దశ మే మానసాః పుత్రాః స్రష్టారో జగతామ్ అపి అన్తం జిజ్ఞాసవస్ తే వై పృథివ్యా జగ్ముర్ ఓజసా
నాకు పది మనస్సు పుత్రులు ఉన్నారు, వారు లోకాల సృష్టికర్తలు. వారు అంతం తెలుసుకోవాలని ఆశించి, తమ తేజంతో భూమి మీదికి వెళ్లారు.
పునః సృష్టాః పునస్ తే ఽపి యాతాస్ తాన్ సమవేక్షితుమ్ నైవ తే ఽపి సమాయాతా యే గతాస్ తే గతా గతాః
మళ్లీ వారు సృష్టించబడ్డారు, మళ్లీ వెళ్లిపోయారు. నేను వారిని వెతికినా, వారు తిరిగి రాలేదు. వెళ్లిన వారు నిజంగా వెళ్లిపోయారు.
తదోత్పన్నా మహాప్రాజ్ఞా దివ్యా ఆఙ్గిరసో మునే వేదవేదాఙ్గతత్త్వజ్ఞాః సర్వశాస్త్రవిశారదాః
ఆ సమయంలో ఆ ఋషులు, అంగిరసుని సంతానంగా జన్మించిన మహా మునులు, వేదాలు, వేదాంగాల సారాన్ని తెలిసినవారు, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణులుగా ఉన్నారు.
తే ఽనుజ్ఞాతా అఙ్గిరసా గురుం నత్వా తపోధనాః తపసే నిశ్చితాః సర్వే నైవ పృష్ట్వా తు మాతరమ్
వారు అందరూ తమ గురువు అయిన అంగిరసుని ఆశీర్వాదం తీసుకుని, ఆయనకు నమస్కరించి, తపస్సు చేయాలని సంకల్పించి, తల్లిని అడగకుండానే వెళ్లిపోయారు.
సర్వేభ్యో హ్య్ అధికా మాతా గురుభ్యో గౌరవేణ హి తదా నారద కోపేన సా శశాప తదాత్మజాన్
అందరికన్నా తల్లి ఎక్కువ గౌరవించదగినది, గురువులకన్నా కూడా. అప్పుడు నారదుని తల్లి కోపంతో తన కుమారులను శపించింది.
మామ్ అనాదృత్య యే పుత్రాః ప్రవృత్తాశ్ చరితుం తపః సర్వైర్ అపి ప్రకారైస్ తన్ న తేషాం సిద్ధిమ్ ఏష్యతి
"నన్ను పట్టించుకోకుండా తపస్సు చేయడానికి బయలుదేరిన నా కుమారులు ఎవరైనా, వారు ఎన్ని విధాలైన తపస్సు చేసినా వారికి ఫలితం కలగదు."
నానాదేశాంశ్ చ చిన్వానాస్ తపఃసిద్ధిం న యాన్తి చ విఘ్నమ్ అన్వేతి తాన్ సర్వాన్ ఇతశ్ చేతశ్ చ ధావతః
వారు ఎన్నో ప్రాంతాలలో తపస్సు సిద్ధి కోసం వెతికినా, వారికి ఫలితం దక్కలేదు. వారు ఎక్కడికెళ్లినా ఆటంకాలు వెంటాడాయి.
క్వాపి తద్ రాక్షసైర్ విఘ్నం క్వాపి తన్ మానుషైర్ అభూత్ ప్రమదాభిః క్వచిచ్ చాపి క్వాపి తద్దేహదోషతః
కొన్ని చోట్ల రాక్షసుల వల్ల, మరికొన్ని చోట్ల మనుషుల వల్ల, మరికొన్ని చోట్ల స్త్రీల వల్ల, ఇంకొన్ని చోట్ల తమ శరీర లోపాల వల్ల కూడా వారికి అడ్డంకులు కలిగాయి.
ఏవం తు భ్రమమాణాస్ తే యయుః సర్వే తపోనిధిమ్ అగస్త్యం తపతాం శ్రేష్ఠం కుమ్భయోనిం జగద్గురుమ్
ఈ విధంగా తిరుగుతూ, వారు అందరూ తపస్సులో నిపుణుడైన, కుంభంలో జన్మించిన, జగద్గురువైన అగస్త్యుని వద్దకు వచ్చారు.
నమస్కృత్వా హ్య్ ఆఙ్గిరసా హ్య్ అగ్నివంశసముద్భవాః దక్షిణాశాపతిం శాన్తం వినీతాః ప్రష్టుమ్ ఉద్యతాః
అంగిరసుని వంశస్థులు, అగ్ని వంశంలో జన్మించిన వారు, దక్షిణ దిక్పతిగా ఉన్న, శాంత స్వభావుడైన అగస్త్యునికి నమస్కరించి, వినయంగా ప్రశ్నించేందుకు సిద్ధమయ్యారు.
