తత్రాజయన్ నైవ సురా దానవా జయినో ఽభవన్ పరాఙ్ముఖాః సురగణాః సంగరాద్ గతచేతసః
ఆ యుద్ధంలో దేవతలు గెలవలేదు, దానవులు విజయం సాధించారు; దేవతలు ఓడిపోయి, మనసు తడబడి వెనక్కి వెళ్లిపోయారు.
మామ్ అభ్యేత్య సమూచుస్ తే దేహి నో ఽభయకారణమ్ తాన్ అహం ప్రత్యవోచం వై గఙ్గాం గచ్ఛత సర్వశః
అప్పుడు వారు నా దగ్గరకు వచ్చి, 'మాకు భయం పోయేలా దయచేయి' అని అడిగారు. నేను వారికి, 'మీరు అందరూ గంగా నదికి వెళ్ళండి' అని చెప్పాను.
తత్ర వై గౌతమీతీరే స్తుత్వా దేవం మహేశ్వరమ్ అనపాయనిరాయాససహజానన్దసున్దరమ్
ఆ గౌతమి నది తీరంలో వారు మహేశ్వరుడిని స్తుతించారు; ఆయన ఎప్పుడూ ఆనందంగా, శ్రమ లేకుండా, క్షయము లేని అందమైనవాడు.
లప్స్యతే సర్వవిబుధా జయహేతుర్ మహేశ్వరాత్ తథేత్య్ ఉక్త్వా సురగణాః స్తువన్తి స్మ మహేశ్వరమ్
మహేశ్వరుడి వల్ల అందరు దేవతలకు విజయ కారణం లభిస్తుంది. 'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి దేవతలు మహేశ్వరుని స్తుతించసాగారు.
తపో ఽతప్యన్త కేచిద్ వై ననృతుశ్ చ తథాపరే అస్నాపయంశ్ చ కేచిచ్ చ ఽపూజయంశ్ చ తథాపరే
వారిలో కొందరు తపస్సు చేశారు, మరికొందరు నాట్యం చేశారు, ఇంకొందరు స్నానం చేశారు, ఇంకొందరు పూజలు చేశారు.
తతః ప్రసన్నో భగవాఞ్ శూలపాణిర్ మహేశ్వరః దేవాన్ అథాబ్రవీత్ తుష్టో వ్రియతాం యద్ అభీప్సితమ్
అప్పుడు త్రిశూలధారి మహేశ్వరుడు సంతోషించి, దేవతలను చూచి, 'మీకు కావలసినది కోరుకోండి' అని అనుగ్రహించాడు.
దేవా ఊచుః సురపతిం విజయాయ దదస్వ నః పురుషం పరమశ్లాఘ్యం రణేషు పురతః స్థితమ్
దేవతలు, 'దేవేంద్రా, యుద్ధంలో ముందుండి పోరాడే గొప్ప పురుషుడిని మాకు విజయానికి దయచేయు' అని కోరారు.
యద్బాహుబలమ్ ఆశ్రిత్య భవామః సుఖినో వయమ్ తథేత్య్ ఉవాచ భగవాన్ దేవాన్ ప్రతి మహేశ్వరః
'ఆయన బలాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని మేము సుఖంగా ఉండగలుగుతాము' అని వారు చెప్పారు. 'అలా జరుగనీ' అని మహేశ్వరుడు దేవతలకు సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఆత్మనస్ తేజసా కశ్చిన్ నిర్మితః పరమేష్ఠినా మన్యునామానమ్ అత్యుగ్రం దేవసైన్యపురోగమమ్
తన తేజస్సుతో పరమేశ్వరుడు మన్యు అనే భయంకరుడిని, దేవసేనకి నాయకుడిగా సృష్టించాడు.
తం నత్వా త్రిదశాః సర్వే శివం నత్వా స్వమ్ ఆలయమ్ మన్యునా సహ చాభ్యేత్య పునర్ యుద్ధాయ తస్థిరే
ఆయనకు నమస్కరించి, దేవతలు శివునికి నమస్కరించి, తమ నివాసానికి వెళ్లి, మన్యుతో కలిసి మళ్లీ యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
యుద్ధే స్థిత్వా తు దనుజైర్ దైతేయైశ్ చ మహాబలైః విబుధా జాతసంనద్ధా మన్యుమ్ ఊచుః పురః స్థితాః
బలవంతమైన దానవులు, దైత్యులతో యుద్ధానికి సిద్ధమైన దేవతలు, ఆయుధాలతో అలంకరించుకొని, ముందుగా నిలిచిన మన్యువుని ఇలా అడిగారు.
