అగ్నేః ప్రభావాత్ పరుషమ్ ఆత్రేయీం సర్వదావదత్ ఆత్రేయ్య్ అపి చ శుశ్రూషాం కుర్వతీ సర్వదాభవత్
అగ్నికి ఉన్న శక్తివల్ల పరుషుడు ఎప్పుడూ ఆత్రేయితో మాట్లాడేవాడు. ఆత్రేయి కూడా ఎల్లప్పుడూ సేవలో నిమగ్నంగా ఉండేది.
తస్యామ్ ఆఙ్గిరసా జాతా మహాబలపరాక్రమాః అఙ్గిరాః పరుషం వాదీద్ ఆత్రేయీం నిత్యమ్ ఏవ చ
ఆమె ద్వారా మహాబలశాలి, పరాక్రమవంతులైన అంగిరసులు జన్మించారు. అంగిరసుడు ఎప్పుడూ పరుషంగా ఆత్రేయితో మాట్లాడేవాడు.
పుత్రాస్ త్వ్ ఆఙ్గిరసా నిత్యం పితరం శమయన్తి తే సా కదాచిద్ భర్తృవాక్యాద్ ఉద్విగ్నా పరుషాక్షరాత్ కృతాఞ్జలిపుటా దీనా ప్రాబ్రవీచ్ ఛ్వశురం గురుమ్
అంగిరసులైన కుమారులు ఎల్లప్పుడూ తండ్రిని శాంతింపజేసేవారు. ఒకసారి భర్త పరుషంగా మాట్లాడినందుకు బాధపడుతూ, చేతులు ముడుచుకుని, దుఃఖంతో ఆమె తన మామగారైన గురువుతో మాట్లాడింది.
అత్రిజాహం హవ్యవాహ భార్యా తవ సుతస్య వై శుశ్రూషణపరా నిత్యం పుత్రాణాం భర్తుర్ ఏవ చ
'హవ్యవాహనుడా! నేను మీ కుమారుడు అత్రి భార్యను. ఎల్లప్పుడూ కుమారులకూ, భర్తకూ సేవ చేయడంలో నిమగ్నంగా ఉంటాను' అని ఆమె చెప్పింది.
పతిర్ మాం పరుషం వక్తి వృథైవోద్వీక్షతే రుషా ప్రశాధి మాం సురజ్యేష్ఠ భర్తారం మమ దైవతమ్
నా భర్త నన్ను పరుషంగా మాట్లాడుతున్నాడు, కారణం లేకుండానే కోపంతో చూస్తున్నాడు. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, దయచేసి నన్ను శాంతింపజేయండి. నా భర్తే నాకు దైవం.
అఙ్గారేభ్యః సముద్భూతో భర్తా తే హ్య్ అఙ్గిరా ఋషిః యథా శాన్తో భవేద్ భద్రే తథా నీతిర్ విధీయతామ్
నీ భర్త అయిన అంగిరసుడు అంగారాల నుండి పుట్టిన ఋషి. సుభద్రే, అతడు శాంతంగా మారేందుకు ఏ విధానం పాటించాలో చెప్పాలి.
ఆగ్నేయో ఽగ్నిం సమాయాతో తవ భర్తా వరాననే తదా త్వం జలరూపేణ ప్లావయేథా మదాజ్ఞయా
అగ్నిలో జన్మించిన నీ భర్త నీ దగ్గరకు వచ్చాడు, సుందరివాడా! ఇప్పుడు నా ఆజ్ఞతో నీవు నీరు రూపంలో అతడిని ముంచాలి.
సహేయం పరుషం వాక్యం మా భర్తాగ్నిం సమావిశేత్ భర్తరి ప్రతికూలానాం యోషితాం జీవనేన కిమ్
నేను భర్త పరుషంగా మాట్లాడినా సహిస్తాను. నా భర్త అగ్నిలోకి పోకూడదు. భర్తకు విరుద్ధంగా ఉండే భార్యలకు జీవితం ఎందుకు?
ఇచ్ఛేయం శాన్తివాక్యాని భర్తారం లభతే తథా
నాకు శాంతియుతమైన మాటలు కావాలి. అలా నా భర్తను పొందగలను.
అగ్నిస్ త్వ్ అప్సు శరీరేషు స్థావరే జఙ్గమే తథా తవ భర్తుర్ అహం ధామ నిత్యం చ జనకో మతః
అగ్ని నీళ్లలో, శరీరాల్లో, చలించని వాటిలో, కదిలే ప్రాణుల్లో కూడా ఉన్నాడు. నేను ఎప్పుడూ నీ భర్తకు నివాసస్థానంగా, తండ్రిగా భావించబడుతున్నాను.
