తాఞ్ జిత్వా పునర్ అప్య్ ఆగాద్ దేవలోకం సుపూజితమ్ స చాగత్య మహారాజో వసిష్ఠాచ్ చ పురోధసః
శత్రువులను జయించి, మళ్లీ దేవలోకానికి వెళ్లాడు. తిరిగి వచ్చిన రాజు, మహర్షి వశిష్ఠుని దగ్గర ఉపదేశం పొందాడు.
ఉర్వశ్యా గమనం శ్రుత్వా తతో దుఃఖసమన్వితః న జుహోతి న చాశ్నాతి న శృణోతి న పశ్యతి
ఊర్వశి వెళ్లిపోయిందని విని, రాజు తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. ఆయన న వేదనలు చేశాడు, న తిన్నాడు, న విన్నాడు, న చూసాడు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే తత్ర మృతావస్థం నృపోత్తమమ్ బోధయామ్ ఆస వాక్యైశ్ చ హేతుభూతైః పురోహితః
ఆ సమయంలో, రాజు చనిపోయినట్టుగా ఉన్నప్పుడు, పురోహితుడు కారణాలతో కూడిన మాటలతో ఆయనను మేల్కొలిపాడు.
సా మృతాద్య మహారాజ మా వ్యథస్వ మహామతే ఏవం స్థితం తు మా త్వాం వై అశివాః స్పృశ్యుర్ ఆశుగాః
మహామతివంతుడైన రాజా, ఆమె ఇక మృతురాలు. నీవు బాధపడవద్దు. ఇలాంటి స్థితిలో, అపశకునాలు నిన్ను తాకనివ్వకు.
న వై స్త్రైణాని జానీషే హృదయాని మహామతే శాలావృకాణాం యాదౄంశి తస్మాత్ త్వం భూప మా శుచః
రాజా, స్త్రీల మనసులు ఎలా ఉంటాయో నీవు తెలియదు. అవి నక్కల మనసుల్లా మారిపోతుంటాయి. అందుకే నీవు దుఃఖించవద్దు.
కో నామ లోకే రాజేన్ద్ర కామినీభిర్ న వఞ్చితః వఞ్చకత్వం నృశంసత్వం చఞ్చలత్వం కుశీలతా
రాజేంద్రా, ఈ లోకంలో ఎవరు స్త్రీల వల్ల మోసపోలేదు? మోసం, క్రూరత, చంచలత, మాయ—all ఇవే వారి స్వభావం.
ఇతి స్వాభావికం యాసాం తాః కథం సుఖహేతవః కాలేన కో న నిహతః కో ఽర్థీ గౌరవమ్ ఆగతః
ఇది వారి సహజ స్వభావం. అలాంటప్పుడు వారు ఎలా సుఖానికి కారణమవుతారు? కాలంతో ఎవరు నాశనం కాలేదు? గౌరవం కోరినవాడు దాన్ని పొందాడా?
శ్రియా న భ్రామితః కో వా యోషిద్భిః కో న ఖణ్డితః స్వప్నమాయోపమా రాజన్ మదవిప్లుతచేతసః
శ్రీ వల్ల ఎవరు మాయలో పడలేదు? స్త్రీల వల్ల ఎవరు హానికాలేదు? రాజా, మదంతో మునిగినవారికి ఈ లోకం కలలాంటిది, మాయలాంటిది.
సుఖాయ యోషితః కస్య జ్ఞాత్వైతద్ విజ్వరో భవ విహాయ శంకరం విష్ణుం గౌతమీం వా మహామతే దుఃఖినాం శరణం నాన్యద్ విద్యతే భువనత్రయే
స్త్రీలు ఎవరికైనా సుఖాన్ని ఇస్తారా? ఇది తెలిసి, రాజా, మనసు బాధను వదిలిపెట్టు. శంకరుడు, విష్ణువు, గౌతమి నది తప్ప, మూడు లోకాలలో దుఃఖితులకు మరొక ఆశ్రయం లేదు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా తతో రాజా దుఃఖం సంహృత్య యత్నతః గౌతమ్యా మధ్యసంస్థో ఽసావ్ ఐలః పరమధార్మికః
ఇలా విని, రాజు తన దుఃఖాన్ని జయించాడు. పరమధార్మికుడైన ఐలుడు గంగానదిలో మధ్యలో ఉండిపోయాడు.
