మహేశ్వరసుతా చైవ అగ్నేశ్ చైవ తథా ప్రియా మహేశ్వరాయ తాం విష్ణుర్ దర్శయామ్ ఆస నారద
నారదా! మహేశ్వరునికి ప్రియమైన, మహేశ్వరుని కుమార్తెగా, అగ్నికి కూడా ప్రియురాలిగా ఉన్న సువర్ణను విష్ణువు మహేశ్వరునికి చూపించాడు.
ప్రీతో ఽభవన్ మహేశో ఽపి సస్వజే తాం పునః పునః చక్రం ప్రక్షాలితం యత్ర శార్దూలచ్ఛేది దీప్తిమత్
మహేశ్వరుడు ఆనందంతో ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. అక్కడే ప్రకాశవంతమైన చక్రం శార్దూలుని తలను తెగేసిన ప్రదేశం—
చక్రతీర్థం తు విఖ్యాతం శార్దూలం చేతి తద్ విదుః యత్ర నీతా సువర్ణా సా విష్ణునా శంకరాన్తికమ్
ఆ ప్రదేశం చక్రతీర్థంగా, శార్దూలంగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడే విష్ణువు సువర్ణను శంకరుని వద్దకు తీసుకొచ్చాడు.
తత్ తీర్థం శాంకరం జ్ఞేయం వైష్ణవం సిద్ధమ్ ఏవ తు యత్రానన్దమ్ అనుప్రాప్తో హ్య్ అగ్నిర్ ధర్మశ్ చ శాశ్వతః
ఆ తీర్థాన్ని శంకరుని దివ్యస్థలంగా, విష్ణువుని పవిత్రస్థలంగా తెలుసుకోవాలి. అక్కడ అగ్ని, శాశ్వత ధర్ముడు పరమానందాన్ని పొందారు.
ఆనన్దాశ్రూణి న్యపతన్ యత్రాగ్నేర్ మునిసత్తమ ఆనన్దేతి నదీ జాతా తథా వై నన్దినీతి చ
మహామునీ! అక్కడ అగ్నికి ఆనందబాష్పాలు జారాయి. అందువల్ల అక్కడ ఆనందా నది, నందినీ అని కూడా పిలవబడే నది పుట్టింది.
తస్యాశ్ చ సంగమః పుణ్యో గఙ్గాయాం తత్ర వై శివః తత్రైవ సంగమే సాక్షాత్ సువర్ణాద్యాపి సంస్థితా
ఆ నది గంగలో కలిసే సంగమం పవిత్రమైనది. అదే సంగమంలో సువర్ణ ఇప్పటికీ ప్రత్యక్షంగా ఉన్నది.
దాక్షాయణీ సైవ శివా ఆగ్నేయీ చేతి విశ్రుతా అమ్బికా జగదాధారా శివా కాత్యాయనీశ్వరీ
ఆమె దాక్షాయణి, శివా, అగ్నేయి అని ప్రసిద్ధి. అంబిక, జగదాధార, శివా, కాత్యాయనీశ్వరీ అని కూడా పిలవబడుతుంది.
భక్తాభీష్టప్రదా నిత్యమ్ అలంకృత్యోభయం తటమ్ తపస్ తేపే యత్ర చాగ్నిస్ తత్ తీర్థం తు తపోవనమ్
భక్తులకు కోరిన ఫలితాలు ఎప్పుడూ ప్రసాదించే ఆమె, రెండు తీరులను అలంకరించి, అక్కడ అగ్ని తపస్సు చేశాడు. ఆ స్థలం తపోవనంగా పిలవబడుతుంది.
ఏవమాదీని తీర్థాని తీరయోర్ ఉభయోర్ మునే తేషు స్నానం చ దానం చ సర్వకామప్రదం శుభమ్
మహామునీ! ఇలాంటి పవిత్రతీర్థాలు రెండు తీరులపై ఉన్నాయి. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్నీ కోరికలు నెరవేర్చే శుభకార్యాలు.
ఉత్తరే చైవ పారే చ సహస్రాణి చతుర్దశ దక్షిణే చ తథా పారే సహస్రాణ్య్ అథ షోడశ
ఉత్తర తీరంలో పద్నాలుగు వేల తీర్థాలు, దక్షిణ తీరంలో పదహారు వేల తీర్థాలు ఉన్నాయి.
