యుద్ధే స్థిత్వా తు దనుజైర్ దైతేయైశ్ చ మహాబలైః విబుధా జాతసంనద్ధా మన్యుమ్ ఊచుః పురః స్థితాః
బలవంతమైన దానవులు, దైత్యులతో యుద్ధానికి సిద్ధమైన దేవతలు, ఆయుధాలతో అలంకరించుకొని, ముందుగా నిలిచిన మన్యువుని ఇలా అడిగారు.
సామర్థ్యం తవ పశ్యామః పశ్చాద్ యోత్స్యామహే పరైః తస్మాద్ దర్శయ చాత్మానం మన్యో ఽస్మాకం యుయుత్సతామ్
నీ శక్తిని మేము చూడాలనుకుంటున్నాం; తరువాత శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాం. అందుకే, ఓ మన్యూ, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న మాకు నీ స్వరూపాన్ని చూపించు.
తద్ దేవవచనం శ్రుత్వా మన్యుర్ ఆహ స్మయన్న్ ఇవ
దేవతల మాటలు విని, మన్యూ చిరునవ్వుతో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
జనితా మమ దేవేశః సర్వజ్ఞః సర్వదృక్ ప్రభుః యః సర్వం వేత్తి సర్వేషాం ధామనామ మనఃస్థితమ్
నా సృష్టికర్త దేవతాధిపతి, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నీ చూడగల ప్రభువు. ఆయనే ప్రతి ఒక్కరి మనస్సులోని భావాలను, ప్రతి స్థలాన్ని, ప్రతి విషయాన్ని తెలుసు.
నైవ కశ్చిచ్ చ తం వేత్తి యః సర్వం వేత్తి సర్వదా అమూర్తం మూర్తమ్ అప్య్ ఏతద్ వేత్తి కర్తా జగన్మయః
అతన్ని ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేరు, కాని ఆయనే అన్నింటినీ ఎప్పుడూ తెలుసు. ఆయనే రూపం లేనివాడు, రూపం కలవాడు, జగత్తులో అన్నింటినీ వ్యాపించిన కర్త.
పరో ఽసౌ భగవాన్ సాక్షాత్ తథా దివ్య్ అన్తరిక్షగః కస్ తస్య రూపం యో వేద కస్య కర్తా జగన్మయః
ఆయనే పరమేశ్వరుడు, ప్రత్యక్షంగా ఉన్నవాడు, దివ్యుడు, ఆకాశంలో సంచరించే వాడు. ఆయన స్వరూపాన్ని ఎవరు తెలుసుకోగలరు? జగత్తు అంతటినీ వ్యాపించిన వాడిని ఎవరు సృష్టించగలరు?
ఏవంవిధాద్ అహం జాతో మాం కథం వేత్తుమ్ అర్హథ అథవా ద్రష్టుకామా వై భవన్తో మానుపశ్యత
అలాంటి వాడి నుండి నేను పుట్టాను; మరి మీరు నన్ను ఎలా పూర్తిగా తెలుసుకోగలరు? అయినా, మీరు చూడాలనుకుంటే, నన్ను యథాతథంగా చూడండి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా దర్శయామ్ ఆస మన్యూ రూపం స్వకం మహత్ తార్తీయచక్షుషోద్భూతం భవస్య పరమేష్ఠినః
ఇలా చెప్పి, మన్యూ తన మహత్తర స్వరూపాన్ని, పరమేశ్వరుడైన భవుని మూడవ కన్ను నుండి ఉద్భవించిన రూపాన్ని చూపించాడు.
తేజసా సంభృతం రూపం యతః సర్వం తద్ ఉచ్యతే పౌరుషం పురుషేష్వ్ ఏవ అహంకారశ్ చ జన్తుషు
ఆ రూపం తేజస్సుతో నిండినది. అది మనుషుల్లో పురుషత్వంగా, ప్రాణుల్లో అహంకారంగా పిలవబడుతుంది.
క్రోధః సర్వస్య యో భీమ ఉపసంహారకృద్ భవేత్ తం శంకరప్రతినిధిం జ్వలన్తం నిజతేజసా
అతడే అందరిలోని భయంకరమైన కోపం, సంహారాన్ని కలిగించేవాడు, శంకరుని ప్రతినిధిగా తన తేజస్సుతో జ్వలించే వాడు.