సామర్థ్యం తవ పశ్యామః పశ్చాద్ యోత్స్యామహే పరైః తస్మాద్ దర్శయ చాత్మానం మన్యో ఽస్మాకం యుయుత్సతామ్
నీ శక్తిని మేము చూడాలనుకుంటున్నాం; తరువాత శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాం. అందుకే, ఓ మన్యూ, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న మాకు నీ స్వరూపాన్ని చూపించు.
తద్ దేవవచనం శ్రుత్వా మన్యుర్ ఆహ స్మయన్న్ ఇవ
దేవతల మాటలు విని, మన్యూ చిరునవ్వుతో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
జనితా మమ దేవేశః సర్వజ్ఞః సర్వదృక్ ప్రభుః యః సర్వం వేత్తి సర్వేషాం ధామనామ మనఃస్థితమ్
నా సృష్టికర్త దేవతాధిపతి, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నీ చూడగల ప్రభువు. ఆయనే ప్రతి ఒక్కరి మనస్సులోని భావాలను, ప్రతి స్థలాన్ని, ప్రతి విషయాన్ని తెలుసు.
నైవ కశ్చిచ్ చ తం వేత్తి యః సర్వం వేత్తి సర్వదా అమూర్తం మూర్తమ్ అప్య్ ఏతద్ వేత్తి కర్తా జగన్మయః
అతన్ని ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేరు, కాని ఆయనే అన్నింటినీ ఎప్పుడూ తెలుసు. ఆయనే రూపం లేనివాడు, రూపం కలవాడు, జగత్తులో అన్నింటినీ వ్యాపించిన కర్త.
పరో ఽసౌ భగవాన్ సాక్షాత్ తథా దివ్య్ అన్తరిక్షగః కస్ తస్య రూపం యో వేద కస్య కర్తా జగన్మయః
ఆయనే పరమేశ్వరుడు, ప్రత్యక్షంగా ఉన్నవాడు, దివ్యుడు, ఆకాశంలో సంచరించే వాడు. ఆయన స్వరూపాన్ని ఎవరు తెలుసుకోగలరు? జగత్తు అంతటినీ వ్యాపించిన వాడిని ఎవరు సృష్టించగలరు?
ఏవంవిధాద్ అహం జాతో మాం కథం వేత్తుమ్ అర్హథ అథవా ద్రష్టుకామా వై భవన్తో మానుపశ్యత
అలాంటి వాడి నుండి నేను పుట్టాను; మరి మీరు నన్ను ఎలా పూర్తిగా తెలుసుకోగలరు? అయినా, మీరు చూడాలనుకుంటే, నన్ను యథాతథంగా చూడండి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా దర్శయామ్ ఆస మన్యూ రూపం స్వకం మహత్ తార్తీయచక్షుషోద్భూతం భవస్య పరమేష్ఠినః
ఇలా చెప్పి, మన్యూ తన మహత్తర స్వరూపాన్ని, పరమేశ్వరుడైన భవుని మూడవ కన్ను నుండి ఉద్భవించిన రూపాన్ని చూపించాడు.
తేజసా సంభృతం రూపం యతః సర్వం తద్ ఉచ్యతే పౌరుషం పురుషేష్వ్ ఏవ అహంకారశ్ చ జన్తుషు
ఆ రూపం తేజస్సుతో నిండినది. అది మనుషుల్లో పురుషత్వంగా, ప్రాణుల్లో అహంకారంగా పిలవబడుతుంది.
క్రోధః సర్వస్య యో భీమ ఉపసంహారకృద్ భవేత్ తం శంకరప్రతినిధిం జ్వలన్తం నిజతేజసా
అతడే అందరిలోని భయంకరమైన కోపం, సంహారాన్ని కలిగించేవాడు, శంకరుని ప్రతినిధిగా తన తేజస్సుతో జ్వలించే వాడు.
