అజకస్య తు దాయాదో బలాకాశ్వో మహీపతిః బభూవ మృగయాశీలః కుశస్ తస్యాత్మజో ఽభవత్
అజకుని వారసుడిగా బాలాకాశ్వుడు అనే రాజు పుట్టాడు. అతడు వేటలో ఆసక్తి కలవాడు. ఆ బాలాకాశ్వునికి కుమారుడిగా కుశుడు జన్మించాడు.
కుశపుత్రా బభూవుర్ హి చత్వారో దేవవర్చసః కుశికః కుశనాభశ్ చ కుశామ్బో మూర్తిమాంస్ తథా
కుశునికి దైవిక తేజస్సుతో నిండిన నలుగురు కుమారులు పుట్టారు. వారు కుశికుడు, కుశనాభుడు, కుశాంబుడు, మూర్తిమంతుడు.
బల్లవైః సహ సంవృద్ధో రాజా వనచరః సదా కుశికస్ తు తపస్ తేపే పుత్రమ్ ఇన్ద్రసమం ప్రభుః
కుశికుడు ఎప్పుడూ అడవిలో నివసిస్తూ, గొల్లలతో పెరిగాడు. అతడు ఇంద్రునికి సమానమైన శక్తివంతుడైన కుమారుడు కలగాలని తపస్సు చేశాడు.
లభేయమ్ ఇతి తం శక్రస్ త్రాసాద్ అభ్యేత్య జజ్ఞివాన్ పూర్ణే వర్షసహస్రే వై తతః శక్రో హ్య్ అపశ్యత
‘నాకు అలాంటి కుమారుడు లభించాలి’ అని భావించిన కుశికుని తపస్సు చూసి, భయంతో ఇంద్రుడు అతని దగ్గరకు వచ్చాడు. వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక ఇంద్రుడు అతన్ని దర్శించాడు.
అత్యుగ్రతపసం దృష్ట్వా సహస్రాక్షః పురందరః సమర్థః పుత్రజననే స్వయమ్ ఏవాస్య శాశ్వతః
అతని తీవ్రమైన తపస్సును చూసి, సహస్రాక్షుడు అయిన ఇంద్రుడు, తనే కుమారుడిని ప్రసాదించగలవాడిగా, శాశ్వతంగా అతనికి దయ చూపాడు.
పుత్రార్థం కల్పయామ్ ఆస దేవేన్ద్రః సురసత్తమః స గాధిర్ అభవద్ రాజా మఘవాన్ కౌశికః స్వయమ్
కుమారుని కోరికతో దేవేంద్రుడు, తానే కుమారుడిగా జన్మించాలనే ఏర్పాటుచేశాడు. అలా మఘవాన్ అయిన ఇంద్రుడు, కుశికునికి గాధి అనే కుమారుడిగా పుట్టాడు.
పౌరా యస్యాభవద్ భార్యా గాధిస్ తస్యామ్ అజాయత గాధేః కన్యా మహాభాగా నామ్నా సత్యవతీ శుభా
గాధికి పౌరా అనే భార్య. ఆమె ద్వారా గాధి పుట్టాడు. ఆ గాధికి సత్యవతి అనే మహాభాగ్యవంతురాలు, మంగళకరమైన కుమార్తె పుట్టింది.
తాం గాధిః కావ్యపుత్రాయ ఋచీకాయ దదౌ ప్రభుః తస్యాః ప్రీతః స వై భర్తా భార్గవో భృగునన్దనః
ఆ సత్యవతిని గాధి, కావ్యుని కుమారుడైన ఋచీకునికి భార్యగా ఇచ్చాడు. ఆమె భర్త అయిన భృగునందనుడు, భర్గవుడు, సంతోషంతో ఆమెను స్వీకరించాడు.
పుత్రార్థం సాధయామ్ ఆస చరుం గాధేస్ తథైవ చ ఉవాచాహూయ తాం భార్యామ్ ఋచీకో భార్గవస్ తదా
కుమారుని కోరికతో ఋచీకుడు, గాధికీ ఒక హవిస్సు సిద్ధం చేశాడు. ఆ తరువాత తన భార్యను పిలిచి, భర్గవుడు ఋచీకుడు ఆమెతో ఇలా చెప్పాడు.