సర్వాయుధధరం దృష్ట్వా ప్రణేముః సర్వదేవతాః విత్రేసుర్ దైత్యదనుజాః కృతాఞ్జలిపుటాః సురాః
అన్ని ఆయుధాలు ధరించిన మన్యువుని చూసి, అన్ని దేవతలు నమస్కరించాయి; దైత్యులు, దానవులు భయంతో వణికిపోయారు; దేవతలు చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
భూత్వా మన్యుమ్ అథోచుస్ తే త్వం సేనానీః ప్రభో భవ త్వయా దత్తమ్ ఇదం రాజ్యం మన్యో భోక్ష్యామహే వయమ్
అంతట మన్యువుగా మారి, వారు ఇలా అన్నారు: 'ప్రభూ! నీవే మా సేనాధిపతి కావాలి. నీ వల్ల లభించిన రాజ్యాన్ని మేము ఆనందంగా పాలిస్తాము.'
తస్మాత్ సర్వేషు కార్యేషు జేతా త్వం జయవర్ధనః త్వమ్ ఇన్ద్రస్ త్వం చ వరుణో లోకపాలాస్ త్వమ్ ఏవ చ
అందువల్ల, అన్ని కార్యాలలో నీవే విజేత, విజయాన్ని పెంచేవాడు; నీవే ఇంద్రుడు, నీవే వరుణుడు, నీవే లోకపాలకులు.
అస్మాసు సర్వదేవేషు ప్రవిశ త్వం జయాయ వై మన్యుః ప్రోవాచ తాన్ సర్వాన్ వినా మత్తో న కించన
విజయానికి మమ్మల్ని, అన్ని దేవతల్లోనూ ప్రవేశించు. మన్యూ వారందరితో ఇలా అన్నాడు: 'నా లేకుండా ఏదీ ఉండదు.'
సర్వేష్వ్ అన్తః ప్రవిష్టో ఽహం న మాం జానాతి కశ్చన స ఏవ భగవాన్ మన్యుస్ తతో జాతః పృథక్ పృథక్
నేను అందరిలోనూ అంతర్లీనంగా ఉన్నాను, కానీ నన్నెవరూ తెలుసుకోరు. ఆ పరమేశ్వరుడే మన్యూ, ప్రతి ఒక్కరిలో వేరుగా కనిపిస్తాడు.
స ఏవ రుద్రరూపీ స్యాద్ రుద్రో మన్యుః శివో ఽభవత్ స్థావరం జఙ్గమం చైవ సర్వం వ్యాప్తం హి మన్యునా
ఆయనే రుద్రుని రూపాన్ని ధరించేవాడు; రుద్రుడే మన్యూ, మన్యువే శివుడు అయ్యాడు. స్థావరజంగమములన్నింటినీ మన్యూ వ్యాపించాడు.
తమ్ అవాప్య సురాః సర్వే జయమ్ ఆపుశ్ చ సంగరే జయో మన్యుశ్ చ శౌర్యం చ ఈశతేజఃసముద్భవమ్
అతడిని పొందిన తరువాత, అన్ని దేవతలు యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించాయి; విజయం, శౌర్యం, పరమేశ్వరుని తేజస్సు మన్యువునుంచి పుట్టాయి.
మన్యునా జయమ్ ఆప్యాథ కృత్వా దైత్యైశ్ చ సంగమమ్ యథాగతం యయుః సర్వే మన్యునా పరిరక్షితాః
మన్యువుని వల్ల విజయం సాధించి, దైత్యులతో యుద్ధం చేసి, మన్యూ రక్షణతో అందరూ యథావిధిగా తిరిగి వెళ్లారు.
యత్ర వై గౌతమీతీరే శివమ్ ఆరాధ్య తే సురాః మన్యుమ్ ఆపుర్ జయం చైవ మన్యుతీర్థం తద్ ఉచ్యతే
గౌతమీ నది తీరంలో దేవతలు శివుని ఆరాధించి, కోపాన్ని, విజయాన్ని పొందారు. అందుకే ఆ ప్రదేశాన్ని మన్యుతీర్థం అని పిలుస్తారు.
ఉత్పత్తిం చ తథా మన్యోర్ యో నరః ప్రయతః స్మరేత్ విజయో జాయతే తస్య న కైశ్చిత్ పరిభూయతే
ఎవరైనా శుద్ధమైన మనసుతో అక్కడ మన్యువు ఉద్భవాన్ని స్మరించితే, వారికి విజయం లభిస్తుంది; ఎవరూ వారిని ఓడించలేరు.