సర్వాయుధధరం దృష్ట్వా ప్రణేముః సర్వదేవతాః విత్రేసుర్ దైత్యదనుజాః కృతాఞ్జలిపుటాః సురాః
అన్ని ఆయుధాలు ధరించిన మన్యువుని చూసి, అన్ని దేవతలు నమస్కరించాయి; దైత్యులు, దానవులు భయంతో వణికిపోయారు; దేవతలు చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
భూత్వా మన్యుమ్ అథోచుస్ తే త్వం సేనానీః ప్రభో భవ త్వయా దత్తమ్ ఇదం రాజ్యం మన్యో భోక్ష్యామహే వయమ్
అంతట మన్యువుగా మారి, వారు ఇలా అన్నారు: 'ప్రభూ! నీవే మా సేనాధిపతి కావాలి. నీ వల్ల లభించిన రాజ్యాన్ని మేము ఆనందంగా పాలిస్తాము.'
తస్మాత్ సర్వేషు కార్యేషు జేతా త్వం జయవర్ధనః త్వమ్ ఇన్ద్రస్ త్వం చ వరుణో లోకపాలాస్ త్వమ్ ఏవ చ
అందువల్ల, అన్ని కార్యాలలో నీవే విజేత, విజయాన్ని పెంచేవాడు; నీవే ఇంద్రుడు, నీవే వరుణుడు, నీవే లోకపాలకులు.
అస్మాసు సర్వదేవేషు ప్రవిశ త్వం జయాయ వై మన్యుః ప్రోవాచ తాన్ సర్వాన్ వినా మత్తో న కించన
విజయానికి మమ్మల్ని, అన్ని దేవతల్లోనూ ప్రవేశించు. మన్యూ వారందరితో ఇలా అన్నాడు: 'నా లేకుండా ఏదీ ఉండదు.'
సర్వేష్వ్ అన్తః ప్రవిష్టో ఽహం న మాం జానాతి కశ్చన స ఏవ భగవాన్ మన్యుస్ తతో జాతః పృథక్ పృథక్
నేను అందరిలోనూ అంతర్లీనంగా ఉన్నాను, కానీ నన్నెవరూ తెలుసుకోరు. ఆ పరమేశ్వరుడే మన్యూ, ప్రతి ఒక్కరిలో వేరుగా కనిపిస్తాడు.
స ఏవ రుద్రరూపీ స్యాద్ రుద్రో మన్యుః శివో ఽభవత్ స్థావరం జఙ్గమం చైవ సర్వం వ్యాప్తం హి మన్యునా
ఆయనే రుద్రుని రూపాన్ని ధరించేవాడు; రుద్రుడే మన్యూ, మన్యువే శివుడు అయ్యాడు. స్థావరజంగమములన్నింటినీ మన్యూ వ్యాపించాడు.
తమ్ అవాప్య సురాః సర్వే జయమ్ ఆపుశ్ చ సంగరే జయో మన్యుశ్ చ శౌర్యం చ ఈశతేజఃసముద్భవమ్
అతడిని పొందిన తరువాత, అన్ని దేవతలు యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించాయి; విజయం, శౌర్యం, పరమేశ్వరుని తేజస్సు మన్యువునుంచి పుట్టాయి.
మన్యునా జయమ్ ఆప్యాథ కృత్వా దైత్యైశ్ చ సంగమమ్ యథాగతం యయుః సర్వే మన్యునా పరిరక్షితాః
మన్యువుని వల్ల విజయం సాధించి, దైత్యులతో యుద్ధం చేసి, మన్యూ రక్షణతో అందరూ యథావిధిగా తిరిగి వెళ్లారు.
యత్ర వై గౌతమీతీరే శివమ్ ఆరాధ్య తే సురాః మన్యుమ్ ఆపుర్ జయం చైవ మన్యుతీర్థం తద్ ఉచ్యతే
గౌతమీ నది తీరంలో దేవతలు శివుని ఆరాధించి, కోపాన్ని, విజయాన్ని పొందారు. అందుకే ఆ ప్రదేశాన్ని మన్యుతీర్థం అని పిలుస్తారు.
ఉత్పత్తిం చ తథా మన్యోర్ యో నరః ప్రయతః స్మరేత్ విజయో జాయతే తస్య న కైశ్చిత్ పరిభూయతే
ఎవరైనా శుద్ధమైన మనసుతో అక్కడ మన్యువు ఉద్భవాన్ని స్మరించితే, వారికి విజయం లభిస్తుంది; ఎవరూ వారిని ఓడించలేరు.