ఫేనాయాశ్ చైవ గఙ్గాయాస్ తత్ర దేవం జనార్దనమ్ వైదికైర్ వివిధైర్ మన్త్రైస్ తపసాతోషయత్ తదా
ఫెనా, గంగా నదుల సంగమంలో, వివిధ వైదిక మంత్రాలతో, తపస్సుతో జనార్దనుడిని ప్రసన్నుడిని చేశాడు.
తతస్ తుష్టో ఽభవద్ విష్ణుః కిం దేయం చేత్య్ అభాషత దేహి మే శత్రుహన్తారమ్ ఇత్య్ ఆహ భగవాన్ హరిః
ఆ తరువాత విష్ణువు సంతోషించి, "ఏమివ్వాలి?" అని అడిగాడు. అతడు, "నాకు శత్రువును సంహరించేవాడిని దయచేయు," అని అన్నాడు. భగవంతుడైన హరి అలా పలికాడు.
దత్తమ్ ఇత్య్ ఏవ జానీహి తమ్ ఉవాచ జనార్దనః తత్రాభవచ్ ఛివస్యైవ గఙ్గావిష్ణ్వోః ప్రసాదతః
"ఇది నీకు ఇచ్చినదిగా భావించు," అని జనార్దనుడు అన్నాడు. అక్కడ గంగానదిలోని శివుడు, విష్ణువు అనుగ్రహంతో అది కలిగింది.
అమ్భసా పురుషో జాతః శివవిష్ణుస్వరూపధృక్ చక్రపాణిః శూలధరః స గత్వా తు రసాతలమ్
ఆ నీటిలోంచి ఒక పురుషుడు జన్మించాడు. అతడు శివుడు, విష్ణువు రూపాలను ధరించి, చక్రాన్ని, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నాడు. తరువాత అతడు పాతాళానికి వెళ్లాడు.
నిజఘాన తదా దైత్యమ్ ఇన్ద్రశత్రుం మహాశనిమ్ సఖాభవత్ స చేన్ద్రస్య అబ్జకః స వృషాకపిః
అతడు ఆ సమయంలో ఇంద్రుని శత్రువైన దైత్యుడిని గొప్ప వజ్రాయుధంతో సంహరించాడు. ఆ తరువాత అతడు ఇంద్రునికి స్నేహితుడయ్యాడు—అబ్జకుడు, వృషాకపిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
దివిస్థో ఽపి సదా చేన్ద్రస్ తమ్ అన్వేతి వృషాకపిమ్ కుపితా ప్రణయేనాభూద్ అన్యాసక్తం విలోక్య తమ్ శచీం తాం సాన్త్వయన్న్ ఆహ శతమన్యుర్ హసన్న్ ఇదమ్
ఇంద్రుడు స్వర్గంలో ఉన్నా ఎప్పుడూ వృషాకపిని అనుసరించేవాడు. అతడిని ఇంకెక్కడో ఆసక్తిగా చూసి, శచీ కోపంతో, ప్రేమతో అతనితో మాట్లాడింది. శతక్రతువు నవ్వుతూ ఆమెతో ఇలా అన్నాడు:
నాహమ్ ఇన్ద్రాణి శరణమ్ ఋతే సఖ్యుర్ వృషాకపేః వారి వాపి హవిర్ యస్య అగ్నేః ప్రియకరం సదా
"ఇంద్రాణీ, నా స్నేహితుడైన వృషాకపిని తప్ప నాకు మరెవరూ ఆశ్రయం లేరు. అతని నీరు లేదా హవిస్సు అగ్నికి ఎప్పుడూ ప్రియమైనవి."
నాహమ్ అన్యత్ర గన్తాస్మి ప్రియే చాఙ్గేన తే శపే తస్మాన్ నార్హసి మాం వక్తుం శఙ్కయాన్యత్ర భామిని
"ప్రియమైనవాళ్లా, నేను ఇంకెక్కడికీ వెళ్లను; నీపై ప్రమాణం చేస్తాను. అందువల్ల, నన్ను అనుమానంతో మాట్లాడకూడదు, ఓ సుందరివా."
పతివ్రతా ప్రియా మే త్వం ధర్మే మన్త్రే సహాయినీ సాపత్యా చ కులీనా చ త్వత్తో ఽన్యా కా ప్రియా మమ
"నీవు నా ప్రియమైనవాడివి, ధర్మంలో, మంత్రంలో నాతో పాటు ఉన్నావు, పిల్లలతో కూడినవావు, మంచి కుటుంబానికి చెందినవావు; నిన్ను మించిన ప్రియమైనది నాకు మరెవరు?"
