యస్మాద్ అహం సముద్భూతో న పశ్యేయం తమ్ అప్య్ అథ తూష్ణీం స్థితే మయి తదా అశ్రౌషం వాచమ్ ఉత్తమామ్
నేను ఆయన నుండి పుట్టినవాడినీ, ఆయనను కూడా చూడలేకపోయాను. అప్పుడు నేను మౌనంగా ఉన్నపుడే, ఒక పరమమైన వాక్కు వినిపించింది.
బ్రహ్మన్ కురు జగత్సృష్టిం స్థావరస్య చరస్య చ
"బ్రహ్మా, స్థావరజంగమమయమైన జగత్తును సృష్టించు."
తతో ఽహమ్ అబ్రవం వాచం పరుషాం తత్ర నారద కథం స్రక్ష్యే క్వ వా స్రక్ష్యే కేన స్రక్ష్య ఇదం జగత్
అప్పుడు నేను అక్కడ, నారదా, కఠినంగా ఇలా అన్నాను: "నేను ఎలా సృష్టించాలి? ఎక్కడ సృష్టించాలి? దేనితో ఈ జగత్తును సృష్టించాలి?"
సైవ వాగ్ అబ్రవీద్ దైవీ ప్రకృతిర్ యాభిధీయతే విష్ణునా ప్రేరితా మాతా జగదీశా జగన్మయీ
అదే వాక్కు, దైవ స్వభావం, విష్ణువు ప్రేరణతో, జగన్మాత, జగదీశ్వరి, జగత్తే అయిన ఆమె నాతో మాట్లాడింది.
యజ్ఞం కురు తతః శక్తిస్ తే భవిత్రీ న సంశయః యజ్ఞో వై విష్ణుర్ ఇత్య్ ఏషా శ్రుతిర్ బ్రహ్మన్ సనాతనీ
"యజ్ఞం చేయు. అప్పుడు నీకు శక్తి కలుగుతుంది, సందేహం లేదు. యజ్ఞమే విష్ణువు — ఇదే శాశ్వతమైన ఉపదేశం, బ్రహ్మా."
కిం యజ్వనామ్ అసాధ్యం స్యాద్ ఇహ లోకే పరత్ర చ
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ, యజ్ఞం చేసే వారికి సాధ్యంకాని దేని ఉంది?
పునస్ తామ్ అబ్రవం దేవీం క్వ వా కేనేతి తద్ వద యజ్ఞః కార్యో మహాభాగే తతః సోవాచ మాం ప్రతి
మళ్ళీ ఆ దేవిని నేను అడిగాను: "ఎక్కడ, దేనితో చేయాలి? దయచేసి చెప్పు. మహాభాగ్యవతీ, యజ్ఞాన్ని ఎలా చేయాలి?" అప్పుడు ఆమె నాకు ఇలా చెప్పింది.
ఓంకారభూతా యా దేవీ మాతృకల్పా జగన్మయీ కర్మభూమౌ యజస్వేహ యజ్ఞేశం యజ్ఞపూరుషమ్
"ఓంకార స్వరూపిణి, తల్లిలా, జగత్తును వ్యాపించిన ఆ దేవిని, కర్మభూమిలో యజ్ఞేశ్వరుని, యజ్ఞపురుషుని ఇక్కడ పూజించు."
స ఏవ సాధనం తే స్యాత్ తేన తం యజ సువ్రత యజ్ఞః స్వాహా స్వధా మన్త్రా బ్రాహ్మణా హవిరాదికమ్
అదే నీ సాధనంగా ఉంటుంది, ఓ సత్ప్రవర్తన కలవాడా! దానితోనే ఆయనను ఆరాధించు. యజ్ఞం, స్వాహా, స్వధా, మంత్రాలు, బ్రాహ్మణులు, హవిస్సులు ఇలా అన్నీ కూడా అదే ద్వారా జరుగుతాయి.
హరిర్ ఏవాఖిలం తేన సర్వం విష్ణోర్ అవాప్యతే
హరి ఒక్కరే అన్నీ. ఆ మార్గం ద్వారా విష్ణువు యొక్క సమస్త ఫలితాలు లభిస్తాయి.
పునస్ తామ్ అబ్రవం దేవీం కర్మభూః క్వ విధీయతే తదా నారద నైవాసీద్ భాగీరథ్య్ అథ నర్మదా
పునః ఆ దేవిని నేను అడిగాను—'కర్మభూమి ఎక్కడ ఏర్పడింది?' ఆ సమయంలో, ఓ నారదా, భాగీరథి గానీ, నర్మదా గానీ లేవు.