భగవన్ కేన దోషేణ తపో ఽస్మాకం న సిధ్యతి నానావిధైర్ అప్య్ ఉపాయైః కుర్వతాం చ పునః పునః
"భగవన్, మేము ఎన్నో విధాలుగా, పునఃపునః తపస్సు చేసినా, ఏ తప్పు వల్ల మాకు తపస్సు ఫలించడంలేదు?"
కిం కుర్మః కః ప్రకారో ఽత్ర తపస్య్ ఏవ భవామ కిమ్ ఉపాయం బ్రూహి విప్రేన్ద్ర జ్యేష్ఠో ఽసి తపసా ధ్రువమ్
"మేము ఏమి చేయాలి? ఇక్కడ తపస్సుకు ఏ విధానం ఉంది? దయచేసి మాకు మార్గం చెప్పండి, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడా! తపస్సులో మీరు మాకు పెద్దవారు."
జ్ఞాతాసి జ్ఞానినాం బ్రహ్మన్ వక్తాసి వదతాం వరః శాన్తో ఽసి యమినాం నిత్యం దయావాన్ ప్రియకృత్ తథా
"బ్రాహ్మణా! మీరు జ్ఞానులలో ప్రసిద్ధి గాంచినవారు, మాట్లాడేవారిలో శ్రేష్ఠులు, నియమశీలులలో ఎప్పుడూ శాంతుడవు, దయగలవారు, మంచి పనులు చేసే వారు."
అక్రోధనశ్ చ న ద్వేష్టా తస్మాద్ బ్రూహి వివక్షితమ్ సాహంకారా దయాహీనా గురుసేవావివర్జితాః అసత్యవాదినః క్రూరా న తే తత్త్వం విజానతే
"మీరు కోపం, ద్వేషం లేని వారు. అందుకే మీరు చెప్పదలచినది చెప్పండి. అహంకారంతో, దయలేకుండా, గురుసేవను పట్టించుకోకుండా, అసత్యంగా మాట్లాడే వారు, క్రూరులు — వారు నిజాన్ని తెలుసుకోరు."
అగస్త్యః ప్రాహ తాన్ సర్వాన్ క్షణం ధ్యాత్వా శనైః శనైః
అగస్త్యుడు క్షణం ధ్యానం చేసి, మెల్లగా అందరితో మాట్లాడాడు.
శాన్తాత్మానో భవన్తో వై స్రష్టారో బ్రహ్మణా కృతాః న పర్యాప్తం తపశ్ చాభూత్ స్మరధ్వం స్మయకారణమ్
"మీరు శాంతమైన మనస్సుతో ఉన్నవారు, బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించిన ప్రజాపతులు. అయినా, మీ తపస్సు తగినంత కాలేదు. మీ విఫలానికి కారణం గుర్తు చేసుకోండి."
బ్రహ్మణా నిర్మితాః పూర్వం యే గతాః సుఖమ్ ఏధతే యే గతాః పునర్ అన్వేష్టుం తే చ త్వ్ ఆఙ్గిరసో ఽభవన్
"బ్రహ్మదేవుడు ముందుగా సృష్టించినవారు సుఖంగా జీవించారు. మరలా వెతకడానికి వెళ్లినవారు కూడా అంగిరసుని వంశస్థులయ్యారు."
తే యూయం చ పునః కాలే యాతా యాతాః శనైః శనైః ప్రజాపతేర్ అప్య్ అధికా భవితారో న సంశయః
"మీరు కూడా కాలక్రమంలో మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రయత్నించారు. మీరు ప్రజాపతికన్నా గొప్పవారవుతారు — ఇందులో సందేహం లేదు."
ఇతో యాన్తు తపస్ తప్తుం గఙ్గాం త్రైలోక్యపావనీమ్ నోపాయో ఽన్యో ఽస్తి సంసారే వినా గఙ్గాం శివప్రియామ్
"ఇప్పుడే మీరు మూడు లోకాలను పవిత్రం చేసే గంగానదికి వెళ్లి తపస్సు చేయండి. ఈ లోకంలో శివప్రియమైన గంగానదిని తప్ప మరొక మార్గం లేదు."
తత్రాశ్రమే పుణ్యదేశే జ్ఞానదం పూజయిష్యథ స చ్ఛేదయిష్యత్య్ అఖిలం సంశయం వో మహామతిః న సిద్ధిః క్వాపి కేషాంచిద్ వినా సద్గురుణా యతః
"ఆ పవిత్ర స్థలంలో ఆశ్రమంలో జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే దేవునిని మీరు పూజించండి. ఆ మహాత్ముడు మీ సందేహాలన్నింటినీ తొలగిస్తాడు. ఎందుకంటే సద్గురువు లేకుండా ఎవరూ ఎక్కడా సిద్ధిని పొందరు."
