దాసత్వమ్ అగమత్ పూర్వం నాగానాం గరుడః ఖగః మాతృదాస్యాత్ తదా దుఃఖపరిసంతప్తమానసః కదాచిచ్ చిన్తయామ్ ఆస రహః స్థిత్వా వినిశ్వసన్
ఒకసారి పక్షిరాజు గరుడుడు, నాగులకు దాసుడయ్యాడు. తల్లి సేవలో ఉండటం వల్ల కలిగిన బాధతో మనసు కలతచెందాడు. అప్పుడప్పుడు ఒంటరిగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఆలోచించేవాడు.
త ఏవ ధన్యా లోకే ఽస్మిన్ కృతపుణ్యాస్ త ఏవ హి నాన్యసేవా కృతా యైస్ తు న యేషాం వ్యసనాగమః
ఈ లోకంలో పుణ్యము చేసినవారే నిజంగా ధన్యులు. ఎవరికీ పరాధీనత రాకుండా, ఇతరుల సేవ చేయనివారే నిజంగా అదృష్టవంతులు.
సుఖం తిష్ఠన్తి గాయన్తి స్వపన్తి చ హసన్తి చ స్వదేహప్రభవో ధన్యా ధిగ్ ధిగ్ అన్యవశే స్థితాన్
తమ శక్తితో జీవించే వారు సంతోషంగా ఉంటారు, పాడుతారు, నిద్రపోతారు, నవ్వుతారు. అలాంటి వారు ధన్యులు. పరాధీనంగా ఉన్నవారికి మాత్రం అవమానం, అవమానం.
ఇతి చిన్తాసమావిష్టో జననీమ్ ఏత్య దుఃఖితః పర్యపృచ్ఛద్ అమేయాత్మా వైనతేయో ఽథ మాతరమ్
ఇలా ఆలోచనలతో మునిగిపోయిన వైనతేయుడు, మనసు బాధతో తల్లిని దగ్గరకి వెళ్లి అడిగాడు.
కస్యాపరాధాన్ మాతస్ త్వం పితుర్ వా మమ వాన్యతః దాసీత్వమ్ ఆప్తా వద తత్కారణం మమ పృచ్ఛతః
తల్లి! నీవా, నాన్నగారా, లేక నేను ఏమైనా తప్పు చేశామా? నువ్వు దాసిగా ఎందుకు మారావో చెప్పు. ఆ కారణం నాకు చెప్పు.
సాబ్రవీత్ పుత్రమ్ ఆత్మీయమ్ అరుణస్యానుజం ప్రియమ్
ఆమె తన కుమారుడైన అరుణుని తమ్ముడికి, ప్రియమైన తన బిడ్డకు ఇలా చెప్పింది.
నైవ కస్యాపరాధో ఽస్తి స్వాపరాధో మయోదితః యస్యా వాక్యం విపర్యేతి సా దాసీ స్యాన్ మయోదితమ్
ఇందులో ఎవరి తప్పూ లేదు. నా తప్పే నేను చెప్పాను. ఎవరి మాటను తిరస్కరిస్తే, ఆమె దాసిగా మారుతుంది — ఇదే నేను చెప్పినది.
కద్రూశ్ చాపి తథైవాహం సా మయా సంయుతా యయౌ కద్ర్వా మమాభవద్ వాదశ్ ఛద్మనాహం తయా జితా
నేను కద్రూవుతో కలిసి ఓపందం పెట్టాను. ఆమె మోసంతో నన్ను ఓడించింది. అందుకే కద్రూ నాకు యజమానిగా మారింది.
విధిర్ హి బలవాంస్ తాత కాం కాం చేష్టాం న చేష్టతే ఏవం దాసీత్వమ్ అగమం కద్ర్వాః కశ్యపనన్దన యదా దాసీ తు జాతాహం దాసో ఽభూస్ త్వం ద్విజన్మజ
తకదిరి ఎంత బలమైనదో చూడు బిడ్డా! అది ఏ పని చేయించదో? అలా నేను కద్రూవుకు దాసిగా మారాను, కశ్యపునందనా! నేను దాసిగా మారినప్పుడు, నువ్వూ దాసుడవయ్యావు, ద్విజాతి కుమారా.
తూష్ణీం తదా బభూవాసౌ గరుడో ఽతీవ దుఃఖితః న కించిద్ ఊచే జననీం చిన్తయన్ భవితవ్యతామ్
అప్పుడు గరుడుడు చాలా బాధతో మౌనంగా ఉండిపోయాడు. తల్లితో ఏమీ చెప్పకుండా, భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచిస్తూ నిశ్శబ్దంగా ఉన్నాడు.
