భవిష్యత్య్ ఏవమ్ ఏవేతి తం దేవా ఋషయో ఽబ్రువన్ గౌతమ్యా ఉత్తరే పారే తీర్థానాం మోక్షదాయినామ్
దేవతలు, ఋషులు అతనికి ఇలా అన్నారు: 'అలా జరుగుతుంది.' గౌతమి నదికి ఉత్తర తీరంలో మోక్షాన్ని ప్రసాదించే తీర్థాలలో,
దేవర్షిసిద్ధసేవ్యానాం సహస్రాణ్య్ అథ సప్త వై తథైవ దక్షిణే తీరే తీర్థాన్య్ ఏకాదశైవ తు
దేవతలు, ఋషులు, సిద్ధులు సేవించే ఏడు వేల తీర్థాలు ఉన్నాయి. అలాగే దక్షిణ తీరంలో పదకొండు తీర్థాలు ఉన్నాయి.
అబ్జకం హృదయం ప్రోక్తం గోదావర్యా మునీశ్వరైః విశ్రామస్థానమ్ ఈశస్య విష్ణోర్ బ్రహ్మణ ఏవ చ
మహర్షులు చెప్పిన ప్రకారం, అబ్జకం అనే చోటు గోదావరి నదికి హృదయం. అది పరమేశ్వరుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ దేవుడికి విశ్రాంతి స్థలం.
ఆపస్తమ్బమ్ ఇతి ఖ్యాతం తీర్థం త్రైలోక్యవిశ్రుతమ్ స్మరణాద్ అప్య్ అశేషాఘసంఘవిధ్వంసనక్షమమ్
ఆపస్తంబం అని ప్రసిద్ధమైన ఈ తీర్థం మూడు లోకాలందు పేరుగాంచింది. దాని స్మరణతోనే అన్ని పాపాలు నశించగలదు.
ఆపస్తమ్బో మహాప్రాజ్ఞో మునిర్ ఆసీన్ మహాయశాః తస్య భార్యాక్షసూత్రేతి పతిధర్మపరాయణా
ఆపస్తంబుడు అనే మహర్షి గొప్ప జ్ఞానంతో, ఖ్యాతితో ఉన్నవాడు. అతనికి అక్షసూత్రా అనే భార్య ఉండేది, ఆమె భర్త ధర్మానికి నిబద్ధురాలు.
తస్య పుత్రో మహాప్రాజ్ఞః కర్కినామాథ తత్త్వవిత్ తస్యాశ్రమమ్ అనుప్రాప్తో హ్య్ అగస్త్యో మునిసత్తమః
ఆయనకు కర్కి అనే పేరు గల, జ్ఞానవంతుడు, తత్వవేత్తయిన కుమారుడు ఉండేవాడు. ఆ ఆశ్రమానికి అగస్త్యుడు అనే మహర్షి వచ్చాడు.
తమ్ అగస్త్యం పూజయిత్వా ఆపస్తమ్బో మునీశ్వరః శిష్యైర్ అనుగతో ధీమాంస్ తం ప్రష్టుమ్ ఉపచక్రమే
ఆపస్తంబుడు తన శిష్యులతో కలిసి అగస్త్య మహర్షిని పూజించి, అతడిని ప్రశ్నించడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
త్రయాణాం కో ను పూజ్యః స్యాద్ దేవానాం మునిసత్తమ భుక్తిర్ ముక్తిశ్ చ కస్మాద్ వా స్యాద్ అనాదిశ్ చ కో భవేత్
మహర్షీ, ఈ ముగ్గురు దేవతల్లో ఎవరు పూజకు అర్హులు? అనుభూతి, మోక్షం ఎవరి వల్ల కలుగుతాయి? ఎవరు ఆదియైనవారు?
అనన్తశ్ చాపి కో విప్ర దేవానామ్ అపి దైవతమ్ యజ్ఞైః క ఇజ్యతే దేవః కో వేదేష్వ్ అనుగీయతే ఏతం మే సంశయం ఛేత్తుం వదాగస్త్య మహామునే
ఓ బ్రాహ్మణా, ఎవరు అనంతుడు? దేవతలకు దేవుడు ఎవరు? యజ్ఞాలలో ఎవరు పూజింపబడతారు? వేదాలలో ఎవరు ప్రశంసించబడతారు? ఈ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయమని అగస్త్య మహర్షీ, నిన్ను అడుగుతున్నాను.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం ప్రమాణం శబ్ద ఉచ్యతే తత్రాపి వైదికః శబ్దః ప్రమాణం పరమం మతః
ధర్మం, అర్ధం, కామం, మోక్షాలకు ప్రమాణంగా శబ్దాన్ని అంటారు. అందులోను వేద శబ్దమే పరమ ప్రమాణంగా భావించబడుతుంది.
