కుటుమ్బభారాత్ పరితో హ్య్ అర్థార్థీ పరిధావతి న కిమప్య్ ఆససాదాసౌ తతో వైరాగ్యమ్ ఆస్థితః
కుటుంబ భారంతో, ధనార్జన కోసం అన్ని వైపులా పరుగెత్తాడు. కానీ ఏమి సంపాదించలేకపోయాడు. అప్పుడు విరక్తి స్వీకరించాడు.
అత్యన్తవిముఖే దైవే వ్యర్థీభూతే తు పౌరుషే న వైరాగ్యాద్ అన్యద్ అస్తి పణ్డితస్యావలమ్బనమ్
దైవం పూర్తిగా ప్రతికూలంగా ఉండి, మనుష్య ప్రయత్నం వృథా అయినప్పుడు, పండితులకు విరక్తి తప్ప మరొక ఆశ్రయం ఉండదు.
ఇతి సంచిన్తయామ్ ఆస తదాసౌ నిఃశ్వసన్ ముహుః క్రమాగతం ధనం నాస్తి పోష్యాశ్ చ బహవో మమ
అలా ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, 'ధనం రాకపోతే, పోషించాల్సినవారు చాలా మంది ఉన్నారు' అని విచారించాడు.
మానీ చాత్మా న కష్టార్హో హా ధిగ్ దుర్దైవచేష్టితమ్ స కదాచిద్ వృత్తియుతో వృత్తిభిః పరివర్తయన్
ఆత్మాభిమాని అయిన అతడు కష్టాన్ని భరించలేడు. హాయ్! దురదృష్టం ఎలా కలిసొచ్చిందో! అప్పుడప్పుడు ఉపాధి దొరికితే, వివిధ మార్గాల్లో జీవనం సాగించాడు.
న లేభే తద్ ధనం వృత్తేర్ విరాగమ్ అగమత్ తదా సేవా నిషిద్ధా యా కాచిద్ గహనా దుష్కరం తపః
ఆ సమయంలో అతనికి ఆ సంపద దక్కలేదు, విరక్తి కూడా కలగలేదు. ఏ సేవ చేయాలన్నా అది నిషిద్ధమైంది, కఠినమైన తపస్సు చేయడం కూడా అసాధ్యమైంది.
బలాద్ ఆకర్షతీయం మాం తృష్ణా సర్వత్ర దుష్కృతే త్వయాపకృతమ్ అజ్ఞానాత్ తస్మాత్ తృష్ణే నమో ఽస్తు తే
ఈ తృష్ణ నా మీద బలవంతంగా ప్రభావం చూపించి, అన్నిచోట్ల దుష్కార్యాల్లోకి లాగుతోంది. నీ వల్ల, అవివేకంతో, నేను తప్పు చేశాను. అందుకే, ఓ తృష్ణా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
ఏవం విచిన్త్య మేధావీ తృష్ణాఛేదాయ కిం భవేత్ ఇత్య్ ఆలోచ్య స పైలూషః పితరం వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఇలా ఆలోచించిన పైలూషుడు, తృష్ణను ఎలా తొలగించాలో విచారించి, తన తండ్రిని ఇలా అడిగాడు.
జ్ఞానాసినా క్రోధలోభౌ సంసృతిం చాతిదుస్తరామ్ ఛేద్మీమాం కేన హే తాత తమ్ ఉపాయం వద ప్రభో
ఓ తండ్రీ! జ్ఞానం అనే ఖడ్గంతో కోపాన్ని, లోభాన్ని, ఈ జనన మరణ చక్రాన్ని ఎలా తొలగించాలి? ఆ మార్గాన్ని నాకు చెప్పండి ప్రభూ.
ఈశ్వరాజ్ జ్ఞానమ్ అన్విచ్ఛేద్ ఇత్య్ ఏషా వైదికీ శ్రుతిః తస్మాద్ ఆరాధయేశానం తతో జ్ఞానమ్ అవాప్స్యసి
ప్రభువునుంచి జ్ఞానం పొందాలని వేదాలు ఉపదేశించాయి. అందుకే, ఆ ప్రభువును ఆరాధించు; అప్పుడు నీకు జ్ఞానం లభిస్తుంది.
తథేత్య్ ఉక్త్వా స పైలూషో జ్ఞానాయేశ్వరమ్ ఆర్చయత్ తతస్ తుష్టో మహేశానో జ్ఞానం ప్రాదాద్ ద్విజాతయే ప్రాప్తజ్ఞానో మహాబుద్ధిర్ గాథాః ప్రోవాచ ముక్తిదాః
'అలాగే' అని చెప్పి, పైలూషుడు జ్ఞానం కోసం ప్రభువును ఆరాధించాడు. ఆ తరువాత, మహేశ్వరుడు సంతోషించి ఆ ద్విజునికి జ్ఞానం ప్రసాదించాడు. జ్ఞానం పొందిన పైలూషుడు, గొప్ప బుద్ధితో, ముక్తిని ఇచ్చే గాథలను చెప్పాడు.
క్రోధస్ తు ప్రథమం శత్రుర్ నిష్ఫలో దేహనాశనః జ్ఞానఖడ్గేన తం ఛిత్త్వా పరమం సుఖమ్ ఆప్నుయాత్
కోపమే మొదటి శత్రువు, అది వ్యర్థమైనది, శరీరాన్ని నాశనం చేసేది. జ్ఞాన ఖడ్గంతో దాన్ని తొలగిస్తే, పరమానందాన్ని పొందవచ్చు.
తృష్ణా బహువిధా మాయా బన్ధనీ పాపకారిణీ ఛిత్త్వైతాం జ్ఞానఖడ్గేన సుఖం తిష్ఠతి మానవః
తృష్ణ అనేక రూపాల్లో ఉండే మాయ, బంధనానికి కారణం, పాపానికి మూలం. దాన్ని జ్ఞాన ఖడ్గంతో తొలగిస్తే, మనిషి ఆనందంగా జీవించగలడు.
సఙ్గస్ తు పరమో ఽధర్మో దేవాదీనామ్ ఇతి శ్రుతిః అసఙ్గస్యాత్మనో హ్య్ అస్య సఙ్గో ఽయం పరమో రిపుః
సంగమే అత్యంత అధర్మం అని శాస్త్రాలు దేవతల గురించి చెబుతున్నాయి. అసంగత్మకు ఈ సంగమే గొప్ప శత్రువు.
ఛిత్త్వైనం జ్ఞానఖడ్గేన శివైకత్వమ్ అవాప్నుయాత్ సంశయః పరమో నాశో ధర్మార్థానాం వినాశకృత్
ఈ సంగాన్ని జ్ఞాన ఖడ్గంతో తొలగిస్తే, శివునితో ఏకత్వాన్ని పొందుతారు. సందేహమే అత్యంత నాశనం, అది ధర్మార్ధాలను నాశనం చేస్తుంది.
ఛిత్త్వైనం సంశయం జన్తుః పరమేప్సితమ్ ఆప్నుయాత్ పిశాచీవ విశత్య్ ఆశా నిర్దహత్య్ అఖిలం సుఖమ్ పూర్ణాహన్తాసినా ఛిత్త్వా జీవన్ ముక్తిమ్ అవాప్నుయాత్
ఈ సందేహాన్ని తొలగిస్తే, జీవి పరమార్థాన్ని పొందుతాడు. ఆశ పిశాచిలా లోపలికి వచ్చి, సర్వానందాన్ని కాల్చేస్తుంది. సంపూర్ణ అహంకారరహితంగా దాన్ని తొలగిస్తే, జీవన్ముక్తిని పొందుతాడు.
తతో జ్ఞానమ్ అవాప్యాసౌ గఙ్గాతీరం సమాశ్రితః జ్ఞానఖడ్గేన నిర్మోహస్ తతో ముక్తిమ్ అవాప సః
అలా జ్ఞానం పొందినవాడు, గంగా తీరంలో ఆశ్రయం పొందాడు. జ్ఞాన ఖడ్గంతో మోహాన్ని తొలగించి, ముక్తిని పొందాడు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం ఖడ్గతీర్థమ్ ఇతి స్మృతమ్ జ్ఞానతీర్థం చ కవషం పైలూషం సర్వకామదమ్
అప్పటి నుండి ఆ తీర్థాన్ని ఖడ్గతీర్థం అని పిలుస్తున్నారు. అదే జ్ఞానతీర్థం, కవషం, పైలూషం అని కూడా ప్రసిద్ధి, అన్నీ కోరికలు తీర్చే పవిత్ర స్థలం.
ఇత్యాదిషట్సహస్రాణి తీర్థాన్య్ ఆహుర్ మహర్షయః అశేషపాపతాపౌఘహరాణీష్టప్రదాని చ
ఇలా ఆరు వేల తీర్థాలు ఉన్నాయని మహర్షులు చెప్పారు. అవి సమస్త పాపాలను, బాధలను తొలగించి, కోరిన ఫలితాలను ఇస్తాయి.
ఆత్రేయమ్ ఇతి విఖ్యాతమ్ అన్విన్ద్రం తీర్థమ్ ఉత్తమమ్ తస్య ప్రభావం వక్ష్యామి భ్రష్టరాజ్యప్రదాయకమ్
ఆత్రేయం అనే పవిత్ర స్థలం అన్వింద్రం అని ప్రసిద్ధి. అది అత్యుత్తమమైనది. దాని మహిమను, కోల్పోయిన రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇచ్చే శక్తిని నేను వివరించబోతున్నాను.
గౌతమ్యా ఉత్తరే తీర ఆత్రేయో భగవాన్ ఋషిః అన్వారేభే ఽథ సత్త్రాణి ఋత్విగ్భిర్ మునిభిర్ వృతః
గౌతమి నది ఉత్తర తీరంలో భగవాన్ ఆత్రేయ మహర్షి, ఋత్వికులు, మునులతో కూడి, యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
తస్య హోతాభవత్ త్వ్ అగ్నిర్ హవ్యవాహన ఏవ చ ఏవం సత్త్రే తు సంపూర్ణ ఇష్టిం మాహేశ్వరీం పునః
ఆయనకు అగ్ని హోతా అయ్యాడు, హవ్యాలను స్వీకరించాడు. అలా ఆ యజ్ఞంలో మాహేశ్వర ఇష్టిని మళ్లీ సంపూర్ణంగా నిర్వహించాడు.
కృత్వైశ్వర్యమ్ అగాద్ విప్రః సర్వత్ర గతిమ్ ఏవ చ ఇన్ద్రస్య భవనం రమ్యం స్వర్గలోకం రసాతలమ్
ఆ యజ్ఞాన్ని చేసి, ఆ బ్రాహ్మణుడు ఐశ్వర్యాన్ని, అన్నిచోట్ల తిరిగే శక్తిని పొందాడు. ఇంద్రుని అందమైన లోకం, స్వర్గం, పాతాళం వంటి స్థలాలకు కూడా వెళ్లగలిగాడు.
స్వేచ్ఛయా యాతి విప్రేన్ద్రః ప్రభావాత్ తపసః శుభాత్ స కదాచిద్ దివం గత్వా ఇన్ద్రలోకమ్ అగాత్ పునః
తపస్సు వల్ల కలిగిన మహిమతో, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడైన అతడు తన ఇష్టానుసారం అప్పుడప్పుడు స్వర్గానికి వెళ్లి, మళ్లీ ఇంద్ర లోకానికి చేరేవాడు.
తత్రాపశ్యత్ సహస్రాక్షం సురైః పరివృతం శుభైః స్తూయమానం సిద్ధసాధ్యైః ప్రేక్షన్తం నృత్యమ్ ఉత్తమమ్ శృణ్వానం మధురం గీతమ్ అప్సరోభిశ్ చ వీజితమ్
అక్కడ అతడు సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుని, ఉత్తమమైన దేవతలతో చుట్టుముట్టబడి, సిద్ధులు, సాధ్యులు స్తుతిస్తూ, అద్భుతమైన నృత్యాన్ని చూస్తూ, మధురమైన పాటలు వింటూ, అప్సరసలు వడలు వేస్తూ ఉన్నట్లు చూశాడు.
ఉపోపవిష్టైః సురనాయకైస్ తైః సంపూజ్యమానం మహదాసనస్థమ్ జయన్తమ్ అఙ్కే వినిధాయ సూనుం శచ్యా యుతం ప్రాప్తరతిం మహిష్ఠమ్
అక్కడ దేవతాధిపతులు కూర్చొని, ఇంద్రునికి గౌరవం ఇస్తూ, అతడు గొప్ప సింహాసనంపై కూర్చొని, తన కుమారుడు జయంతుని మడిలో ఉంచుకుని, శచితో కలిసి, పరమానందంలో మునిగిపోయి ఉన్నాడు.
సతాం శరణ్యం వరదం మహేన్ద్రం సమీక్ష్య విప్రాధిపతిర్ మహాత్మా విమోహితో ఽసౌ మునిర్ ఇన్ద్రలక్ష్మ్యా సమీహయామ్ ఆస తద్ ఇన్ద్రరాజ్యమ్
ధర్మవంతులకు ఆశ్రయమైన వరదాత అయిన మహేంద్రుని చూసి, ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణాధిపతి, ఇంద్రుని వైభవానికి మోహితుడై, అదే ఇంద్ర పదవిని కోరసాగాడు.
సంపూజితో దేవగణైర్ యథావత్ స్వమ్ ఆశ్రమం వై పునర్ ఆజగామ సమీక్ష్య తాం శక్రపురీం సురమ్యాం రత్నైర్ యుతాం పుణ్యగుణైః సుపూర్ణామ్
దేవతలందరి నుండి యథావిధిగా గౌరవం పొందిన తరువాత, అతడు మళ్లీ తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చాడు. అప్పటికి అతడు శక్రుని నగరాన్ని, రత్నాలతో నిండినదిగా, పుణ్యగుణాలతో పరిపూర్ణంగా ఉన్నదిగా చూసి ఆనందించాడు.
స్వమ్ ఆశ్రమం నిష్ప్రభహేమవర్జ్యం సమీక్ష్య విప్రో విరమం జగామ సమీహమానః సురరాజ్యమ్ ఆశు ప్రియాం తదోవాచ మహాత్రిపుత్రః
తన ఆశ్రమం లో వెలుగు లేక, బంగారం లేక వెలవెలబోతున్నదిగా చూసి, ఆ బ్రాహ్మణుడు అక్కడి జీవితం మీద ఆసక్తి కోల్పోయి, త్వరగా దేవతల రాజ్యాన్ని కోరుతూ, మహాత్రిపుత్రుడైన తన ప్రియుడికి ఇలా చెప్పాడు.
భోక్తుం న శక్తో ఽస్మి ఫలాని మూలాన్య్ అనుత్తమాన్య్ అప్య్ అతిసంస్కృతాని స్మృత్వామృతం పుణ్యతమం చ తత్ర భక్ష్యం చ భోజ్యం చ వరాసనాని
ఇక్కడ ఎంత మంచి పండ్లు, కందులు అయినా, ఎంత బాగా సిద్ధం చేసినా, నాకు రుచించటం లేదు. ఎందుకంటే అక్కడ అమృతాన్ని, పవిత్రమైన భోజనాన్ని, రుచికరమైన వంటకాలను, అద్భుతమైన ఆసనాలను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
ఇచ్ఛేయమ్ ఇన్ద్రత్వమ్ అహం మహాత్మన్ కురుష్వ శీఘ్రం పదమ్ ఐన్ద్రమ్ అత్ర బ్రూషే ఽన్యథా చేన్ మదుదీరితం త్వం భస్మీకరోమ్య్ ఏవ న సంశయో ఽత్ర
నాకు ఇంద్ర పదవి కావాలి, మహాత్మా! వెంటనే ఇక్కడ నాకు ఆ ఇంద్ర స్థానం ఇవ్వు. నేను చెప్పినట్లు కాకుండా మాట్లాడితే, నిన్ను బూడిదగా చేసేస్తాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.