కద్రూః కదాచిత్ సా ప్రాహ పుత్రాణాం హితమ్ ఇచ్ఛతీ ఆత్మనో భూతిమ్ ఇచ్ఛన్తీ వినతాం ఖగమాతరమ్
ఒకసారి కద్రూ, తన కుమారుల మేలుకోసం, తన అభివృద్ధికోసం, పక్షిమాత అయిన వినతను ఇలా అడిగింది.
పుత్రః సూర్యం నమస్కర్తుం తవ యాత్య్ అనివారితః అహో లోకత్రయే ఽప్య్ అస్మిన్ ధన్యాసి బత దాస్య్ అపి
నీ కుమారుడు ఎవరూ ఆపకుండా సూర్యుని నమస్కరించడానికి వెళ్తున్నాడు. ఓహో! ఈ మూడు లోకాల్లోనూ నువ్వు దాసిగా ఉన్నా ఎంత అదృష్టవంతురాలివో!
స్వదుఃఖం గూహమానా సా కద్రూం ప్రాహ సువిస్మితా
తన బాధను దాచుకుని, వినతా ఆశ్చర్యంతో కద్రూను అడిగింది.
తవ పుత్రాస్ తు కిమ్ ఇతి రవిం ద్రష్టుం న యాన్తి చ
నీ కుమారులు ఎందుకు సూర్యుని చూడడానికి వెళ్ళడం లేదు?
పుత్రాన్ మదీయాన్ సుభగే నయ నాగాలయం ప్రతి సముద్రస్య సమీపే తు తద్ ఆస్తే శీతలం సరః
ఓ సౌభాగ్యవతీ! నా కుమారులను నాగుల నివాసానికి తీసుకెళ్ళు. సముద్రం దగ్గర చల్లని సరస్సు ఉంది, అక్కడే వారు ఉంటారు.
సుపర్ణస్ త్వ్ అవహన్ నాగాన్ కద్రూం చ వినతా తథా తతః ప్రోవాచ ముదితా వైనతేయస్య మాతరమ్
అప్పుడు సుపర్ణుడు నాగులను, కద్రూను, వినతను కూడా ఎత్తుకెళ్లాడు. ఆ తరువాత కద్రూ ఆనందంతో వైనతేయుని తల్లితో మాట్లాడింది.
సురాణాం నేతు నిలయం గరుడో మత్సుతాన్ ఇతి పునః ప్రాహ సర్పమాతా గరుడం వినయాన్వితమ్
దేవతలకు నాయకుడైన గరుడుని, పాముల తల్లి వినయంగా మరోసారి ఇలా అడిగింది.
పుత్రా మే ద్రష్టుమ్ ఇచ్ఛన్తి హంసం త్రిజగతాం గురుమ్ నమస్కృత్వా తతః సూర్యమ్ ఏష్యన్తి నిలయం మమ హణ్డే త్వం నయ పుత్రాన్ మే సూర్యమణ్డలమ్ అన్వహమ్
నా కుమారులు మూడు లోకాలకు గురువైన హంసను దర్శించాలనుకుంటున్నారు. వారు నమస్కారం చేసిన తర్వాత, నా నివాసమైన సూర్యుని వద్దకు వెళ్ళిపోతారు. దయచేసి, ప్రతిరోజూ నా పిల్లలను సూర్య మండలానికి తీసుకెళ్ళు.
సా వేపమానా వినతా దీనా కద్రూమ్ అభాషత
వినతా భయంతో వణుకుతూ, దుఃఖంతో కద్రూవును ఉద్దేశించి మాట్లాడింది.
నాహం క్షమా సర్పమాతః పుత్రో మే నేష్యతే సుతాన్ దృష్ట్వా దినకరం దేవం పునర్ ఏవ ప్రయాన్తు తే
పాముల తల్లీ! నేను అలా చేయలేను. నా కుమారుడు నీ పిల్లలను తీసుకెళ్ళడు. వారు సూర్యదేవుణ్ణి దర్శించిన తరువాత, మళ్లీ తిరిగి రావాలి.
వినతా స్వసుతం ప్రాహ విహగానామ్ అధీశ్వరమ్ నమస్కర్తుమ్ అథేచ్ఛన్తి నాగాః స్వామిత్వమ్ ఆగతాః
వినతా తన కుమారుడైన పక్షిరాజు గరుడునితో ఇలా చెప్పింది: నాగులు ఇప్పుడు ప్రభుత్వాన్ని పొందినవారు, వారు నమస్కరించాలనుకుంటున్నారు.