తే తమ్ ఊచుర్ మునివరం జ్ఞానదః కో ఽభిధీయతే బ్రహ్మా విష్ణుర్ మహేశో వా ఆదిత్యో వాపి చన్ద్రమాః
వారు ఆ మహర్షిని అడిగారు: 'జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవాడు ఎవరు? బ్రహ్మనా, విష్ణువా, మహేశ్వరుడా, ఆదిత్యుడా లేక చంద్రుడా?'
అగ్నిశ్ చ వరుణః కః స్యాజ్ జ్ఞానదో మునిసత్తమ అగస్త్యః పునర్ అప్య్ ఆహ జ్ఞానదః శ్రూయతామ్ అయమ్
'లేక అగ్నియేనా, వరుణుడేనా, ఓ మునిశ్రేష్ఠా? జ్ఞానదాత ఎవరో చెప్పండి.' అప్పుడు అగస్త్యుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవాడు ఎవరో వినండి.'
యా ఆపః సో ఽగ్నిర్ ఇత్య్ ఉక్తో యో ఽగ్నిః సూర్యః స ఉచ్యతే యశ్ చ సూర్యః స వై విష్ణుర్ యశ్ చ విష్ణుః స భాస్కరః
'నీరు అగ్నిగా చెప్పబడింది; అగ్ని సూర్యుడిగా పిలవబడతాడు; సూర్యుడే నిజంగా విష్ణువు; విష్ణువే భాస్కరుడు.'
యశ్ చ బ్రహ్మా స వై రుద్రో యో రుద్రః సర్వమ్ ఏవ తత్ యస్య సర్వం తు తజ్ జ్ఞానం జ్ఞానదః సో ఽత్ర కీర్త్యతే
'బ్రహ్మనే రుద్రుడు; రుద్రుడే ఈ సమస్తం. అందులో అన్నీ ఉన్నాయంటే, ఆ జ్ఞానమే — ఇక్కడ జ్ఞానదాతగా పిలవబడే వాడు.'
దేశికప్రేరకవ్యాఖ్యాకృదుపాధ్యాయదేహదాః గురవః సన్తి బహవస్ తేషాం జ్ఞానప్రదో మహాన్
ఉపదేశకులు, ప్రేరణదాతలు, వ్యాఖ్యాతలు, ఉపాధ్యాయులు, శరీరదాతలు — ఇలాంటి గురువులు చాలా మంది ఉన్నారు. వారిలో జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవాడు అత్యంత గొప్పవాడు.
తద్ ఏవ జ్ఞానమ్ అత్రోక్తం యేన భేదో విహన్యతే ఏక ఏవాద్వయః శంభుర్ ఇన్ద్రమిత్రాగ్నినామభిః వదన్తి బహుధా విప్రా భ్రాన్తోపకృతిహేతవే
ఇక్కడ చెప్పిన జ్ఞానం ఏదంటే, దానివల్ల భేదాలు తొలగిపోతాయి. ఒక్కటే, ద్వైతం లేని శంభువు, ఇంద్రుడు, మిత్రుడు, అగ్ని అనే పేర్లతో జ్ఞానులు భేదభ్రమ వల్ల అనేక విధాలుగా పిలుస్తారు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా మునేర్ వాక్యం గాథా గాయన్త ఏవ తే జగ్ముః పఞ్చోత్తరాం గఙ్గాం పఞ్చ జగ్ముశ్ చ దక్షిణామ్
ఆ మునివాక్యాన్ని విని, వారు గీతలు పాడుకుంటూ వెళ్లారు. ఐదుగురు ఉత్తర గంగా వైపు, ఐదుగురు దక్షిణ గంగా వైపు వెళ్లారు.
అగస్త్యేనోదితాన్ దేవాన్ పూజయన్తో యథావిధి ఆసనేషు విశేషేణ హ్య్ ఆసీనాస్ తత్త్వచిన్తకాః
అగస్త్యుడు చెప్పిన విధంగా దేవతలను పూజిస్తూ, వారు ప్రత్యేకంగా ఆసనాల్లో కూర్చొని, తత్త్వాన్ని ధ్యానిస్తూ ఉన్నారు.
తేషాం సర్వే సురగణాః ప్రీతిమన్తో ఽభవన్ మునే స్రష్టృత్వం తు యుగాదౌ యత్ కల్పితం విశ్వయోనినా
వారి పట్ల అన్ని దేవతా గణాలు సంతోషించారు, ఓ మునీంద్రా! యుగాది సమయంలో విశ్వకర్త సృష్టికర్తగా నియమించాడని గుర్తుంచుకో.
అధర్మాణాం నివృత్త్యర్థం వేదానాం స్థాపనాయ చ లోకానామ్ ఉపకారార్థం ధర్మకామార్థసిద్ధయే
అధర్మాన్ని తొలగించేందుకు, వేదాలను స్థాపించేందుకు, లోకాలకు మేలు కలిగించేందుకు, ధర్మం, కామం, అర్థం సిద్ధించేందుకు ఇది జరిగింది.