వేదేన గీయతే యస్ తు పురుషః స పరాత్ పరః మృతో ఽపరః స విజ్ఞేయో హ్య్ అమృతః పర ఉచ్యతే
వేదంలో ఎవరు గానమవుతారో వారు పరమాత్మ. మరణించేవారు అపరులు, అమరులు పరులు అని చెప్పబడతారు.
యో ఽమూర్తః స పరో జ్ఞేయో హ్య్ అపరో మూర్త ఉచ్యతే గుణాభివ్యాప్తిభేదేన మూర్తో ఽసౌ త్రివిధో భవేత్
ఆకారం లేనివాడు పరుడు, ఆకారం ఉన్నవాడు అపరుడు. గుణాల ప్రకటన వల్ల ఆకారం ఉన్నవాడు మూడు విధాలుగా ఉంటాడు.
బ్రహ్మా విష్ణుః శివశ్ చేతి ఏక ఏవ త్రిధోచ్యతే త్రయాణామ్ అపి దేవానాం వేద్యమ్ ఏకం పరం హి తత్
బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు — వీరు ఒకరే, మూడు రూపాలలో చెప్పబడతారు. ఈ ముగ్గురు దేవతలకు తెలిసినది ఒక్క పరమాత్మనే.
ఏకస్య బహుధా వ్యాప్తిర్ గుణకర్మవిభేదతః లోకానామ్ ఉపకారార్థమ్ ఆకృతిత్రితయం భవేత్
ఒకడే గుణాలు, కర్మలు వేర్వేరు కావడం వల్ల అనేకంగా వ్యాపిస్తాడు. లోకాల క్షేమార్థం మూడు రూపాలు కలుగుతాయి.
యస్ తత్త్వం వేత్తి పరమం స చ విద్వాన్ న చేతరః తత్ర యో భేదమ్ ఆచష్టే లిఙ్గభేదీ స ఉచ్యతే
ఆ పరమ తత్వాన్ని ఎవరూ తెలుసుకుంటారో వారు జ్ఞానులు, ఇతరులు కాదు. అక్కడ భేదాన్ని చెప్పేవాడు లింగభేదిగా పరిగణించబడతాడు.
ప్రాయశ్చిత్తం న తస్యాస్తి యశ్ చైషాం వ్యాహరేద్ భిదమ్ త్రయాణామ్ అపి దేవానాం మూర్తిభేదః పృథక్ పృథక్
ఈ ముగ్గురు దేవతల్లో భేదాన్ని చెప్పేవారికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. వారి రూపభేదాలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి.
వేదాః ప్రమాణం సర్వత్ర సాకారేషు పృథక్ పృథక్ నిరాకారం చ యత్ త్వ్ ఏకం తత్ తేభ్యః పరమం మతమ్
వేదాలు అన్ని చోట్లా, అన్ని రూపాల్లోను ప్రామాణికంగా ఉన్నాయి. కానీ వాటన్నింటికీ అతీతంగా ఉన్న ఆ రూపరహిత తత్త్వమే పరమమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.
నానేన నిర్ణయః కశ్చిన్ మయాత్ర విదితో భవేత్ తత్రాప్య్ అత్ర రహస్యం యత్ తద్ విమృశ్యాశు కీర్త్యతామ్ నిఃసంశయం నిర్వికల్పం భాజనం సర్వసంపదామ్
ఈ విషయంపై నాకు ఇక్కడ స్పష్టమైన నిర్ణయం రాలేదు. అయినా, ఇక్కడ ఒక రహస్యముంది — అది త్వరగా, సందేహం లేకుండా, అన్ని ఐశ్వర్యాలకు పాత్రమైనదిగా చెప్పబడుతుంది.
ఏతద్ ఆకర్ణ్య భగవాన్ అగస్త్యో వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఇలా విని, భగవంతుడు అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు:
యద్యప్య్ ఏషాం న భేదో ఽస్తి దేవానాం తు పరస్పరమ్ తథాపి సర్వసిద్ధిః స్యాచ్ ఛివాద్ ఏవ సుఖాత్మనః
ఈ దేవతల్లో ఎలాంటి భేదం లేకపోయినా, అన్ని సిద్ధులు ఆనందస్వరూపుడైన శివునివల్లే కలుగుతాయి.