భాస్వన్తమ్ ఇత్య్ ఉవాచేయం మాం సర్పజననీ హఠాత్ తథేత్య్ ఉక్త్వా స గరుడో మామ్ ఆరోహన్తు పన్నగాః
పాముల తల్లి నన్ను 'మమ్మల్ని ప్రకాశవంతుడైనవాడి వద్దకు తీసుకెళ్ళు' అని బలవంతంగా అడిగింది. అప్పుడు గరుడుడు 'అలాగే' అని చెప్పి, పాములను తనపై ఎక్కించుకున్నాడు.
తదారూఢం సర్పసైన్యం గరుడం విహగాధిపమ్ శనైః శనైర్ ఉపగమద్ యత్ర దేవో దివాకరః తే దహ్యమానాస్ తీక్ష్ణేన భానుతాపేన వివ్యథుః
అప్పుడు పాముల సేన గరుడుని, పక్షిరాజును ఎక్కి, సూర్యదేవుడు ఉన్న చోటికి నెమ్మదిగా చేరింది. అక్కడ సూర్యుని తీవ్రమైన వేడితో వారు కాలిపోతూ వణికిపోయారు.
నివర్తస్వ మహాప్రాజ్ఞ పతంగాయ నమో నమః అలం సూర్యస్య సదనం దగ్ధాః సూర్యస్య తేజసా యామస్ త్వయా వా గరుడ విహాయ త్వామ్ అథాపి వా
మహాపండితా! తిరిగి వెళ్ళు. సూర్యపక్షికి నమస్కారం. సూర్యుని నివాసం చాలించు; మేము సూర్యుని తేజస్సుతో కాలిపోయాము. మేము నీవు తీసుకెళ్తే వెళ్ళుతాము, లేకపోతే మేమే వెళ్ళిపోతాము.
ఏవం నాగైర్ ఉచ్యమాన ఆదిత్యం దర్శయామి వః ఇత్య్ ఉక్త్వా గగనం శీఘ్రం జగామాదిత్యసంముఖః
నాగులు ఇలా అడిగినప్పుడు, గరుడుడు 'నేను మీకు సూర్యుణ్ణి చూపిస్తాను' అని చెప్పి, వెంటనే ఆకాశంలో వేగంగా సూర్యుని వైపు వెళ్లాడు.
దగ్ధభోగా నిపేతుస్ తే ద్వీపం తం వీరణం ప్రతి బహవః శతసాహస్రాః పీడితా దగ్ధవిగ్రహాః
వారి శరీరాలు కాలిపోయి, వేరు దీవిపై పడిపోయారు. వందలాది, వేలాది మంది పాములు బాధతో, కాలిన శరీరాలతో అక్కడ కూలిపోయారు.
పుత్రాణామ్ ఆర్తసంనాదం పతితానాం మహీతలే ఆశ్వాసితుం సమాయాతా తాన్ సా కద్రూః సువిహ్వలా
పాములు భూమిపై పడిపోతూ బాధతో అరుస్తుండగా, కద్రూ చాలా కలవరంతో వారిని ఓదార్చేందుకు అక్కడికి వచ్చింది.
ఉవాచ వినతాం కద్రూస్ తవ పుత్రో ఽతిదుష్కృతమ్ కృతవాన్ అతిదుర్మేధా యేషాం శాన్తిర్ న విద్యతే
కద్రూ వినతాతో ఇలా చెప్పింది: నీ కుమారుడు చాలా దుర్మార్గంగా, దుష్టంగా ప్రవర్తించాడు. అలాంటి వారికి శాంతి ఉండదు.
నాన్యథా కర్తుమ్ ఆయాతి స్వామివాక్యం ఫణీశ్వరః స కాశ్యపో బృహత్తేజా యద్య్ అత్ర స్యాద్ అనామయమ్
ఇంకా వేరే మార్గం లేదు; పాముల అధిపతి యజమాని ఆజ్ఞను తప్పక పాటించాలి. మహాతేజస్సుతో ఉన్న కాశ్యపుడు ఇక్కడ ఉండి ఉంటే, ఎలాంటి అపాయం ఉండేది కాదు.
భవేచ్ చైవం కథం శాన్తిః పుత్రాణాం మమ భామిని కద్ర్వాస్ తద్ వచనం శ్రుత్వా వినతా హ్య్ అతిభీతవత్
అయితే నా కుమారులకు శాంతి ఎలా లభిస్తుంది, సుందరీ? కద్రూ ఈ మాటలు చెప్పగానే వినతా చాలా భయపడింది.