తస్మాత్ తవోపదేశేన గఙ్గాం ప్రాప్య మహానదీమ్ ప్రసాదాద్ దేవదేవస్య విష్ణోర్ వై చక్రపాణినః
"అందువల్ల, నీ సూచనతో, గంగానదిని చేరి, దేవదేవుడైన చక్రపాణివైన విష్ణువు అనుగ్రహంతో—"
తథా శివస్య దేవస్య ప్రసాదాచ్ చ వృషాకపేః జలోద్భవాచ్ చ మే మిత్రాద్ అబ్జకాల్ లోకవిశ్రుతాత్
శివుడు, వృషాకపి దేవుడు, నీటిలో పుట్టిన నా మిత్రుడు, లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన పద్మకాండుడు — వీరి కృప వల్ల నాకు ఇది లభించింది.
ఉత్తీర్ణదుఃఖః సుభగే ఇత ఇన్ద్రో ఽహమ్ అచ్యుతః కిం న సాధ్యం యత్ర భార్యా భర్తృచిత్తానుగామినీ
సుభగే! నేను బాధలను దాటి వచ్చాను. ఇక్కడ నేను ఇంద్రుడిని, స్థిరమనస్సుతో ఉన్నవాడిని. భార్య భర్త మనస్సును అనుసరిస్తే అక్కడ సాధ్యంకాని పని ఏముంటుంది?
దుష్కరా తత్ర నో ముక్తిః కింత్వ్ అర్థాదిత్రయం శుభే జాయైవ పరమం మిత్రం లోకద్వయహితైషిణీ
అక్కడ మాకు మోక్షం సాధించటం కష్టం. కాని, మూడింటి ప్రయోజనాల్లో, భార్యే పరమ మిత్రురాలు, రెండు లోకాల మేలుకోసం ప్రయత్నించేవారు.
సా చేత్ కులీనా ప్రియభాషిణీ చ పతివ్రతా రూపవతీ గుణాఢ్యా సంపత్సు చాపత్సు సమానరూపా తయా హ్య్ అసాధ్యం కిమ్ ఇహ త్రిలోక్యామ్
ఆమె మంచి కుటుంబానికి చెందినవారు, మధురంగా మాట్లాడే వారు, భర్తకు అంకితమై ఉండే వారు, అందమైనవారు, మంచి లక్షణాలతో కూడినవారు, సుఖంలోనూ దుఃఖంలోనూ సమంగా ఉండేవారు అయితే, ఈ మూడు లోకాలలో ఆమెకు సాధ్యంకాని పని ఏముంటుంది?
తస్మాత్ తవ ధియా కాన్తే మమేదం శుభమ్ ఆగతమ్ ఇతస్ తవోదితం చైవ కర్తవ్యం నాన్యద్ అస్తి మే
కాంతా! నీ బుద్ధి వల్ల నాకు ఈ శుభం కలిగింది. నీవు చెప్పింది తప్పక చేయాలి. నాకు ఇంకొకటి అవసరం లేదు.
పరలోకే చ ధర్మే చ సత్పుత్రసదృశం న చ ఆర్తస్య పురుషస్యేహ భార్యావద్ భేషజం నహి
పరలోకంలోనూ, ధర్మంలోనూ, మంచి కుమారుడికి సమానమైనది లేదు. ఈ లోకంలో బాధపడే మనిషికి భార్యలాంటి ఔషధం లేదు.
నిఃశ్రేయసపదప్రాప్త్యై తథా పాపస్య ముక్తయే గఙ్గయా సదృశం నాస్తి శృణు చాన్యద్ వరాననే
పరమ పదాన్ని పొందటానికి, పాపాల నుంచి విముక్తి పొందటానికి గంగా సమానమైనది లేదు. మరింత విను, వదనబంగారూ.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం ప్రాప్తయే పాపముక్తయే శివవిష్ణ్వోర్ అనన్యత్వజ్ఞానాన్ నాస్త్య్ అత్ర ముక్తయే
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం, పాప విముక్తి — వీటిని పొందటానికి శివుడు, విష్ణువు ఒక్కటేనని తెలిసిన జ్ఞానం లాంటిది మరొకటి లేదు.
తస్మాత్ తవ ధియా సాధ్వి సర్వమ్ ఏతన్ మనోగతమ్ అవాప్తం చ శివాద్ విష్ణోర్ గఙ్గాయాశ్ చ ప్రసాదతః
అందువల్ల, సతీ! నీ బుద్ధి వల్ల నీ మనసులో ఉన్నది అంతా శివుడు, విష్ణువు, గంగా కృపతో నెరవేరింది.
ఇన్ద్రత్వం మే స్థిరం చేతో మన్యే మిత్రబలాత్ పునః వృషాకపిర్ మమ సఖా యో జాతస్ త్వ్ అప్సు భామిని
నా ఇంద్ర పదవి ఇప్పుడు స్థిరంగా ఉంది అని నేను భావిస్తున్నాను. మిత్రుని బలంతో మళ్లీ అది సాధ్యమైంది. వృషాకపి నా స్నేహితుడు, నీటిలో పుట్టినవాడు, సుందరివాడా.