ప్రపఞ్చస్య నిమిత్తం యత్ తజ్ జ్యోతిశ్ చ పరం శివః తమ్ ఏవ సాధయ హరం భక్త్యా పరమయా మునే గౌతమ్యాం సకలాఘౌఘసంహర్తా దణ్డకే వనే
ఈ సృష్టికి కారణమైనది, ఆ పరమజ్యోతి శివుడు. మునీశ్వరా! నీవు పరమభక్తితో ఆయనను ఆరాధించు. గౌతమిలో, దండకారణ్యంలో, ఆయన అన్ని పాపాలను నాశనం చేసేవాడు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా మునేర్ వాక్యం పరాం ప్రీతిమ్ ఉపాగతః భుక్తిదో ముక్తిదః పుంసాం సాకారో ఽథ నిరాకృతిః
మునివాక్యాన్ని విని, అతడు పరమానందాన్ని పొందాడు. ఆయన భోగాన్ని, మోక్షాన్ని అందించేవాడు — రూపంతోనైనా, రూపరహితుడైనా.
సృష్ట్యాకారస్ తతః శక్తః పాలనాకార ఏవ చ దాతా చ హన్తి సర్వం యో యస్మాద్ ఏతత్ సమాప్యతే
ఆయన సృష్టి రూపాన్ని, పరిరక్షణ రూపాన్ని ధరించగలడు. ఆయనే దాత, ఆయనే అన్ని విషయాలను నాశనం చేసేవాడు. ఈ జగత్తు అంతా ఆయన వల్లే పూర్తవుతుంది.
బ్రహ్మాకృతిః కర్తృరూపా వైష్ణవీ పాలనీ తథా రుద్రాకృతిర్ నిహన్త్రీ సా సర్వవేదేషు పఠ్యతే
బ్రహ్మ రూపం సృష్టికర్తగా, విష్ణువు పరిరక్షకుడిగా, రుద్రుడు సంహారకుడిగా ఉన్నారు — ఇది అన్ని వేదాల్లో చెప్పబడింది.
ఆపస్తమ్బస్ తదా గఙ్గాం గత్వా స్నాత్వా యతవ్రతః తుష్టావ శంకరం దేవం స్తోత్రేణానేన నారద
ఆపస్తంబుడు గంగా నదికి వెళ్లి, స్నానం చేసి, వ్రతాన్ని ఆచరించి, ఈ స్తోత్రంతో శంకరుడిని స్తుతించాడు, నారదా!
కాష్ఠేషు వహ్నిః కుసుమేషు గన్ధో బీజేషు వృక్షాది దృషత్సు హేమ భూతేషు సర్వేషు తథాస్తి యో వై తం సోమనాథం శరణం వ్రజామి
మరాలలో అగ్ని, పువ్వుల్లో పరిమళం, విత్తనాల్లో నూనె, లోహాల్లో బంగారం ఉన్నట్లే, ఆయన అన్ని భూతాల్లో ఉన్నాడు. ఆ సోమనాథుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యో లీలయా విశ్వమ్ ఇదం చకార ధాతా విధాతా భువనత్రయస్య యో విశ్వరూపః సదసత్పరో యః సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
ఈ విశ్వాన్ని లీలగా సృష్టించినవాడు, మూడు లోకాలకు ధారకుడు, సృష్టికర్త, విశ్వరూపుడు, సత్-అసత్కు అతీతుడు — ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యం స్మృత్య దారిద్ర్యమహాభిశాప రోగాదిభిర్ న స్పృశ్యతే శరీరీ యమ్ ఆశ్రితాశ్ చేప్సితమ్ ఆప్నువన్తి సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
వారిని స్మరించినవారికి దారిద్ర్యము, మహాశాపాలు, వ్యాధులు తగలవు. ఆయనను ఆశ్రయించినవారు కోరిన ఫలితాన్ని పొందుతారు. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యేన త్రయీధర్మమ్ అవేక్ష్య పూర్వం బ్రహ్మాదయస్ తత్ర సమీహితాశ్ చ ఏవం ద్విధా యేన కృతం శరీరం సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
త్రయీధర్మాన్ని పరిశీలించి, బ్రహ్మ మొదలైనవారిని ఆరంభంలో స్థాపించినవాడు, శరీరాన్ని రెండు విధాలుగా చేసినవాడు — ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.
యస్మై నమో గచ్ఛతి మన్త్రపూతం హుతం హవిర్ యా చ కృతా చ పూజా దత్తం హవిర్ యేన సురా భజన్తే సోమేశ్వరం తం శరణం వ్రజామి
మంత్రపవిత్రమైన హోమద్రవ్యాలు, పూజ, సమర్పణలు అన్నీ ఆయనకే అర్పించబడతాయి. దేవతలు ఆయన వల్లే ఆ హవిని అనుభవిస్తారు. ఆ సోమేశ్వరుని ఆశ్రయంగా నేను చేరుకుంటున్నాను.