యో ఽహం సో ఽహమ్ ఇతి జ్ఞాత్వా న చిన్తాం కర్తుమ్ అర్హసి కిం చాపో మాతరో దేవ్యో హ్య్ అగ్నిః శ్వశుర ఇత్య్ అపి ఇతి బుద్ధ్యా వినిశ్చిత్య మా విషణ్ణా భవ స్నుషే
నీవు 'నేనే ఆత్మ' అని తెలుసుకున్నావు కదా, ఇకపై ఏ విషయంలోనూ మనసులో చింత పెట్టుకోవద్దు. నీకు నీళ్లు, తల్లులు, దేవతలు, అగ్ని, లేదా మామగారు ఎవరు? అన్నదాన్ని బాగా ఆలోచించు. కనుక, కోడలు, మనసు దిగులుగా పెట్టుకోకు.
ఆపో జనన్య ఇతి యద్ బభాషే అగ్నేర్ అహం తవ పుత్రస్య భార్యా కథం భూత్వా జననీ చాపి భార్యా విరుద్ధమ్ ఏతజ్ జలరూపేణ నాథ
నీవు 'నీరు నా తల్లి' అని, 'ఓ అగ్ని, నేను నీ కుమారుడి భార్యను' అని అన్నప్పుడు, తల్లి కూడా భార్య ఎలా అవుతుంది? ఇది సరిపడని మాట, ప్రభూ, నీరు రూపంలో ఉన్నందున ఇలా జరిగింది.
ఆదౌ తు పత్నీ భరణాత్ తు భార్యా జనేస్ తు జాయా స్వగుణైః కలత్రమ్ ఇత్యాదిరూపాణి బిభర్షి భద్రే కురుష్వ వాక్యం మదుదీరితం యత్
మొదట ఆమెను భార్య అంటారు; పోషణ చేస్తే భార్య అని, పిల్లలను కనితే జాయ అని, స్వంత గుణాలతో కలత్రము అని పిలుస్తారు. ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీవు ఇవన్నీ రూపాలు ధరించావు. నేను చెప్పిన మాటలు పాటించు.
యో ఽస్యాం ప్రజాతః స తు పుత్ర ఏవ సా తస్య మాతైవ న సంశయో ఽత్ర తస్మాద్ వదన్తి శ్రుతితత్త్వవిజ్ఞాః సా నైవ యోషిత్ తనయే ఽభిజాతే
ఆమె నుంచి ఎవరు పుట్టారో వారు ఆమె కుమారుడే, ఆమె కూడా నిజంగా అతని తల్లే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందుకే, వేదార్థాన్ని తెలిసిన వారు, కుమారుడు పుట్టిన తర్వాత ఆమెను భార్యగా పరిగణించరు అంటారు.
శ్వశురస్య తు తద్ వాక్యం శ్రుత్వాత్రేయీ తదైవ తత్ ఆగ్నేయం రూపమ్ ఆపన్నమ్ అమ్భసాప్లావయత్ పతిమ్
మామగారి మాటలు విన్న వెంటనే ఆత్రేయి అగ్ని రూపాన్ని ధరించి, నీటితో తన భర్తను పవిత్రం చేసింది.
ఉభౌ తౌ దంపతీ బ్రహ్మన్ సంగతౌ గాఙ్గవారిణా శాన్తరూపధరౌ చోభౌ దంపతీ సంబభూవతుః
ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ భార్యాభర్తలు ఇద్దరూ కలసి గంగా జలంలా ప్రశాంతమైన రూపాన్ని ధరించి, మళ్లీ దంపతులుగా మారారు.
లక్ష్మ్యా యుక్తో యథా విష్ణుర్ ఉమయా శంకరో యథా రోహిణ్యా చ యథా చన్ద్రస్ తథాభూన్ మిథునం తదా
విష్ణువు లక్ష్మితో, శివుడు ఉమతో, చంద్రుడు రోహిణితో కలిసినట్టే, ఆ దంపతులు కూడా అప్పట్లో ఒక్కటయ్యారు.
భర్తారం ప్లావయన్తీ సా దధారామ్బుమయం వపుః పరుష్ణీ చేతి విఖ్యాతా గఙ్గయా సంగతా నదీ
ఆమె తన భర్తను జలంతో ముంచిపెట్టి, నీటి రూపాన్ని ధరించింది. గంగతో కలిసిన ఆ నది, పరుష్ణీ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.
గోశతార్పణజం పుణ్యం పరుష్ణీస్నానతో భవేత్ తత్ర చాఙ్గిరసాశ్ చక్రుర్ యజ్ఞాంశ్ చ బహుదక్షిణాన్
పరుష్ణీ నదిలో స్నానం చేస్తే, వంద గోవులను దానం చేసిన ఫలితం లభిస్తుంది. అక్కడే ఆంగిరసులు అనేక యజ్ఞాలు, విరాళాలతో నిర్వహించారు.
