దేవానాం గౌతమీతీరే తత్ర సంనిహితః శివః ఇతి తేషాం సమాయోగో దేవానామ్ అభవత్ కిల
గౌతమి నది తీరంలో, అక్కడ శివుడు దేవతల మధ్య ఉన్నాడు. అలా ఆ దేవతలు అక్కడ కూడినట్లు చెబుతారు.
దేవాః స్వరథమ్ ఆరూఢాస్ తత్ర తత్ర సమాగమన్ గౌతమ్యాః సరిదమ్బాయాః పులినే విమలాశయాః
దేవతలు తమ తమ రథాలపై ఎక్కి, గౌతమి నది తీరంలోని ఇసుకపై పవిత్రమైన మనసుతో వివిధ చోట్ల చేరారు.
ప్రసన్నాభీష్టదా యా స్యాత్ పితౄణామ్ అఖిలస్య తు తతో దేవగణాః సర్వే స్తుత్వా దేవం మహేశ్వరమ్ అభయం చిన్తయామ్ ఆసుస్ తే సర్వే ఽథ పరస్పరమ్
ఆమె సంతుష్టురాలై, పితృదేవతలకు కావలసిన వరాలు ప్రసాదించేది. అందుకే దేవతలు అందరూ మహేశ్వరుడిని స్తుతించి, పరస్పరం రక్షణ గురించి ఆలోచించారు.
అత్రాప్య్ ఉపాయః కో ఽస్మాకం నిర్జితానాం పరైర్ హఠాత్ ఏకమ్ ఏవాత్ర నః శ్రేయో విజయో వాథవా మృతిః సపత్నైర్ అభిభూతానాం జీవితం ధిఙ్ మనస్వినామ్
ఇక్కడ మనం శత్రువుల చేత బలవంతంగా ఓడించబడి ఉన్నప్పుడు, మనకు ఏ మార్గం ఉంది? మనకు ఒక్కటే శ్రేయస్సు — విజయం లేదా మరణం. ధైర్యవంతులకు శత్రువుల అధీనంలో జీవించడం తక్కువగా భావించబడుతుంది.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే పుత్ర వాగ్ ఉవాచాశరీరిణీ
అప్పట్లో, కుమారుడా, ఆకస్మికంగా ఒక శరీరరహిత వాణి వినిపించింది.
క్లేశేనాలం సురగణా గౌతమీమ్ ఆశు గచ్ఛత భక్త్యా హరిహరౌ తత్ర సమారాధయతేశ్వరౌ
'దేవతలారా, ఇక బాధపడకండి! త్వరగా గౌతమి నదికి వెళ్లి, అక్కడ భక్తితో హరి, హరులను ఆరాధించండి' అని ఆ వాణి చెప్పింది.
గోదావర్యాస్ తయోశ్ చైవ ప్రసాదాత్ కిం తు దుష్కరమ్
'గోదావరి తీరంలో ఆ ఇద్దరి అనుగ్రహంతో సాధించలేనిది ఏముంది?' అని వాణి చెప్పింది.
ప్రసన్నాభ్యాం హరీశాభ్యాం దేవా జయమ్ అభీప్సితమ్ అవాప్య సర్వతో జగ్ముః పాలయన్తో దివౌకసః
హరి, ఈశ్వరులు సంతోషించగా, దేవతలు కోరుకున్న విజయాన్ని పొందారు. ఆ తరువాత ఆ దేవతలు ఆకాశవాసులను రక్షిస్తూ అన్ని దిక్కులకూ వెళ్లారు.
యత్ర దేవాగమో జాతస్ తత్ తీర్థం తేన విశ్రుతమ్ దేవాగమం ప్రశంసన్తి మునయస్ తత్త్వదర్శినః
ఎక్కడ దేవతల సమాగమం జరిగిందో, ఆ స్థలం 'దేవాగమ' అని ప్రసిద్ధి చెందింది. తత్త్వాన్ని తెలిసిన మునులు ఆ దేవాగమాన్ని ప్రశంసిస్తారు.
తత్రాశీతిసహస్రాణి శివలిఙ్గాని నారద దేవాగమః పర్వతో ఽసౌ ప్రియ ఇత్య్ అపి కథ్యతే తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం దేవప్రియమ్ అతో విదుః
నారదా, అక్కడ ఎనభై వేల శివలింగాలు ఉన్నాయి. ఆ పర్వతాన్ని దేవాగమం అంటారు, అలాగే ప్రియ అని కూడా పిలుస్తారు. అప్పటి నుండి ఆ తీర్థాన్ని దేవతలకు ప్రియమైనది అని అంటారు.