తత్ర చారాధయామ్ ఆస శివం దేవం జనార్దనమ్ బ్రహ్మాణం భాస్కరం గఙ్గాం దేవాన్ అన్యాంశ్ చ యత్నతః
అక్కడ అతడు శివుడు, జనార్దనుడు, బ్రహ్మ, సూర్యుడు, గంగా, ఇంకా ఇతర దేవతలను ఎంతో శ్రద్ధతో పూజించాడు.
యో విపన్నో న తీర్థాని దేవతాశ్ చ న సేవతే స కాలవశగో జన్తుః కాం దశామ్ అనుయాస్యతి
ఎవరైనా కష్టాల్లో పడినప్పుడు తీర్థాలు లేదా దేవతలను సేవించకపోతే, ఆ జీవి కాలానికి లోనై, ఎలాంటి స్థితిని పొందగలడు?
తదీశ్వరైకశరణో గౌతమీసేవనోత్సుకః పరాం శ్రద్ధామ్ ఉపగతః సంసారాస్థాపరాఙ్ముఖః
ఒకవాడు పరమేశ్వరుని ఆశ్రయించి, గౌతమిని సేవించడంలో ఉత్సాహంగా, పరమ విశ్వాసంతో, లోకబంధాలను వదిలిపెట్టి ఉంటే—
ఈజే యజ్ఞాంశ్ చ బహులాన్ ఋత్విగ్భిర్ బహుదక్షిణాన్ వేదద్వీపో ఽభవత్ తేన యజ్ఞద్వీపః స ఉచ్యతే
అతడు అనేక యజ్ఞాలను, అనేక ఋత్వికులతో, విరివిగా దానం చేస్తూ నిర్వహించాడు. అందువల్ల అతడు వేదకర్మలకు కేంద్రంగా మారాడు. అందుకే ఆ ప్రదేశాన్ని యజ్ఞద్వీపం అంటారు.
పౌర్ణమాస్యాం తు శర్వర్యాం తత్రాయాతి సదోర్వశీ తస్య దీపస్య యః కుర్యాత్ ప్రదక్షిణమ్ అథో నరః
పౌర్ణమి రాత్రి అక్కడ ఉర్వశి వస్తుంది. ఆ సమయానికి ఆ ద్వీపాన్ని ప్రదక్షిణగా చేసే మనిషి—
ప్రదక్షిణీకృతా తేన పృథివీ సాగరామ్బరా వేదానాం స్మరణం తత్ర యజ్ఞానాం స్మరణం తథా
అతని ప్రదక్షిణ వల్ల భూమి, సముద్రం, ఆకాశం అన్నీ ప్రదక్షిణ అయినట్లవుతాయి. అక్కడ వేదాల జ్ఞాపకం, యజ్ఞాల జ్ఞాపకం కలుగుతుంది.
సుకృతీ తత్ర యః కుర్యాద్ వేదయజ్ఞఫలం లభేత్ ఐలతీర్థం తు తజ్ జ్ఞేయం తద్ ఏవ చ పురూరవమ్
ఎవరైనా అక్కడ సత్కర్మలు చేస్తే, వేదయజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతారు. ఆ ప్రదేశాన్ని ఐలతీర్థం అని, అలాగే పురూరవ అని కూడా తెలుసుకోవాలి.
వాసిష్ఠం చాపి తత్ తు స్యాన్ నిమ్నభేదం తద్ ఉచ్యతే ఐలే రాజ్ఞి న కించిత్ స్యాన్ నిమ్నం సర్వేషు కర్మసు
అది వాసిష్ఠం అని కూడా పిలుస్తారు. దాన్ని ప్రవాహ విభాగం అంటారు. ఐలుడు రాజు పాలనలో, ఏ కర్మలోనూ ప్రవాహ విభాగం జరగలేదు.
యద్ ఏతన్ నిమ్నమ్ ఉర్వశ్యాం సర్వభావేన వర్తనమ్ తచ్ చాపి భేదితం నిమ్నం వసిష్ఠేన చ గఙ్గయా
ఈ ప్రవాహ విభాగం ఉర్వశి ప్రదేశంలో, పూర్తిగా సాగిన ప్రవాహం, వసిష్ఠుడు మరియు గంగా వల్ల కూడా విభజించబడింది.
నిమ్నభేదమ్ అభూత్ తేన దృష్టాదృష్టేష్టసిద్ధిదమ్ తత్ర సప్త శతాన్య్ ఆహుస్ తీర్థాని గుణవన్తి చ
అలా ఆ ప్రవాహ విభాగం, కనబడే-కనబడని కోరికలను నెరవేర్చే దాయకంగా మారింది. అక్కడ ఏడువందల మంచి తీర్థాలు ఉన్నాయని చెబుతారు.