తత్ర త్రీణి సహస్రాణి తీర్థాన్య్ ఆహుః పురాణగాః ఉభయోస్ తీరయోస్ తాత పృథగ్ యాగఫలం విదుః
అక్కడ మూడు వేల పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయని పురాణాలు చెబుతాయి. రెండు ఒడ్డులపైనా, యాగఫలితాలు వేర్వేరుగా ఉంటాయని, ప్రియమైనవాడా, తెలుసుకో.
తేషు స్నానం చ దానం చ వాజపేయాధికం మతమ్ విశేషతస్ తు గఙ్గాయాః పరుష్ణ్యా సహ సంగమే
ఆ పవిత్ర స్థలాల్లో స్నానం చేయడం, దానం చేయడం వాజపేయ యాగం కన్నా గొప్పదిగా భావిస్తారు. ముఖ్యంగా గంగా, పరుష్ణీ సంగమంలో అయితే మరింత విశిష్టం.
స్నానదానాదిభిః పుణ్యం యత్ తద్ వక్తుం న శక్యతే
అక్కడ స్నానం, దానం మొదలైన వాటి వల్ల కలిగే పుణ్యాన్ని పూర్తిగా వివరించడం అసాధ్యం.
మార్కణ్డేయం నామ తీర్థం సర్వపాపవిమోచనమ్ సర్వక్రతుఫలం పుణ్యమ్ అఘౌఘవినివారణమ్
మార్కండేయం అనే పవిత్ర స్థలం ఉంది. అది అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది, అన్ని యజ్ఞఫలితాలను ఇస్తుంది, పవిత్రమయినది, దుష్ప్రభావాలను తొలగిస్తుంది.
తస్య ప్రభావం వక్ష్యామి శృణు నారద యత్నతః మార్కణ్డేయో భరద్వాజో వసిష్ఠో ఽత్రిశ్ చ గౌతమః
దాని మహిమను నేను చెప్పబోతున్నాను. నారదా, నీవు శ్రద్ధగా విను. మార్కండేయుడు, భరద్వాజుడు, వశిష్ఠుడు, అత్రి, గౌతముడు—
యాజ్ఞవల్క్యశ్ చ జాబాలిర్ మునయో ఽన్యే ఽపి నారద ఏతే శాస్త్రప్రణేతారో వేదవేదాఙ్గపారగాః
యాజ్ఞవల్క్యుడు, జాబాలీ, ఇంకా ఇతర మునులు, నారదా— వీరే శాస్త్ర రచయితలు, వేదాలు, వేదాంగాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్నవారు.
పురాణన్యాయమీమాంసాకథాసు పరినిష్ఠితాః మిథః సమూచుర్ విద్వాంసో ముక్తిం ప్రతి యథామతి
పురాణాలు, న్యాయం, మీమాంసా, కథల్లో నిపుణులై, పరస్పరం చర్చల్లో, ఈ జ్ఞానులు తమకు తెలిసిన విధంగా మోక్షం గురించి అభిప్రాయాలు చెప్పారు.
కేచిజ్ జ్ఞానం ప్రశంసన్తి కేచిత్ కర్మ తథోభయమ్ ఏవం వివదమానాస్ తే మామ్ ఊచుర్ ఉభయం మతమ్
కొంతమంది జ్ఞానాన్ని, మరికొందరు కర్మను, ఇంకొందరు రెండింటినీ ప్రశంసించారు. ఇలా వాదిస్తూ, వారు ఇద్దరి విషయమై నా అభిప్రాయాన్ని అడిగారు.
మదీయం తు మతం జ్ఞాత్వా యయుశ్ చక్రగదాధరమ్ తస్య చాపి మతం జ్ఞాత్వా ఋషయస్ తే మహౌజసః
నా అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకుని, వారు చక్రాయుధుడి వద్దకు వెళ్లారు. ఆయన అభిప్రాయాన్ని కూడా తెలుసుకుని, ఆ మహర్షులు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు.
పునర్ వివదమానాస్ తే శంకరం ప్రష్టుమ్ ఉద్యతాః గఙ్గాయాం చ భవం పూజ్య తమ్ ఏవార్థం శశంసిరే
మళ్ళీ వాదంలో పడిన వారు, గంగానదిలో భవుని పూజించి, ఆ విషయాన్ని శంకరునికి వివరంగా చెప్పారు.
కర్మణస్ తు ప్రధానత్వమ్ ఉవాచ త్రిపురాన్తకః క్రియారూపం చ తజ్ జ్ఞానం క్రియా సైవ తద్ ఉచ్యతే
త్రిపురాంతకుడు, కార్యమే ముఖ్యమని చెప్పాడు. జ్ఞానం కూడా కార్యరూపంగా మారుతుంది; ఆ జ్ఞానమే కార్యమని అన్నారు.