తత్ర తత్ర చ తీర్థాని సాభిజ్ఞానాని సన్తి వై నామాని చ పృథక్ సన్తి సంక్షేపాత్ తన్ మయోచ్యతే
ప్రతి ప్రదేశంలో ప్రత్యేక గుర్తులు ఉన్న పవిత్రతీర్థాలు ఉన్నాయి. వాటి పేర్లు అనేకం, వాటిని సంక్షిప్తంగా చెబుతాను.
ఏతాని యశ్ చ శృణుయాద్ యశ్ చ వా పఠతి స్మరేత్ సర్వేషు తత్ర కామ్యేషు పరిపూర్ణో భవేన్ నరః
ఈ కథలను ఎవరు వినినా, చదివినా, స్మరించినా, వారు కోరిన అన్ని విషయాల్లో సంపూర్ణంగా తృప్తి పొందుతారు.
ఏతద్ వృత్తం తు యో జ్ఞాత్వా తత్ర స్నానాదికం చరేత్ లక్ష్మీవాఞ్ జాయతే నిత్యం ధర్మవాంశ్ చ విశేషతః
ఈ ఘట్టాన్ని తెలుసుకొని అక్కడ స్నానం మొదలైన క్రియలు చేసే వాడు ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యవంతుడై, ముఖ్యంగా ధర్మపరుడవుతాడు.
అబ్జకాత్ పశ్చిమే తీర్థం తచ్ ఛార్దూలమ్ ఉదాహృతమ్ వారాణస్యాదితీర్థేభ్యః సర్వేభ్యో హ్య్ అధికం భవేత్
అబ్జకానికి పశ్చిమంగా ఉన్న తీర్థాన్ని శార్దూలం అంటారు. అది వారాణసి మొదలైన అన్ని తీర్థాలకన్నా శ్రేష్ఠమైనదిగా భావించబడుతుంది.
తత్ర స్నాత్వా పితౄన్ దేవాన్ వన్దతే తర్పయత్య్ అపి సర్వపాపవినిర్ముక్తో విష్ణులోకే మహీయతే
అక్కడ స్నానం చేసి పితృదేవతలను పూజించి తృప్తిపరిచినవాడు, అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై విష్ణు లోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
తపోవనాచ్ చ శార్దూలాన్ మధ్యే తీర్థాన్య్ అశేషతః తస్యైకైకస్య మాహాత్మ్యం న కేనాప్య్ అత్ర వర్ణ్యతే
తపోవనం నుంచి శార్దూలం వరకు మధ్యలో అనేక తీర్థాలు ఉన్నాయి. వాటి ప్రతిదాని గొప్పతనాన్ని ఇక్కడ ఎవ్వరూ వివరించలేరు.
ఇన్ద్రతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం తత్రైవ చ వృషాకపమ్ ఫేనాయాః సంగమో యత్ర హనూమతం తథైవ చ
అక్కడే ఇంద్రతీర్థం అని ప్రసిద్ధి చెందినది, అలాగే ఫేనానదీ సంగమం, వృషాకపం, హనూమతం కూడా ఉన్నాయి.
అబ్జకం చాపి యత్ ప్రోక్తం యత్ర దేవస్ త్రివిక్రమః తత్ర స్నానం చ దానం చ పునరావృత్తిదుర్లభమ్
అబ్జకం అని చెప్పినదే త్రివిక్రముడు ఉన్న ప్రదేశం. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం వల్ల మళ్లీ జన్మ పొందడం చాలా కష్టం అవుతుంది.
తత్ర వృత్తాన్య్ అథాఖ్యాస్యే గఙ్గాయా దక్షిణే తటే ఇన్ద్రేశ్వరం చోత్తరే చ శృణు భక్త్యా యతవ్రతః
ఇప్పుడు గంగా నదికి దక్షిణ తీరంలో జరిగిన విషయాలను చెబుతాను. ఉత్తర తీరంలో ఉన్న ఇంద్రేశ్వరుడి కథను భక్తితో, నియమంతో విను.
నముచిర్ బలవాన్ ఆసీద్ ఇన్ద్రశత్రుర్ మదోత్కటః తస్యేన్ద్రేణాభవద్ యుద్ధం ఫేనేనేన్ద్రో ఽహరచ్ ఛిరః
నముచి అనే శక్తివంతుడూ, అహంకారంతో ఉన్నవాడు ఇంద్రునికి శత్రువుగా ఉండేవాడు. ఇంద్రుడు ఫేనంతో అతని తలను వంచాడు.