తేషు స్నానం చ దానం చ సర్వక్రతుఫలప్రదమ్ స్నానం కృత్వా నిమ్నభేదే యః పశ్యతి సురాన్ ఇమాన్
అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్నీ యజ్ఞఫలితాన్ని ఇస్తాయి. ప్రవాహ విభాగంలో స్నానం చేసి, ఈ దేవతలను దర్శించినవాడు—
ఇహ చాముత్ర వా నిమ్నం న కించిత్ తస్య విద్యతే సర్వోన్నతిమ్ అవాప్యాసౌ మోదతే దివి శక్రవత్
ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా, అతనికి ప్రవాహంలో ఎలాంటి హీనత ఉండదు. అన్ని ఉన్నతులను పొందినవాడు, ఇంద్రుడిలా స్వర్గంలో ఆనందిస్తాడు.
నన్దీతటమ్ ఇతి ఖ్యాతం తీర్థం వేదవిదో విదుః తస్య ప్రభావం వక్ష్యామి శృణు యత్నేన నారద
నందీతటము అనే తీర్థాన్ని వేదపండితులు తెలుసు. దాని మహిమను నేను చెప్పబోతున్నాను. నారదా! శ్రద్ధగా విను.
అత్రిపుత్రో మహాతేజాశ్ చన్ద్రమా ఇతి విశ్రుతః సర్వాన్ వేదాంశ్ చ విధివద్ ధనుర్వేదం యథావిధి
అత్రి కుమారుడు, మహాతేజస్సుతో ప్రసిద్ధి చెందిన చంద్రుడు, అన్ని వేదాలను, ధనుర్వేదాన్ని కూడా విధిగా అభ్యసించాడు.
అధీత్య జీవాత్ సర్వాశ్ చ విద్యాశ్ చాన్యా మహామతే గురుపూజాం కరోమీతి జీవమ్ ఆహ స చన్ద్రమాః బృహస్పతిస్ తదా ప్రాహ చన్ద్రం శిష్యం ముదాన్వితః
జీవుని వద్ద అన్ని విద్యలను నేర్చుకున్న చంద్రుడు, "నేను గురువును పూజిస్తాను" అని అన్నాడు. అప్పుడూ బృహస్పతి సంతోషంతో తన శిష్యుడైన చంద్రునితో ఇలా అన్నాడు.
మమ ప్రియా తు జానీతే తారా రతిసమప్రభా
నా ప్రియమైనవారు తార, ఆమె రతి సమానంగా ప్రకాశిస్తుంది అని తెలుసుకో.
ప్రష్టుం తాం చ తదా ప్రాయాద్ అన్తర్ వేశ్మ స చన్ద్రమాః తారాం తారాముఖీం దృష్ట్వా జగృహే తాం కరేణ సః
అప్పుడు చంద్రుడు ఆమెను అడగడానికి ఇంట్లోకి వెళ్లాడు. తారను, నక్షత్ర ముఖాన్ని చూసి, ఆమెను చేతితో పట్టుకున్నాడు.
స్వవేశ్మ ప్రతి తాం లోభాద్ బలాద్ ఆకర్షయత్ తదా తావద్ ధైర్యనిధిర్ జ్ఞానీ మతిమాన్ విజితేన్ద్రియః
తన ఇంటికి ఆమెను ఆకర్షణతో బలవంతంగా తీసుకెళ్లాడు. అప్పుడు ఆ సహన సముద్రుడు, జ్ఞానవంతుడు, మేధావి, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు—
యావన్ న కామినీనేత్రవాగురాభిర్ నిబధ్యతే విశేషతో రహఃసంస్థాం కామినీమ్ ఆయతేక్షణామ్
ఒక మనిషి, ఒక మహిళ కాంక్షతో నిండిన చూపులతో తనను బలంగా ఆకర్షించకపోతే, ఆమెను ఒంటరిగా ఉన్న చోట వెతకడానికి ఆసక్తి చూపడు.
విలోక్య న మనో యాతి కస్య కామేషు వశ్యతామ్ అత ఏవాన్యపురుషదర్శనం న కదాచన
అలాంటి మహిళను చూసినప్పుడు ఎవరి మనస్సు కామానికి లోనవదు? అందుకే, మంచి గుణాలున్న మహిళ ఎప్పుడూ పరపురుషుడిని చూడకూడదు.