తేషు స్నానం చ దానం చ సర్వక్రతుఫలప్రదమ్ స్నానం కృత్వా నిమ్నభేదే యః పశ్యతి సురాన్ ఇమాన్
అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్నీ యజ్ఞఫలితాన్ని ఇస్తాయి. ప్రవాహ విభాగంలో స్నానం చేసి, ఈ దేవతలను దర్శించినవాడు—
ఇహ చాముత్ర వా నిమ్నం న కించిత్ తస్య విద్యతే సర్వోన్నతిమ్ అవాప్యాసౌ మోదతే దివి శక్రవత్
ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా, అతనికి ప్రవాహంలో ఎలాంటి హీనత ఉండదు. అన్ని ఉన్నతులను పొందినవాడు, ఇంద్రుడిలా స్వర్గంలో ఆనందిస్తాడు.
నన్దీతటమ్ ఇతి ఖ్యాతం తీర్థం వేదవిదో విదుః తస్య ప్రభావం వక్ష్యామి శృణు యత్నేన నారద
నందీతటము అనే తీర్థాన్ని వేదపండితులు తెలుసు. దాని మహిమను నేను చెప్పబోతున్నాను. నారదా! శ్రద్ధగా విను.
అత్రిపుత్రో మహాతేజాశ్ చన్ద్రమా ఇతి విశ్రుతః సర్వాన్ వేదాంశ్ చ విధివద్ ధనుర్వేదం యథావిధి
అత్రి కుమారుడు, మహాతేజస్సుతో ప్రసిద్ధి చెందిన చంద్రుడు, అన్ని వేదాలను, ధనుర్వేదాన్ని కూడా విధిగా అభ్యసించాడు.
అధీత్య జీవాత్ సర్వాశ్ చ విద్యాశ్ చాన్యా మహామతే గురుపూజాం కరోమీతి జీవమ్ ఆహ స చన్ద్రమాః బృహస్పతిస్ తదా ప్రాహ చన్ద్రం శిష్యం ముదాన్వితః
జీవుని వద్ద అన్ని విద్యలను నేర్చుకున్న చంద్రుడు, "నేను గురువును పూజిస్తాను" అని అన్నాడు. అప్పుడూ బృహస్పతి సంతోషంతో తన శిష్యుడైన చంద్రునితో ఇలా అన్నాడు.
మమ ప్రియా తు జానీతే తారా రతిసమప్రభా
నా ప్రియమైనవారు తార, ఆమె రతి సమానంగా ప్రకాశిస్తుంది అని తెలుసుకో.
ప్రష్టుం తాం చ తదా ప్రాయాద్ అన్తర్ వేశ్మ స చన్ద్రమాః తారాం తారాముఖీం దృష్ట్వా జగృహే తాం కరేణ సః
అప్పుడు చంద్రుడు ఆమెను అడగడానికి ఇంట్లోకి వెళ్లాడు. తారను, నక్షత్ర ముఖాన్ని చూసి, ఆమెను చేతితో పట్టుకున్నాడు.
స్వవేశ్మ ప్రతి తాం లోభాద్ బలాద్ ఆకర్షయత్ తదా తావద్ ధైర్యనిధిర్ జ్ఞానీ మతిమాన్ విజితేన్ద్రియః
తన ఇంటికి ఆమెను ఆకర్షణతో బలవంతంగా తీసుకెళ్లాడు. అప్పుడు ఆ సహన సముద్రుడు, జ్ఞానవంతుడు, మేధావి, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు—
యావన్ న కామినీనేత్రవాగురాభిర్ నిబధ్యతే విశేషతో రహఃసంస్థాం కామినీమ్ ఆయతేక్షణామ్
ఒక మనిషి, ఒక మహిళ కాంక్షతో నిండిన చూపులతో తనను బలంగా ఆకర్షించకపోతే, ఆమెను ఒంటరిగా ఉన్న చోట వెతకడానికి ఆసక్తి చూపడు.
విలోక్య న మనో యాతి కస్య కామేషు వశ్యతామ్ అత ఏవాన్యపురుషదర్శనం న కదాచన
అలాంటి మహిళను చూసినప్పుడు ఎవరి మనస్సు కామానికి లోనవదు? అందుకే, మంచి గుణాలున్న మహిళ ఎప్పుడూ పరపురుషుడిని చూడకూడదు.
కులవధ్వా రహః కార్యం భీతయా శీలవిప్లుతేః విజ్ఞాయ తత్ పరిజనాత్ సహసోత్థాయ నిర్గతః
మంచి కుటుంబానికి చెందిన మహిళ, తన నైతికత పోతుందేమో అని భయపడి, ఒంటరిగా ఉండే పనులను జాగ్రత్తగా చేయాలి; ఆ పనిని ఇంటి వారు గమనిస్తే వెంటనే లేచి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోవాలి.