కుశతర్పణమ్ ఆఖ్యాతం ప్రణీతాసంగమం తథా తీర్థం సర్వేషు లోకేషు భుక్తిముక్తిప్రదాయకమ్
పవిత్రమైన దర్భకు నివేదన చేయడం, ప్రారంభించినవారి సమూహం గురించి వివరించాను. ఈ తీర్థం అన్ని లోకాలలో భోగాన్నీ, మోక్షాన్నీ ప్రసాదిస్తుంది.
తస్య స్వరూపం వక్ష్యామి శృణు పాపహరం శుభమ్ విన్ధ్యస్య దక్షిణే పార్శ్వే సహ్యో నామ మహాగిరిః
దాని స్వరూపాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. ఇది పుణ్యమయమైనది, పాపాలను తొలగించేది. విన్ధ్య పర్వతానికి దక్షిణ భాగంలో సహ్య అనే గొప్ప పర్వతం ఉంది.
యదఙ్ఘ్రిభ్యో ఽభవన్ నద్యో గోదాభీమరథీముఖాః యత్రాభవత్ తద్ విరజమ్ ఏకవీరా చ యత్ర సా
ఆ పర్వతపు అడుగుల నుంచి గోదావరి, భీమ, రథీ మొదలైన నదులు పుట్టాయి. అక్కడే విరజ అనే పవిత్ర నది, అలాగే ఏకవీరా అనే నది కూడా ఉన్నాయి.
న తస్య మహిమా కైశ్చిద్ అపి శక్యో ఽనువర్ణితుమ్ తస్మిన్ గిరౌ పుణ్యదేశే శృణు నారద యత్నతః
దాని మహిమను ఎవరూ పూర్తిగా వివరించలేరు. ఆ పర్వతంలో, ఆ పవిత్ర ప్రాంతంలో, నారదా, నీవు శ్రద్ధగా విను.
గుహ్యాద్ గుహ్యతరం వక్ష్యే సాక్షాద్ వేదోదితం శుభమ్ యన్ న జానన్తి మునయో దేవాశ్ చ పితరో ఽసురాః
రహస్యాల్లో మరింత రహస్యమైనదాన్ని, వేదాల్లో నేరుగా చెప్పిన శుభమైన విషయాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. దీనిని మునులు, దేవతలు, పితృదేవతలు, అసురులు కూడా తెలియరు.
తద్ అహం ప్రీతయే వక్ష్యే శ్రవణాత్ సర్వకామదమ్ పరః స పురుషో జ్ఞేయో హ్య్ అవ్యక్తో ఽక్షర ఏవ తు
నీ ఆనందార్థం నేను ఇది చెబుతున్నాను. దీనిని వినడం వల్ల అన్ని కోరికలు నెరవేరతాయి. ఆ పరమపురుషుడు తెలియవలసినవాడు — ఆయన కనిపించని, నిత్యమైనవాడు.
అపరశ్ చ క్షరస్ తస్మాత్ ప్రకృత్యన్విత ఏవ చ నిరాకారాత్ సావయవః పురుషః సమజాయత
ఆయన నుండి మరొకడు, నశించేవాడు, ప్రకృతితో కూడినవాడు ఉద్భవించాడు. నిరాకారుని నుండి, అవయవాలతో కూడిన పురుషుడు జన్మించాడు.
తస్మాద్ ఆపః సముద్భూతా అద్భ్యశ్ చ పురుషస్ తథా తాభ్యామ్ అబ్జం సముద్భూతం తత్రాహమ్ అభవం మునే
ఆయన నుండి నీళ్ళు పుట్టాయి. ఆ నీటిలోనుండే పురుషుడు ఉద్భవించాడు. ఆ ఇద్దరి నుంచి కమలం పుట్టింది. ఆ కమలంలోనే, మునీశ్వరా, నేను జన్మించాను.
పృథివీ వాయుర్ ఆకాశ ఆపో జ్యోతిస్ తథైవ చ ఏతే మత్తః పూర్వతరా ఏకదైవాభవన్ మునే
భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని — ఇవన్నీ నన్ను మించినవిగా, మొదటివిగా, ఒకే దైవంగా ఉన్నాయ్, మునీశ్వరా.