అపాం చ నముచేః శత్రోస్ తత్ఫేనవజ్రరూపధృక్ శిరశ్ ఛిత్త్వా తచ్ చ ఫేనం గఙ్గాయా దక్షిణే తటే
ఆపైన, ఆ నీటిలోని నముచి అనే శత్రువు తల ఫేనవజ్రం రూపంలో కోసి, ఆ ఫేణం గంగా దక్షిణ తీరంలో పడిపోయింది.
న్యపతద్ భూమిం భిత్త్వా తు రసాతలమ్ అథావిశత్ రసాతలభవం గాఙ్గం వారి యద్ విశ్వపావనమ్
ఆ తల భూమిని చీల్చి పడిపోయి, పాతాళంలోకి ప్రవేశించింది. అక్కడ పుట్టిన గంగా జలాన్ని విశ్వాన్ని పవిత్రం చేసే నీరు అని అంటారు.
వజ్రాదిష్టేన మార్గేణ వ్యగమద్ భూమిమణ్డలమ్ తజ్ జలం ఫేననామ్నా తు నదీ ఫేనేతి గద్యతే
వజ్రంతో ఏర్పడిన మార్గంలో ఆ నీరు భూమిమీదికి వచ్చింది. ఆ నీటిని ఫేన అని, ఆ నదిని ఫేననది అని పిలుస్తారు.
తస్యాస్ తు సంగమః పుణ్యో గఙ్గయా లోకవిశ్రుతః సర్వపాపక్షయకరో గఙ్గాయమునయోర్ ఇవ
ఆ ఫేననదీ గంగా సంగమం లోకంలో పవిత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అది అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది; గంగా-యమునా సంగమంలా పవిత్రమైనది.
హనూమదుపమాతా వై యత్రాప్లవనమాత్రతః మార్జారత్వాద్ అభూన్ ముక్తా విష్ణుగఙ్గాప్రసాదతః
అక్కడ హనుమంతుని తల్లి కేవలం ఒక దూకుతోనే, విష్ణువు గంగా కృపతో, పిల్లి రూపం నుంచి విముక్తురాలైంది.
మార్జారం చేతి తత్ తీర్థం పురా ప్రోక్తం మయా తవ హనూమతం చ తత్ ప్రోక్తం తత్రాఖ్యానం పురోదితమ్
ఆ తీర్థాన్ని మర్జార తీర్థం అని, హనూమతం అని కూడా పిలుస్తారు. అక్కడ జరిగిన కథను నేను మునుపే చెప్పాను.
వృషాకపం చాబ్జకం చ తత్రేదం ప్రయతః శృణు హిరణ్య ఇతి విఖ్యాతో దైత్యానాం పూర్వజో బలీ
ఇప్పుడు వృషాకపం, అబ్జకం గురించి శ్రద్ధగా విను. అక్కడే హిరణ్యుడు అనే దైత్యుల పెద్దవాడు, బలవంతుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
తపస్ తప్త్వా సురైః సర్వైర్ అజేయో ఽభూత్ సుదారుణః తస్యాపి బలవాన్ పుత్రో దేవానాం దుర్జయః సదా
అతడు దేవతలందరితో కూడి తపస్సు చేసి, ఎవ్వరూ జయించలేని భయంకరుడయ్యాడు. అతని కుమారుడు కూడా దేవతలకు ఎప్పుడూ దుర్జేయుడుగా ఉండేవాడు.
మహాశనిర్ ఇతి ఖ్యాతస్ తస్య భార్యా పరాజితా తేనేన్ద్రస్యాభవద్ యుద్ధం బహుకాలం నిరన్తరమ్
అతడిని మహాశని అని పిలిచేవారు. అతని భార్య పేరు పరాజిత. అతడు ఇంద్రునితో చాలా కాలం నిరంతరం యుద్ధం చేశాడు.
మహాశనిర్ మహావీర్యః సతతం రణమూర్ధని జిత్వా నాగేన సహితం శక్రం పిత్రే న్యవేదయత్
మహాశని మహా పరాక్రమంతో ఎప్పుడూ యుద్ధంలో ముందుండేవాడు. నాగునితో కూడిన ఇంద్రునిని జయించి, ఆ విషయాన్ని తన తండ్రికి చెప్పాడు.