నేత్య్ ఉవాచ తదా పూరుర్ జరయా క్షీయతే మయా వికారాస్ తాత భావానాం దుర్నివారాః శరీరిణామ్
అప్పుడు పూరువు 'లేదు' అని అన్నాడు. 'తండ్రీ, వృద్ధాప్యంతో నేను బలహీనమయ్యాను. శరీరధారులైన మనుషులకు ఈ మార్పులు తప్పవు.'
బలాత్ కాలాగతా సహ్యా జరాప్య్ అఖిలదేహిభిః సా చేద్ గురూపకారాయ గృహీతా త్యజ్యతే కథమ్
కాలం వచ్చినప్పుడు వృద్ధాప్యాన్ని ప్రతి ఒక్కరు భరించాల్సిందే. కానీ పెద్దవారిని సేవించడానికి దాన్ని తీసుకుంటే, దాన్ని వదిలేయడం ఎలా సాధ్యం?'
స్వీకృతత్యాగపాపాద్ ధి దేహినాం మరణం వరమ్ అథవా తు జరాం రాజంస్ తపసా నాశయామ్య్ అహమ్
'తనిఖీ లేకుండా తీసుకుని వదిలేయడం కన్నా మరణమే మేలుగా ఉంటుంది. లేకపోతే రాజా, నేను తపస్సుతో ఈ వృద్ధాప్యాన్ని నశింపజేస్తాను.'
ఏవమ్ ఉక్త్వా తు పితరం యయౌ గఙ్గామ్ అనుత్తమామ్ గౌతమ్యా దక్షిణే పారే తతస్ తేపే తపో మహత్
ఇలా తన తండ్రితో చెప్పి, పూరువు ఉత్తమమైన గంగా నది దగ్గర, గౌతమి నదికి దక్షిణ తీరంలోకి వెళ్లి, అక్కడ గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
తతః ప్రీతో ఽభవద్ దేవః కాలేన మహతా శివః లోకాతీతమహోదారగుణసన్మణిభూషితమ్ కిం దదామీతి తం ప్రాహ పూరుం స సురసత్తమః
అప్పటికి కొంతకాలం తరువాత, లోకాలకు అతీతమైన గొప్ప గుణాలతో అలంకరించబడిన శివుడు సంతోషించి, పూరువుని చూచి 'నీవు ఏమి కోరుకుంటున్నావో చెప్పు' అన్నాడు.
శాపప్రాప్తాం జరాం నాథ పితుర్ మమ సురాధిప తాం నాశయస్వ దేవేశ పితృశప్తాంశ్ చ కోపతః మద్భ్రాతౄఞ్ శాపతో ముక్తాన్ కురుష్వ సురపూజిత
'దేవాదిదేవా, నా తండ్రి శాపంతో నాకు వచ్చిన వృద్ధాప్యాన్ని నాశనం చేయండి. కోపంతో నా అన్నదమ్ములపై వచ్చిన శాపాలను కూడా తొలగించండి.'
తథేత్య్ ఉక్త్వా జగన్నాథః శాపాజ్ జాతాం జరాం తథా అనాశయజ్ జగన్నాథో భ్రాతౄంశ్ చక్రే విశాపినః
అప్పుడు జగన్నాథుడు 'అలా జరగనీ' అని చెప్పి, శాపంతో వచ్చిన వృద్ధాప్యాన్ని తొలగించాడు. తన అన్నదమ్ములను కూడా శాపాల నుండి విముక్తులను చేశాడు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం జరారోగవినాశనమ్ అకాలజజరాదీనాం స్మరణాద్ అపి నాశనమ్
ఆ కాలం నుండి ఆ తీర్థం వృద్ధాప్యాన్ని, వ్యాధులను నశింపజేసే పవిత్ర స్థలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడి పేరు జపించినా కూడా, అకాల వృద్ధాప్యమూ ఇతర రుగ్మతలూ పోతాయి.
తన్నామ్నా చాపి విఖ్యాతం కాలఞ్జరమ్ ఉదాహృతమ్ యాయాతం నాహుషం పౌరం శౌక్రం శార్మిష్ఠమ్ ఏవ చ
అది కాలంజరమనే పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. యయాతి, నాహుష, పౌర, శౌక్ర, శర్మిష్ఠ అని కూడా పిలుస్తారు.
ఏవమాదీని తీర్థాని తత్రాష్టోత్తరమ్ ఏవ చ శతం విద్యాన్ మహాబుద్ధే సర్వసిద్ధికరం తథా
అక్కడ ఇలాంటి పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి. మొత్తం వంద ఎనిమిది తీర్థాలు అక్కడ ఉన్నాయి. అవన్నీ అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదిస్తాయి.