యమునా నైవ తాపీ సా సరస్వత్య్ అథ గౌతమీ సముద్రో వా నదః కశ్చిన్ న సరః సరితో ఽమలాః సా శక్తిః పునర్ అప్య్ ఏవం మామ్ ఉవాచ పునః పునః
అప్పుడు యమునా, తాపీ, సరస్వతి, గౌతమీ, సముద్రం, ఏ నది, ఏ సరస్సు, ఏ పవిత్రమైన ప్రవాహం కూడా లేవు. ఆ శక్తి మళ్లీ మళ్లీ నాకు ఇదే విధంగా చెప్పింది.
సుమేరోర్ దక్షిణే పార్శ్వే తథా హిమవతో గిరేః దక్షిణే చాపి విన్ధ్యస్య సహ్యాచ్ చైవాథ దక్షిణే సర్వస్య సర్వకాలే తు కర్మభూమిః శుభోదయా
సుమేరు పర్వతానికి దక్షిణభాగంలో, అలాగే హిమవంతుని దక్షిణంలో, వింధ్య, సహ్య పర్వతాలకు దక్షిణంలో, అన్ని కాలాల్లో, అన్ని యుగాల్లో, శుభప్రదమైన కర్మభూమి ఉద్భవిస్తుంది.
తత్ తు వాక్యమ్ అథో శ్రుత్వా త్యక్త్వా మేరుం మహాగిరిమ్ తం ప్రదేశమ్ అథాగత్య స్థాతవ్యం క్వేత్య్ అచిన్తయమ్ తతో మామ్ అబ్రవీత్ సైవ విష్ణోర్ వాణ్య్ అశరీరిణీ
ఆ మాటలు విని, నేను మేరు మహాపర్వతాన్ని వదిలి, ఆ ప్రాంతానికి వచ్చాను. అక్కడ ఎక్కడ ఉండాలో ఆలోచించాను. అప్పుడు విష్ణువు యొక్క శరీరరహిత వాణి నన్ను ఉద్దేశించి పలికింది.
ఇతో గచ్ఛ ఇతస్ తిష్ఠ తథోపవిశ చాత్ర హి సంకల్పం కురు యజ్ఞస్య స తే యజ్ఞః సమాప్యతే
ఇక్కడ నుంచి వెళ్లు, లేక ఇక్కడే నిలుచు, లేదా ఇక్కడే కూర్చో. ఇక్కడే యజ్ఞానికి సంకల్పం చెయ్యి. నీ యజ్ఞం ఇక్కడే పూర్తవుతుంది.
కృతే చైవాథ సంకల్పే యజ్ఞార్థే సురసత్తమ యద్ వదన్త్య్ అఖిలా వేదా విధే తత్ తత్ సమాచర
యజ్ఞానికి సంకల్పం చేసిన తరువాత, ఓ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, వేదాలు ఏ ఆచరణలను చెప్పాయో వాటిని యథావిధిగా నిర్వహించు.
ఇతిహాసపురాణాని యద్ అన్యచ్ ఛబ్దగోచరమ్ స్వతో ముఖే మమ ప్రాయాద్ అభూచ్ చ స్మృతిగోచరమ్
ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, ఇంకా మాటల ద్వారా చెప్పదగినది అన్నీ నా నోటినుండే వెలువడి, జ్ఞాపకరూపంలో నిలిచిపోయాయి.
వేదార్థశ్ చ మయా సర్వో జ్ఞాతో ఽసౌ తత్క్షణేన చ తతః పురుషసూక్తం తద్ అస్మరం లోకవిశ్రుతమ్
వేదాల సారాంశమంతా నాకు ఆ క్షణంలోనే తెలిసింది. వెంటనే ప్రపంచప్రసిద్ధమైన పురుషసూక్తాన్ని నేను జ్ఞాపకం చేసుకున్నాను.
యజ్ఞోపకరణం సర్వం తద్ ఉక్తం చ త్వ్ అకల్పయమ్ తదుక్తేన ప్రకారేణ యజ్ఞపాత్రాణ్య్ అకల్పయమ్
అందులో చెప్పిన యజ్ఞోపకరణాలన్నింటినీ నేను సిద్ధం చేసుకున్నాను. అందులో చెప్పిన విధానానుసారం యజ్ఞపాత్రలను కూడా ఏర్పాటుచేశాను.