దృష్ట్వా తద్ దుష్కృతం కర్మ బృహస్పతిర్ ఉదారధీః శశాప కోపాచ్ చాక్షిప్య వాగ్భిర్ విప్రియకారిభిః
ఆ తప్పు పనిని చూసి, ఉదారమైన మనసున్న బృహస్పతి కోపంతో శపించి, కఠినమైన మాటలతో ఆ తప్పు చేసినవాడిని నిందించాడు.
పరాభిభూతామ్ ఆలోక్య కాన్తాం కః సోఢుమ్ ఈశ్వరః యుయుధే తేన జీవో ఽపి దేవశ్ చన్ద్రమసా రుషా
తన ప్రియమైనవారు మరొకరికి లోబడి పోయినప్పుడు, ఎంత శక్తివంతుడైనా ఆ దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేడు. దేవత అయిన చంద్రుడే కూడా కోపంతో అతనితో పోరాడాడు.
న శాపైర్ హన్యతే చన్ద్రో నాయుధైః సురమన్త్రితైః బృహస్పతిప్రణీతైశ్ చ న మన్త్రైర్ హన్యతే శశీ
చంద్రుడు శాపాలతోనో, ఆయుధాలతోనో, దేవతల మంత్రాలతోనో నాశనం చేయబడడు; బృహస్పతి చెప్పిన మంత్రాలతోనూ చంద్రుని హతముచేయలేరు.
తదా చన్ద్రస్ తు తాం తారాం నీత్వా సంస్థాప్య మన్దిరే బుభుజే బహువర్షాణి రోహిణీం చాకుతోభయః
ఆ తరువాత చంద్రుడు తారను తీసుకుని తన మందిరంలో స్థాపించి, అనేక సంవత్సరాలు ఆమెతో ఆనందంగా గడిపాడు; అలాగే భయమేమీ లేకుండా రోహిణిని కూడా ఆస్వాదించాడు.
న జీయేత తదా దేవైర్ న కోపైః శాపమన్త్రకైః న రాజభిర్ న ఋషిభిర్ న సామ్నా భేదదణ్డనైః
ఆ సమయంలో, దేవతలు, కోపం, శాపాలు, మంత్రాలు, రాజులు, ఋషులు, సమ్మతి, చీల్చివేత, శిక్ష — వీటిలో ఏదితోనూ అతన్ని ఓడించలేకపోయారు.
యదా భార్యాం న లేభే ఽసౌ గురుః సర్వప్రయత్నతః సర్వోపాయక్షయే జీవస్ తదా నీతిమ్ అథాస్మరత్
అన్ని ప్రయత్నాలు చేసి కూడా గురువు తన భార్యను తిరిగి పొందలేకపోయినప్పుడు, అన్ని మార్గాలు విఫలమైనప్పుడు, జీవుడు ధర్మబద్ధమైన మార్గాన్ని గుర్తుచేసుకున్నాడు.
అపమానం పురస్కృత్య మానం కృత్వా తు పృష్ఠతః స్వార్థమ్ ఉద్ధరతే ప్రాజ్ఞః స్వార్థభ్రంశో హి మూర్ఖతా
తెలివిగలవాడు, పరువు పక్కన పెట్టి, అవమానాన్ని అంగీకరించి, తన ప్రయోజనాన్ని సాధించాలి; ఎందుకంటే, తాను కోరిన ప్రయోజనం కోల్పోవడం నిజమైన మూర్ఖత్వం.
సాధ్యం కేనాప్య్ ఉపాయేన జానద్భిః పురుషైః ఫలమ్ వృథాభిమానినః శీఘ్రం విపద్యన్తే విమోహితాః
ఏదైనా మార్గం ద్వారా ఫలితాన్ని సాధించగలిగే వారు, తప్పక తమ లక్ష్యాన్ని చేరాలి; దురహంకారంతో మోసపోయిన వారు త్వరగా నాశనం అవుతారు.
ఏవం నిశ్చిత్య మేధావీ శుక్రం గత్వా న్యవేదయత్ తమ్ ఆగతం కవిర్ జ్ఞాత్వా సంమానేనాభ్యనన్దయత్
ఇలా నిర్ణయించుకుని, తెలివిగలవాడు శుక్రుని దగ్గరకు వెళ్లి తన విషయాన్ని తెలిపాడు; కవి, అతను వచ్చినట్టు తెలుసుకుని, గౌరవంగా అతన్ని ఆహ్వానించాడు.