తేషు స్నానం చ దానం చ శ్రవణం పఠనం తథా సర్వపాపప్రశమనం భుక్తిముక్తిప్రదం భవేత్
ఆ తీర్థాలలో స్నానం చేయడం, దానం చేయడం, వినడం, పఠించడం — ఇవన్నీ అన్ని పాపాలను తొలగించి, భోగమూ మోక్షమూ ఇస్తాయి.
అప్సరోయుగమ్ ఆఖ్యాతమ్ అప్సరాసంగమం తతః తీరే చ దక్షిణే పుణ్యం స్మరణాత్ సుభగో భవేత్
అప్సరసల జంట కథ చెప్పబడింది. ఆ అప్సరసల సంగమం కూడా వివరించబడింది. దక్షిణ తీరంలో ఉన్న ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని జపించినా, మనిషి భాగ్యవంతుడవుతాడు.
ముక్తో భవత్య్ అసందేహం తత్ర స్నానాదినా నరః స్త్రీ సతీ సంగమే తస్మిన్న్ ఋతుస్నాతా చ నారద
నారదా, అక్కడ స్నానం చేసి, పూజలు చేసిన పురుషుడు గానీ, సతీ స్వభావమున్న స్త్రీ గానీ, ముఖ్యంగా ఆ స్త్రీ ఋతుస్నానం చేసిన తర్వాత అయితే, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ముక్తి పొందుతారు.
వన్ధ్యాపి జనయేత్ పుత్రం త్రిమాసాత్ పతినా సహ స్నానదానేన వర్తన్తీ నాన్యథా మద్వచో భవేత్
ఒక స్త్రీ వంధ్య అయినా, భర్తతో కలిసి స్నానం చేసి, దానం చేస్తూ మూడు నెలల్లో కుమారుడిని ప్రసవిస్తుంది. ఇలా చేయకపోతే, నా మాట నిజం కాదు.
అప్సరోయుగమ్ ఆఖ్యాతం తీర్థం యేన చ హేతునా తత్రేదం కారణం వక్ష్యే శృణు నారద యత్నతః
అప్సరసల జంట అనే పేరుగల తీర్థం ఎందుకు అలా పిలవబడిందో, దానికి కారణం ఏమిటో నేను ఇప్పుడు చెబుతాను నారదా, జాగ్రత్తగా విను.
స్పర్ధాసీన్ మహతీ బ్రహ్మన్ విశ్వామిత్రవసిష్ఠయోః తపస్యన్తం గాధిసుతం బ్రాహ్మణ్యార్థే యతవ్రతమ్
బ్రహ్మణుడా, విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు ఇద్దరి మధ్య గొప్ప పోటీ ఏర్పడింది. బ్రాహ్మణత్వం కోసం గాధిపుత్రుడు కఠిన తపస్సు చేస్తూ నియమాలు పాటించేవాడు.
గఙ్గాద్వారే సమాసీనం ప్రేరితేన్ద్రేణ మేనకా తం గత్వా తపసో భ్రష్టం కురు భద్రే మమాజ్ఞయా
గంగాద్వారంలో కూర్చున్న విశ్వామిత్రుని వద్దకు, ఇంద్రుడు మేనకను పంపాడు. 'మంచిదీ, నా ఆజ్ఞతో అతని తపస్సు భంగపర్చు' అని చెప్పాడు.
తదోక్తేన్ద్రేణ సా మేనా విశ్వామిత్రం తపశ్చ్యుతమ్ కృత్వా కన్యాం తథా దత్త్వా జగామేన్ద్రపురం పునః
ఇంద్రుడు చెప్పినట్టు మేనక వెళ్లి, విశ్వామిత్రుని తపస్సు భంగపర్చింది. అతనికి ఒక కుమార్తెను ప్రసాదించి, మళ్లీ ఇంద్రుని నగరానికి వెళ్లిపోయింది.
తస్యాం గతాయాం సస్మార గాధిపుత్రో ఽఖిలం కృతమ్ తం తు దేశం పరిత్యజ్య తీర్థం తు సురవల్లభమ్
ఆమె వెళ్లిన తర్వాత, గాధిపుత్రుడు జరిగిన సంగతులన్నిటిని గుర్తు చేసుకున్నాడు. ఆ ప్రదేశాన్ని విడిచిపెట్టి, దేవతలకు ప్రీతికరమైన తీర్థానికి వెళ్లాడు.
జగామ దక్షిణాం గఙ్గాం యత్ర కాలఞ్జరో హరః తపస్యన్తం తదోవాచ పునర్ ఇన్ద్రః సహస్రదృక్
అతడు దక్షిణ గంగా వద్దకు వెళ్లాడు. అక్కడ కాలంజరుడు, హరుడు తపస్సు చేస్తుండగా, మళ్లీ సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుడు అతనితో మాట్లాడాడు.