అహం స్థిత్వా యత్ర దేశే శుచిర్ భూత్వా యతాత్మవాన్ దీక్షితో విప్రదేశో ఽసౌ మన్నామ్నా తు ప్రకీర్తితః
ఆ ప్రాంతంలో నేను పవిత్రుడిగా, మనస్సు నియంత్రించుకొని, దీక్ష తీసుకొని నిలిచాను. ఆ ప్రాంతం నా పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
మద్దేవయజనం పుణ్యం నామ్నా బ్రహ్మగిరిః స్మృతః చతురశీతిపర్యన్తం యోజనాని మహామునే
నా ఆరాధనా స్థలం బ్రహ్మగిరి అని ప్రసిద్ధి పొందింది, ఓ మహామునీ! అది నలభై నాలుగు యోజనాల వరకు విస్తరించి ఉంది.
మద్దేవయజనం పుణ్యం పూర్వతో బ్రహ్మణో గిరేః తత్ర మధ్యే వేదికా స్యాద్ గార్హపత్యో ఽస్య దక్షిణే
నా పవిత్ర ఆరాధనా స్థలం బ్రహ్మగిరికి తూర్పున ఉంది. అక్కడ మధ్యలో వేదిక ఉంటుంది; దాని దక్షిణభాగంలో గార్హపత్యాగ్ని ఉంటుంది.
తత్ర చాహవనీయస్య ఏవమ్ అగ్నీంస్ త్వ్ అకల్పయమ్ వినా పత్న్యా న సిధ్యేత యజ్ఞః శ్రుతినిదర్శనాత్
అక్కడే ఆహవనీయాగ్నిని కూడా ఏర్పాటుచేశాను. భార్య లేకుండా యజ్ఞం ఫలించదు అని శాస్త్రాలు సూచిస్తున్నాయి.
శరీరమ్ ఆత్మనో ఽహం వై ద్వేధా చాకరవం మునే పూర్వార్ధేన తతః పత్నీ మమాభూద్ యజ్ఞసిద్ధయే
ఓ మునీ! నేను నా శరీరాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించాను. మొదటి భాగంతో యజ్ఞసిద్ధికై నా భార్య జన్మించింది.
ఉత్తరేణ త్వ్ అహం తద్వద్ అర్ధో జాయా ఇతి శ్రుతేః కాలం వసన్తమ్ ఉత్కృష్టమ్ ఆజ్యరూపేణ నారద
మరొక భాగంతో నేనే భర్తగా ఉన్నాను అని శ్రుతిలో చెప్పబడింది. ఉత్తమమైన వసంతకాలాన్ని నేను ఆజ్యం రూపంలో సిద్ధం చేసుకున్నాను, ఓ నారదా!
అకల్పయం తథా చేధ్మం గ్రీష్మం చాపి శరద్ ధవిః ఋతుం చ ప్రావృషం పుత్ర తదా బర్హిర్ అకల్పయమ్
అలాగే, గ్రీష్మాన్ని దారువుగా, శరదృతువును హవిస్సుగా, ప్రావృత్తును బర్హిరుగా నేను సిద్ధం చేసుకున్నాను, నా కుమారుడా!
ఛన్దాంసి సప్త వై తత్ర తదా పరిధయో ఽభవన్ కలాకాష్ఠానిమేషా హి సమిత్పాత్రకుశాః స్మృతాః
అక్కడ ఆ ఏడుగురు ఛందస్సులు ఆహుతి చుట్టూ పెట్టే కఠలుగా మారాయి. కాల, కాష్ఠ, నిమిషాల వంటి కాలమానం భాగాలు ఇంధనం, పాత్రలు, దర్భలుగా పరిగణించబడ్డాయి.
యో ఽనాదిశ్ చ త్వ్ అనన్తశ్ చ స్వయం కాలో ఽభవత్ తదా యూపరూపేణ దేవర్షే యోక్త్రం చ పశుబన్ధనమ్
అప్పుడు ఆ ఆదియంతరహీనమైన కాలమే, ఓ మహర్షీ, యూపస్తంభంలా, పశువును కట్టే తాడులా రూపం దాల్చింది.
సత్త్వాదిత్రిగుణాః పాశా నైవ తత్రాభవత్ పశుః తతో ఽహమ్ అబ్రవం వాచం వైష్ణవీమ్ అశరీరిణీమ్
సత్త్వాది మూడు గుణాల బంధనాలే అక్కడ పాశాలయ్యాయి. కానీ అక్కడ పశువు లేదు. అప్పుడు నేను శరీరరహితమైన వైష్ణవ వాక్యాన్ని పలికాను.
వినైవ పశునా నాయం యజ్ఞః పరిసమాప్యతే తతో మామ్ అవదద్ దేవీ సైవ నిత్యాశరీరిణీ
పశువు లేకుండా ఈ యజ్ఞం పూర్తవదు. అప్పుడు ఆ నిత్యమైన, శరీరరహితమైన దేవి నన్ను ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది.