వేదేన గీయతే యస్ తు పురుషః స పరాత్ పరః మృతో ఽపరః స విజ్ఞేయో హ్య్ అమృతః పర ఉచ్యతే
వేదంలో ఎవరు గానమవుతారో వారు పరమాత్మ. మరణించేవారు అపరులు, అమరులు పరులు అని చెప్పబడతారు.
యో ఽమూర్తః స పరో జ్ఞేయో హ్య్ అపరో మూర్త ఉచ్యతే గుణాభివ్యాప్తిభేదేన మూర్తో ఽసౌ త్రివిధో భవేత్
ఆకారం లేనివాడు పరుడు, ఆకారం ఉన్నవాడు అపరుడు. గుణాల ప్రకటన వల్ల ఆకారం ఉన్నవాడు మూడు విధాలుగా ఉంటాడు.
బ్రహ్మా విష్ణుః శివశ్ చేతి ఏక ఏవ త్రిధోచ్యతే త్రయాణామ్ అపి దేవానాం వేద్యమ్ ఏకం పరం హి తత్
బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు — వీరు ఒకరే, మూడు రూపాలలో చెప్పబడతారు. ఈ ముగ్గురు దేవతలకు తెలిసినది ఒక్క పరమాత్మనే.
ఏకస్య బహుధా వ్యాప్తిర్ గుణకర్మవిభేదతః లోకానామ్ ఉపకారార్థమ్ ఆకృతిత్రితయం భవేత్
ఒకడే గుణాలు, కర్మలు వేర్వేరు కావడం వల్ల అనేకంగా వ్యాపిస్తాడు. లోకాల క్షేమార్థం మూడు రూపాలు కలుగుతాయి.
యస్ తత్త్వం వేత్తి పరమం స చ విద్వాన్ న చేతరః తత్ర యో భేదమ్ ఆచష్టే లిఙ్గభేదీ స ఉచ్యతే
ఆ పరమ తత్వాన్ని ఎవరూ తెలుసుకుంటారో వారు జ్ఞానులు, ఇతరులు కాదు. అక్కడ భేదాన్ని చెప్పేవాడు లింగభేదిగా పరిగణించబడతాడు.
ప్రాయశ్చిత్తం న తస్యాస్తి యశ్ చైషాం వ్యాహరేద్ భిదమ్ త్రయాణామ్ అపి దేవానాం మూర్తిభేదః పృథక్ పృథక్
ఈ ముగ్గురు దేవతల్లో భేదాన్ని చెప్పేవారికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. వారి రూపభేదాలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి.
వేదాః ప్రమాణం సర్వత్ర సాకారేషు పృథక్ పృథక్ నిరాకారం చ యత్ త్వ్ ఏకం తత్ తేభ్యః పరమం మతమ్
వేదాలు అన్ని చోట్లా, అన్ని రూపాల్లోను ప్రామాణికంగా ఉన్నాయి. కానీ వాటన్నింటికీ అతీతంగా ఉన్న ఆ రూపరహిత తత్త్వమే పరమమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.
నానేన నిర్ణయః కశ్చిన్ మయాత్ర విదితో భవేత్ తత్రాప్య్ అత్ర రహస్యం యత్ తద్ విమృశ్యాశు కీర్త్యతామ్ నిఃసంశయం నిర్వికల్పం భాజనం సర్వసంపదామ్
ఈ విషయంపై నాకు ఇక్కడ స్పష్టమైన నిర్ణయం రాలేదు. అయినా, ఇక్కడ ఒక రహస్యముంది — అది త్వరగా, సందేహం లేకుండా, అన్ని ఐశ్వర్యాలకు పాత్రమైనదిగా చెప్పబడుతుంది.
ఏతద్ ఆకర్ణ్య భగవాన్ అగస్త్యో వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఇలా విని, భగవంతుడు అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు:
యద్యప్య్ ఏషాం న భేదో ఽస్తి దేవానాం తు పరస్పరమ్ తథాపి సర్వసిద్ధిః స్యాచ్ ఛివాద్ ఏవ సుఖాత్మనః
ఈ దేవతల్లో ఎలాంటి భేదం లేకపోయినా, అన్ని సిద్ధులు ఆనందస్వరూపుడైన శివునివల్లే కలుగుతాయి.
ప్రపఞ్చస్య నిమిత్తం యత్ తజ్ జ్యోతిశ్ చ పరం శివః తమ్ ఏవ సాధయ హరం భక్త్యా పరమయా మునే గౌతమ్యాం సకలాఘౌఘసంహర్తా దణ్డకే వనే
ఈ సృష్టికి కారణమైనది, ఆ పరమజ్యోతి శివుడు. మునీశ్వరా! నీవు పరమభక్తితో ఆయనను ఆరాధించు. గౌతమిలో, దండకారణ్యంలో, ఆయన అన్ని పాపాలను నాశనం చేసేవాడు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా మునేర్ వాక్యం పరాం ప్రీతిమ్ ఉపాగతః భుక్తిదో ముక్తిదః పుంసాం సాకారో ఽథ నిరాకృతిః
మునివాక్యాన్ని విని, అతడు పరమానందాన్ని పొందాడు. ఆయన భోగాన్ని, మోక్షాన్ని అందించేవాడు — రూపంతోనైనా, రూపరహితుడైనా.
సృష్ట్యాకారస్ తతః శక్తః పాలనాకార ఏవ చ దాతా చ హన్తి సర్వం యో యస్మాద్ ఏతత్ సమాప్యతే
ఆయన సృష్టి రూపాన్ని, పరిరక్షణ రూపాన్ని ధరించగలడు. ఆయనే దాత, ఆయనే అన్ని విషయాలను నాశనం చేసేవాడు. ఈ జగత్తు అంతా ఆయన వల్లే పూర్తవుతుంది.
బ్రహ్మాకృతిః కర్తృరూపా వైష్ణవీ పాలనీ తథా రుద్రాకృతిర్ నిహన్త్రీ సా సర్వవేదేషు పఠ్యతే
బ్రహ్మ రూపం సృష్టికర్తగా, విష్ణువు పరిరక్షకుడిగా, రుద్రుడు సంహారకుడిగా ఉన్నారు — ఇది అన్ని వేదాల్లో చెప్పబడింది.
ఆపస్తమ్బస్ తదా గఙ్గాం గత్వా స్నాత్వా యతవ్రతః తుష్టావ శంకరం దేవం స్తోత్రేణానేన నారద
ఆపస్తంబుడు గంగా నదికి వెళ్లి, స్నానం చేసి, వ్రతాన్ని ఆచరించి, ఈ స్తోత్రంతో శంకరుడిని స్తుతించాడు, నారదా!
కాష్ఠేషు వహ్నిః కుసుమేషు గన్ధో బీజేషు వృక్షాది దృషత్సు హేమ భూతేషు సర్వేషు తథాస్తి యో వై తం సోమనాథం శరణం వ్రజామి
మరాలలో అగ్ని, పువ్వుల్లో పరిమళం, విత్తనాల్లో నూనె, లోహాల్లో బంగారం ఉన్నట్లే, ఆయన అన్ని భూతాల్లో ఉన్నాడు. ఆ సోమనాథుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యో లీలయా విశ్వమ్ ఇదం చకార ధాతా విధాతా భువనత్రయస్య యో విశ్వరూపః సదసత్పరో యః సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
ఈ విశ్వాన్ని లీలగా సృష్టించినవాడు, మూడు లోకాలకు ధారకుడు, సృష్టికర్త, విశ్వరూపుడు, సత్-అసత్కు అతీతుడు — ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యం స్మృత్య దారిద్ర్యమహాభిశాప రోగాదిభిర్ న స్పృశ్యతే శరీరీ యమ్ ఆశ్రితాశ్ చేప్సితమ్ ఆప్నువన్తి సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
వారిని స్మరించినవారికి దారిద్ర్యము, మహాశాపాలు, వ్యాధులు తగలవు. ఆయనను ఆశ్రయించినవారు కోరిన ఫలితాన్ని పొందుతారు. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యేన త్రయీధర్మమ్ అవేక్ష్య పూర్వం బ్రహ్మాదయస్ తత్ర సమీహితాశ్ చ ఏవం ద్విధా యేన కృతం శరీరం సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
త్రయీధర్మాన్ని పరిశీలించి, బ్రహ్మ మొదలైనవారిని ఆరంభంలో స్థాపించినవాడు, శరీరాన్ని రెండు విధాలుగా చేసినవాడు — ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యస్మై నమో గచ్ఛతి మన్త్రపూతం హుతం హవిర్ యా చ కృతా చ పూజా దత్తం హవిర్ యేన సురా భజన్తే సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
మంత్రపవిత్రమైన హోమద్రవ్యాలు, పూజ, సమర్పణలు అన్నీ ఆయనకే అర్పించబడతాయి. దేవతలు ఆయన వల్లే ఆ హవిని అనుభవిస్తారు. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యస్మాత్ పరం నాన్యద్ అస్తి ప్రశస్తం యస్మాత్ పరం నైవ సుసూక్ష్మమ్ అన్యత్ యస్మాత్ పరం నో మహతాం మహచ్ చ సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