న మన్యుతీర్థసదృశం పావనం హి మహామునే యత్ర సాక్షాన్ మన్యురూపీ సర్వదా శంకరః స్థితః తత్ర స్నానం చ దానం చ స్మరణం సర్వకామదమ్
మహామునీ, మన్యుతీర్థానికి సమానంగా పవిత్రతనిచ్చే స్థలం మరొకటి లేదు. అక్కడ శంకరుడు మన్యురూపంలో ఎల్లప్పుడూ ఉన్నాడు. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం, స్మరించటం అన్నీ సమస్త కోరికలను తీరుస్తాయి.
సారస్వతం నామ తీర్థం సర్వకామప్రదం శుభమ్ భుక్తిముక్తిప్రదం నౄణాం సర్వపాపప్రణాశనమ్
సారస్వతం అనే పవిత్రతీర్థం ఉంది. అది అన్ని కోరికలను తీరుస్తుంది, శుభప్రదంగా ఉంటుంది, భోగమూ మోక్షమూ ఇస్తుంది, అన్ని పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
సర్వరోగప్రశమనం సర్వసిద్ధిప్రదాయకమ్ తత్రేమం శృణు వృత్తాన్తం విస్తరేణాథ నారద
అది అన్ని వ్యాధులను పోగొట్టి, అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది. నారదా, అక్కడ జరిగిన ఈ కథను ఇప్పుడు విస్తృతంగా విను.
పుష్పోత్కటాత్ పూర్వభాగే పర్వతో లోకవిశ్రుతః శుభ్రో నామ గిరిశ్రేష్ఠో గౌతమ్యా దక్షిణే తటే
పుష్పోత్కటానికి తూర్పున, లోకంలో ప్రసిద్ధమైన శుభ్ర అనే ఉత్తమమైన పర్వతం ఉంది. అది గౌతమీ నది దక్షిణ తీరంలో ఉంది.
శాకల్య ఇతి విఖ్యాతో మునిః పరమనైష్ఠికః తస్మిఞ్ శుభ్రే పుణ్యగిరౌ తపస్ తేపే హ్య్ అనుత్తమమ్
ఆ పవిత్రమైన శుభ్ర పర్వతంపై, శాకల్యుడు అనే మహర్షి, పరమమైన వైరాగ్యంతో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, అతి ఉత్తమమైన తపస్సు చేశాడు.
తపస్యన్తం ద్విజశ్రేష్ఠం గౌతమీతీరమ్ ఆశ్రితమ్ సర్వే భూతగణా నిత్యం ప్రణమన్తి స్తువన్తి తమ్
ఆ గౌతమీ తీరంలో తపస్సు చేస్తున్న ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడిని, అన్ని భూతగణాలు ఎప్పుడూ నమస్కరించి, స్తుతిస్తూ ఉంటాయి.
అగ్నిశుశ్రూషణపరం వేదాధ్యయనతత్పరమ్ ఋషిగన్ధర్వసుమనఃసేవితే తత్ర పర్వతే
అతడు అగ్నికి సేవ చేయడంలో, వేదపఠనంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు. ఆ పర్వతంలో ఋషులు, గంధర్వులు, దేవతలు అతనికి సేవ చేసేవారు.
తస్మిన్ గిరౌ మహాపుణ్యే దేవద్విజభయంకరః యజ్ఞద్వేషీ బ్రహ్మహన్తా పరశుర్ నామ రాక్షసః
ఆ మహాపుణ్య పర్వతంలో దేవతలకు, ద్విజులకు భయానకుడైన పరశు అనే రాక్షసుడు ఉండేవాడు. అతడు యజ్ఞాలను ద్వేషించేవాడు, బ్రాహ్మణులను హతమార్చేవాడు.
కామరూపీ విచరతి నానారూపధరో వనే క్షణం చ బ్రహ్మరూపేణ కదాచిద్ వ్యాఘ్రరూపధృక్
అతడు కావాలనుకుంటే ఏ రూపమైనా ధరించి అడవిలో సంచరిస్తాడు. కొన్నిసార్లు బ్రాహ్మణుడిగా, మరికొన్ని సార్లు పులిరూపంలో కనిపించేవాడు.
కదాచిద్ దేవరూపేణ కదాచిత్ పశురూపధృక్ కదాచిత్ ప్రమదారూపః కదాచిన్ మృగరూపతః
కొన్నిసార్లు దేవతారూపంలో, మరికొన్ని సార్లు జంతురూపంలో, మరొకసారి స్త్రీగా, ఇంకొకసారి మృగరూపంలో కనిపించేవాడు.