ఉపవిష్టం సువిశ్రాన్తం పూజితం చ యథావిధి పర్యపృచ్ఛద్ దైత్యగురుస్ తదాగమనకారణమ్
అతను కూర్చుని, బాగా విశ్రాంతి తీసుకుని, విధిగా సత్కారం పొందిన తర్వాత, దైత్యగురువు అతని రాకకు కారణం ఏమిటో అడిగాడు.
గృహాగతస్య విముఖాః శత్రవో ఽప్య్ ఉత్తమా నహి తస్మై స విస్తరేణాహ భార్యాహరణమ్ ఆదితః
ఇంటికి వచ్చినవారిని, శత్రువులైనా, ప్రతికూలంగా చూడకూడదు. అందుకే, అతడికి తన భార్య అపహరణ విషయాన్ని మొదటి నుండి వివరంగా చెప్పాడు.
బృహస్పతేస్ తదా వాక్యం శ్రుత్వా కోపాన్వితః కవిః అపరాధం తు చన్ద్రస్య మేనే శిష్యస్య నారద అతిక్రమమ్ ఇమం శ్రుత్వా కోపాత్ కవిర్ అథాబ్రవీత్
బృహస్పతి మాటలు విని, కవి కోపంగా మారాడు; కానీ నారదుడు, తన శిష్యుడు చంద్రుడు చేసిన ఈ తప్పును తెలుసుకుని, దాన్ని అపరాధంగా భావించాడు. ఆ కోపంతో కవి ఇలా అన్నాడు.
తదా భోక్ష్యే తదా పాస్యే తదా స్వప్స్యే తదా వదే యదానయే ప్రియాం భ్రాతస్ తవ భార్యాం పరార్దితామ్
నీ ప్రియమైన భార్యను, మరొకరిచేత బాధించబడిన ఆమెను, నీకు తిరిగి ఇచ్చినప్పుడు మాత్రమే నేను తినుతాను, త్రాగుతాను, నిద్రపోతాను, మాట్లాడతాను, సోదరా.
తామ్ ఆనీయ భవం పూజ్య చన్ద్రం శప్త్వా గురుద్రుహమ్ పశ్చాద్ భోక్ష్యే మహాబాహో శృణు వాచం గ్రహేశ్వర
ఆమెను ఇక్కడికి తీసుకుని, గౌరవించి, గురువును మోసం చేసిన చంద్రునికి శాపం విధించు. ఆ తరువాతే, గ్రహాధిపతీ, నేను భోజనం చేస్తాను — నా మాట విను.
ఏవమ్ ఉక్త్వా స జీవేన దైత్యాచార్యో జగామ హ శివమ్ ఆరాధ్య యత్నేన పరం సామర్థ్యమ్ ఆప్తవాన్
ఇలా జీవునితో చెప్పిన దైత్యాచార్యుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు; శివుని భక్తితో ఆరాధించి, పరమశక్తిని సంపాదించాడు.
వరాన్ అవాప్య వివిధాఞ్ శంకరాద్ భావపూజితాత్ శివప్రసాదాత్ కిం నామ దేహినామ్ ఇహ దుర్లభమ్
భావుడు భక్తితో పూజించిన శంకరుని నుండి ఎన్నో వరాలు పొందినవాడికి, శివుని కృప వల్ల ఈ లోకంలో శరీరధారులకు సాధ్యపడని పని ఏదైనా ఉందా?
జగామ శుక్రో జీవేన తారయా యత్ర చన్ద్రమాః వర్తతే తం శశాపోచ్చైః శృణు త్వం చన్ద్ర మే వచః
శుక్రుడు జీవునితో కలిసి చంద్రుడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళాడు. అక్కడ అతడు గట్టిగా చంద్రుణ్ణి శపిస్తూ, 'ఓ చంద్రుడా! నా మాట విను' అని అన్నాడు.
యస్మాత్ పాపతరం కర్మ త్వయా పాప మదాత్ కృతమ్ కుష్ఠీ భూయాస్ తతశ్ చన్ద్రం శశాపైవం రుషా కవిః
నీకు ఉన్న పాపపు అహంకారంతో, నీవు చేసిన పని పాపానికి మించినది. అందుకే, చంద్రుడా! నీవు కుష్టురోగంతో బాధపడు అని ఆ ముని కోపంతో శపించాడు.
కవిశాపప్రదగ్ధో ఽభూత్ తదైవ మృగలాఞ్ఛనః ప్రాపుః క్షయం న కే నామ గురుస్వామిసఖిద్రుహః
ఆ ముని శాపం వల్ల చంద్రుడు వెంటనే మృగచిహ్నంతో కూడినవాడిగా మారిపోయాడు. గురువు, యజమాని, స్నేహితుడిని ద్రోహించినవాడు ఎవడైనా నాశనమే పొందతాడు.