ఏతాన్ ఏవ ప్రపశ్యామి నాన్యత్ స్థావరజఙ్గమమ్ నైవ వేదాస్ తదా చాసన్ నాహం ద్రష్టాస్మి కించన
నేను ఇవే చూశాను, వేరే ఏదీ — చలించేదీ, నిలిచినదీ — కనిపించలేదు. అప్పటికి వేదాలు లేవు, నేను ఏదీ గ్రహించలేకపోయాను.
యస్మాద్ అహం సముద్భూతో న పశ్యేయం తమ్ అప్య్ అథ తూష్ణీం స్థితే మయి తదా అశ్రౌషం వాచమ్ ఉత్తమామ్
నేను ఆయన నుండి పుట్టినవాడినీ, ఆయనను కూడా చూడలేకపోయాను. అప్పుడు నేను మౌనంగా ఉన్నపుడే, ఒక పరమమైన వాక్కు వినిపించింది.
బ్రహ్మన్ కురు జగత్సృష్టిం స్థావరస్య చరస్య చ
"బ్రహ్మా, స్థావరజంగమమయమైన జగత్తును సృష్టించు."
తతో ఽహమ్ అబ్రవం వాచం పరుషాం తత్ర నారద కథం స్రక్ష్యే క్వ వా స్రక్ష్యే కేన స్రక్ష్య ఇదం జగత్
అప్పుడు నేను అక్కడ, నారదా, కఠినంగా ఇలా అన్నాను: "నేను ఎలా సృష్టించాలి? ఎక్కడ సృష్టించాలి? దేనితో ఈ జగత్తును సృష్టించాలి?"
సైవ వాగ్ అబ్రవీద్ దైవీ ప్రకృతిర్ యాభిధీయతే విష్ణునా ప్రేరితా మాతా జగదీశా జగన్మయీ
అదే వాక్కు, దైవ స్వభావం, విష్ణువు ప్రేరణతో, జగన్మాత, జగదీశ్వరి, జగత్తే అయిన ఆమె నాతో మాట్లాడింది.
యజ్ఞం కురు తతః శక్తిస్ తే భవిత్రీ న సంశయః యజ్ఞో వై విష్ణుర్ ఇత్య్ ఏషా శ్రుతిర్ బ్రహ్మన్ సనాతనీ
"యజ్ఞం చేయు. అప్పుడు నీకు శక్తి కలుగుతుంది, సందేహం లేదు. యజ్ఞమే విష్ణువు — ఇదే శాశ్వతమైన ఉపదేశం, బ్రహ్మా."
కిం యజ్వనామ్ అసాధ్యం స్యాద్ ఇహ లోకే పరత్ర చ
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ, యజ్ఞం చేసే వారికి సాధ్యంకాని దేని ఉంది?
పునస్ తామ్ అబ్రవం దేవీం క్వ వా కేనేతి తద్ వద యజ్ఞః కార్యో మహాభాగే తతః సోవాచ మాం ప్రతి
మళ్ళీ ఆ దేవిని నేను అడిగాను: "ఎక్కడ, దేనితో చేయాలి? దయచేసి చెప్పు. మహాభాగ్యవతీ, యజ్ఞాన్ని ఎలా చేయాలి?" అప్పుడు ఆమె నాకు ఇలా చెప్పింది.
ఓంకారభూతా యా దేవీ మాతృకల్పా జగన్మయీ కర్మభూమౌ యజస్వేహ యజ్ఞేశం యజ్ఞపూరుషమ్
"ఓంకార స్వరూపిణి, తల్లిలా, జగత్తును వ్యాపించిన ఆ దేవిని, కర్మభూమిలో యజ్ఞేశ్వరుని, యజ్ఞపురుషుని ఇక్కడ పూజించు."
స ఏవ సాధనం తే స్యాత్ తేన తం యజ సువ్రత యజ్ఞః స్వాహా స్వధా మన్త్రా బ్రాహ్మణా హవిరాదికమ్
అదే నీ సాధనంగా ఉంటుంది, ఓ సత్ప్రవర్తన కలవాడా! దానితోనే ఆయనను ఆరాధించు. యజ్ఞం, స్వాహా, స్వధా, మంత్రాలు, బ్రాహ్మణులు, హవిస్సులు ఇలా అన్నీ కూడా అదే ద్వారా జరుగుతాయి.
హరిర్ ఏవాఖిలం తేన సర్వం విష్ణోర్ అవాప్యతే
హరి ఒక్కరే అన్నీ. ఆ మార్గం ద్వారా విష్ణువు యొక్క సమస్త ఫలితాలు లభిస్తాయి.