త్వం చ ప్రియసఖీ నిత్యం నాన్యత్ ప్రియతరం మమ తీర్థానాం గౌతమీ గఙ్గా దేవానాం హరిశంకరౌ
నువ్వు నా ప్రియమైన స్నేహితురాలు ఎప్పుడూ. నాకంటే ప్రియమైనది మరొకటి లేదు. తీర్థాలలో గౌతమీ గంగా ప్రధానమైనది; దేవతల్లో హరి, శంకరులు.
తస్మాద్ ఏభ్యః ప్రసాదేన సర్వం చేప్సితమ్ ఆప్తవాన్ మమ ప్రీతికరం చేదం తీర్థం త్రైలోక్యవిశ్రుతమ్
కాబట్టి వీరి కృప వల్ల నేను కోరుకున్నది అంతా పొందాను. ఈ తీర్థం మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది, నాకు ఆనందాన్ని ఇస్తోంది.
తస్మాద్ ఏతద్ ధి యాచిష్యే దేవాన్ సర్వాన్ అనుక్రమాత్ అనుమన్యన్తు ఋషయో గఙ్గా చ హరిశంకరౌ
అందుకే, నేను దేవతలందరినీ వరుసగా ప్రార్థిస్తాను. ఋషులు, గంగా, హరి, శంకరులు కూడా అనుమతించాలి.
ఇన్ద్రేశ్వరే చాబ్జకే చ ఉభయోస్ తీరయోః సురాః ఏకత్ర శంకరో దేవో హ్య్ అపరత్ర జనార్దనః
ఇంద్రేశ్వర, అబ్జక అనే రెండు తీర్థాలలో దేవతలు ఉన్నారు. ఒకచోట శంకరుడు, మరొకచోట జనార్దనుడు.
పావయన్ దణ్డకారణ్యం సాక్షాద్ విష్ణుస్ త్రివిక్రమః అన్తరే యాని తీర్థాని సర్వపుణ్యప్రదాని చ
దండకారణ్యాన్ని పవిత్రం చేస్తూ, త్రివిక్రముడైన విష్ణువు ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు. మధ్యలో ఉన్న తీర్థాలన్నీ పుణ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.
అత్ర తు స్నానమాత్రేణ సర్వే తే ముక్తిమ్ ఆప్నుయుః పాపిష్ఠాః పాపతో ముక్తిమ్ ఆప్నుయుర్ యే చ ధర్మిణః
ఇక్కడ కేవలం స్నానం చేసినా, ఎంతటి పాపులు అయినా మోక్షాన్ని పొందుతారు. పాపులు పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు, ధార్మికులు కూడా మోక్షాన్ని పొందుతారు.
తేషాం తు పరమా ముక్తిః పితృభిః పఞ్చపఞ్చభిః అత్ర కించిచ్ చ యే దద్యుర్ అర్థిభ్యస్ తిలమాత్రకమ్
వారికీ పరమ మోక్షం, వారి పితృదేవతలకు ఐదు తరాల వరకూ లభిస్తుంది. ఇక్కడ యాచకులకు కొద్దిగా నువ్వులు ఇచ్చేవారు కూడా —
దాతృభ్యో హ్య్ అక్షయం తత్ స్యాత్ కామదం మోక్షదం తథా ధన్యం యశస్యమ్ ఆయుష్యమ్ ఆరోగ్యం పుణ్యవర్ధనమ్
దాతలకు అది ఎప్పటికీ తరుగదు, కోరికలు నెరవేర్చుతుంది, మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. అదే ధన్యమైనది, కీర్తిని, ఆయుష్షును, ఆరోగ్యాన్ని, పుణ్యాన్ని పెంచుతుంది.
ఆఖ్యానం విష్ణుశంభ్వోశ్ చ జ్ఞాత్వా స్నానాచ్ చ ముక్తిదమ్ అస్య తీర్థస్య మాహాత్మ్యం యే శృణ్వన్తి పఠన్తి చ
విష్ణువు, శంభువు వారి కథను తెలుసుకొని, ఇక్కడ స్నానం చేస్తే మోక్షాన్ని ప్రసాదించే ఈ తీర్థ మహిమను ఎవరు వినినా, చదివినా,
పుణ్యభాజో భవేయుస్ తే తేభ్యో ఽత్రైవ స్మృతిర్ భవేత్ శివవిష్ణ్వోర్ అశేషాఘసంఘవిచ్ఛేదకారిణీ యాం ప్రార్థయన్తి మునయో విజితేన్ద్రియమానసాః
వారు పుణ్యానికి అర్హులు అవుతారు. ఇక్కడే శివుడు, విష్ణువు వారి పాపాలను పూర్తిగా తొలగించే స్మరణను పొందుతారు. ఇలాంటి స్మరణను ఇంద్రియాలను, మనస్సును జయించిన మునులు కూడా కోరుకుంటారు.