ఆయనకంటే మించినది, ఉత్తమమైనది మరొకటి లేదు. ఆయనకంటే సూక్ష్మమైనది లేదు. మహోన్నతులలో ఆయనకంటే గొప్పది లేదు. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యస్యాజ్ఞయా విశ్వమ్ ఇదం విచిత్రమ్ అచిన్త్యరూపం వివిధం మహచ్ చ ఏకక్రియం యద్వద్ అనుప్రయాతి సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
ఆయన ఆజ్ఞ వల్లే ఈ విచిత్రమైన, అనేకవిధమైన, అచింత్యమైన విశ్వం, చిన్నదైనా, పెద్దదైనా, ఒకే దారిలో నడుస్తోంది. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యస్మిన్ విభూతిః సకలాధిపత్యం కర్తృత్వదాతృత్వమహత్త్వమ్ ఏవ ప్రీతిర్ యశః సౌఖ్యమ్ అనాదిధర్మః సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
అన్ని వైభవాలు, సమస్తాధిపత్యం, సృష్టికర్తగా, దాతగా ఉన్న గొప్పతనం, ప్రేమ, కీర్తి, సుఖం, ఆదికాలపు ధర్మం — ఇవన్నీ ఆయనలోనే ఉన్నాయి. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
నిత్యం శరణ్యః సకలస్య పూజ్యో నిత్యం ప్రియో యః శరణాగతస్య నిత్యం శివో యః సకలస్య రూపం సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
ఆయన ఎప్పుడూ శరణ్యుడు, అందరికీ పూజ్యుడు, శరణాగతులకు ఎప్పుడూ ప్రియుడు, ఎప్పుడూ శివుడు, సమస్తరూపాలుగా ఉన్నవాడు. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
తతః ప్రసన్నో భగవాన్ ఆహ నారద తం మునిమ్ ఆత్మార్థం చ పరార్థం చ ఆపస్తమ్బో ఽబ్రవీచ్ ఛివమ్
ఆ సమయంలో ప్రసన్నుడైన భగవంతుడు నారద మహర్షిని చూచి, తనకూ ఇతరులకూ మేలుకై, ఆపస్తంబుడు శివునితో మాట్లాడాడు.
సర్వాన్ కామాన్ ఆప్నుయుస్ తే యే స్నాత్వా దేవమ్ ఈశ్వరమ్ పశ్యేయుర్ జగతామ్ ఈశమ్ అస్త్వ్ ఇత్య్ ఆహ శివో మునిమ్
ఎవరైనా స్నానం చేసి, జగత్తుకు అధిపతియైన దేవుడిని దర్శిస్తే, వారు కావలసిన కోరికలన్నీ పొందుతారు అని శివుడు ఆ మునికి చెప్పాడు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థమ్ ఆపస్తమ్బమ్ ఉదాహృతమ్ అనాద్య్ అవిద్యాతిమిరవ్రాతనిర్మూలనక్షమమ్
అప్పటి నుండి ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని ఆపస్తంబం అని పిలుస్తున్నారు. అది ఆదికాలం నుండి ఉన్న అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించగలదు.
యమతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం పితౄణాం ప్రీతివర్ధనమ్ అశేషపాపశమనం తత్ర వృత్తమ్ ఇదం శృణు
దానిని యమతీర్థం అని పిలుస్తారు. అది పితృదేవతలకు ఆనందాన్ని పెంచుతుంది, అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది. అక్కడ జరిగిన సంగతిని ఇప్పుడు విను.
తత్రాఖ్యానమ్ ఇదం త్వ్ ఆసీద్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ సరమేతి ప్రసిద్ధాస్తి నామ్నా దేవశునీ మునే
అక్కడ ఒక పురాతన కథ ఉంది, దాన్ని సరమేతి అంటారు. అది దేవశుని అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందింది, మునీంద్రా!
తస్యాః పుత్రౌ మహాశ్రేష్ఠౌ శ్వానౌ నిత్యం జనాన్ అను గామినౌ పవనాహారౌ చతురక్షౌ యమప్రియౌ
ఆమెకు ఇద్దరు గొప్ప కుమారులు ఉన్నారు. వాళ్లు నాలుగు కళ్లతో, ఎప్పుడూ జనాల వెంట తిరుగుతూ, గాలి తినేవారు. యమునికి ప్రియమైన శునకులు.