ఉర్వశీం చ తతో మేనాం రమ్భాం చాపి తిలోత్తమామ్ నైవేత్య్ ఊచుర్ భయత్రస్తాః పునర్ ఆహ శచీపతిః
అప్పుడు ఉర్వశి, మేన, రంభ, తిలోత్తమా—all భయంతో వణికుతూ—'మేము వెళ్లం' అని చెప్పలేదు. అప్పుడు శచీపతి మళ్లీ వారితో మాట్లాడాడు.
గమ్భీరాం చాతిగమ్భీరామ్ ఉభే యే గర్వితే తదా తే ఊచతుర్ ఉభే దేవం సహస్రాక్షం పురందరమ్
ఆ సమయంలో, గర్వంతో కూడిన, లోతైన స్వభావమున్న ఆ ఇద్దరూ సహస్రాక్షుడైన పురందరుని సమక్షంలో ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు.
ఆవాం గత్వా తపస్యన్తం గాధిపుత్రం మహాద్యుతిమ్ చ్యావయావో నృత్యగీతై రూపయౌవనసంపదా
మేమిద్దరం గాధిపుత్రుడి వద్దకు వెళ్లి, నాట్యం, పాట, అందం, యవ్వనంతో అతని తపస్సు భంగపరచుతాము.
యాసామ్ అపాఙ్గే హసితే వాచి విభ్రమసంపది నిత్యం వసతి పఞ్చేషుస్ తాభిః కో ఽత్ర న జీయతే
వారి చూపులో, నవ్వులో, మాటల్లో, ఆటపాటల్లో ఎప్పుడూ మన్మథుడు నివసిస్తుంటే, అలాంటి వారిని ఎవరు జయించగలరు?
తథేత్య్ ఉక్తే సహస్రాక్షే తే ఆగత్య మహానదీమ్ దదృశాతే తపస్యన్తం విశ్వామిత్రం మహామునిమ్
సహస్రాక్షుడు 'అలాగే' అని అనగానే, వారు మహానదికి వెళ్లి, అక్కడ తపస్సు చేస్తున్న మహర్షి విశ్వామిత్రుని చూశారు.
మృత్యోర్ అపి దురాధర్షం భూమిస్థమ్ ఇవ ధూర్జటిమ్ సహస్రమ్ ఏకం వర్షాణామ్ ఈక్షితుం న చ శక్నుతః
అతడు మరణానికీ దురాక్రమ్యుడై, భూమిపై ధూర్జటి లాగా నిలబడి ఉన్నాడు. వారు వెయ్యేళ్లు చూసేందుకు కూడా ధైర్యం చేయలేకపోయారు.
దూరే స్థితే నృత్యగీతచాటుకారరతే తదా విలోక్య మునిశార్దూలస్ తతః కోపాకులో ఽభవత్
వారు దూరంగా నిలబడి, నాట్యం, పాట, మాయమాటల్లో మునిగిపోయారు. అప్పుడు మునిశార్దూలుడు వారిని చూసి కోపంతో నిండిపోయాడు.
ప్రతీపాచరణం దృష్ట్వా క్రోధః కస్య న జాయతే నిస్పృహో ఽపి మహాబాహుస్ తమ్ ఇన్ద్రం ప్రహసన్న్ ఇవ
అలాంటి విరుద్ధమైన ప్రవర్తనను చూసి ఎవరికైనా కోపం రాకమానదు. మహాబాహువు అయిన అతడు, ఆశలు లేకపోయినా, ఇంద్రుని చూసి నవ్వాడు.
ఆభ్యాం ముక్తః సహస్రాక్షో హ్య్ అప్సరోభ్యాం బ్రువన్న్ ఇవ శశాప తే స గాధేయో ద్రవరూపే భవిష్యథః
ఆ ఇద్దరు అప్సరసల వల్ల సహస్రాక్షుడు విడుదలై, గాధిపుత్రుడు ఇలా శపించాడు: 'మీరు ద్రవరూపంలో మారిపోతారు.'
ద్రవితుం మాం సమాయాతే యతస్ త్వ్ ఇహ తతో లఘు తతః ప్రసాదితస్ తాభ్యాం శాపమోక్షం చకార సః
నన్ను పరుగెత్తించడానికి మీరు ఇక్కడికి వచ్చినందువల్ల, మీరు తేలికగా మారిపోతారు. తరువాత వారు క్షమాపణ చెప్పగా, అతడు శాపాంతం ఇచ్చాడు.