ఉపయోజ్యశ్ చరుర్ అయం త్వయా మాత్రా స్వయం శుభే తస్యాం జనిష్యతే పుత్రో దీప్తిమాన్ క్షత్రియర్షభః
‘ఓ మంగళకరమైనవాడా! ఈ హవిస్సును నువ్వు, నీ తల్లితో కలిసి స్వీకరించాలి. నీ ద్వారా తేజోవంతుడైన, క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడైన కుమారుడు పుడతాడు.’
అజేయః క్షత్రియైర్ లోకే క్షత్రియర్షభసూదనః తవాపి పుత్రం కల్యాణి ధృతిమన్తం తపోధనమ్
‘అతడు లోకంలో క్షత్రియులచే జయించబడని వాడవుతాడు. క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠులను సంహరించగలవాడు. నీకు కూడా ఓ మంగళకరమైనవాడా! ధైర్యవంతుడైన, తపస్సుతో నిండిన కుమారుడు పుడతాడు.’
శమాత్మకం ద్విజశ్రేష్ఠం చరుర్ ఏష విధాస్యతి ఏవమ్ ఉక్త్వా తు తాం భార్యామ్ ఋచీకో భృగునన్దనః
‘ఈ హవిస్సు శాంతిస్వభావమున్న, ఉత్తమమైన బ్రాహ్మణుడిని ప్రసవిస్తుంది.’ అని భృగునందనుడు ఋచీకుడు తన భార్యతో ఇలా చెప్పాడు.
తపస్య్ అభిరతో నిత్యమ్ అరణ్యం ప్రవివేశ హ గాధిః సదారస్ తు తదా ఋచీకాశ్రమమ్ అభ్యగాత్
తపస్సులో నిత్యం మునిగిపోయిన ఋచీకుడు అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు. ఆ సమయంలో గాధి తన భార్యతో కలిసి ఋచీకుని ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గేన సుతాం ద్రష్టుం నరేశ్వరః చరుద్వయం గృహీత్వా సా ఋషేః సత్యవతీ తదా
తీర్థయాత్ర సందర్భంలో రాజు తన కుమార్తెను చూడటానికి వచ్చాడు. అప్పుడే సత్యవతి ఋషి దగ్గరినుండి రెండు హవిస్సులను తీసుకుంది.
చరుమ్ ఆదాయ యత్నేన సా తు మాత్రే న్యవేదయత్ మాతా తు తస్యా దైవేన దుహిత్రే స్వం చరుం దదౌ
ఆ హవిస్సును జాగ్రత్తగా తీసుకొని, సత్యవతి తన తల్లికి ఇచ్చింది. కానీ ఆమె తల్లి దైవకృపవల్ల తన హవిస్సును కుమార్తెకు ఇచ్చింది.
తస్యాశ్ చరుమ్ అథాజ్ఞానాద్ ఆత్మసంస్థం చకార హ అథ సత్యవతీ సర్వం క్షత్రియాన్తకరం తదా
తన హవిస్సును తెలియకుండానే తానే స్వీకరించింది. అలా సత్యవతి, క్షత్రియులను సంహరించేందుకు ఉద్దేశించిన హవిస్సును పూర్తిగా స్వీకరించింది.
ధారయామ్ ఆస దీప్తేన వపుషా ఘోరదర్శనా తామ్ ఋచీకస్ తతో దృష్ట్వా యోగేనాభ్యుపసృత్య చ
ఆమె భయంకరమైన, ప్రకాశవంతమైన రూపంతో దాన్ని భరించింది. అప్పుడు ఋచీకుడు యోగబలంతో ఆమె దగ్గరకు వచ్చాడు.
తతో ఽబ్రవీద్ ద్విజశ్రేష్ఠః స్వాం భార్యాం వరవర్ణినీమ్ మాత్రాసి వఞ్చితా భద్రే చరువ్యత్యాసహేతునా
ఆ తరువాత ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు తన అందమైన భార్యతో ఇలా అన్నాడు: 'సుభాగే! నీ తల్లి చారు మార్పు వల్ల నిన్ను మోసం చేసింది.'
జనయిష్యతి హి పుత్రస్ తే క్రూరకర్మాతిదారుణః భ్రాతా జనిష్యతే చాపి బ్రహ్మభూతస్ తపోధనః
నీ కుమారుడు క్రూరమైన పనులు చేసేవాడిగా, చాలా భయంకరంగా జన్మిస్తాడు. అతని సోదరుడు మాత్రం బ్రహ్మస్వరూపుడై, తపస్సుతో ఉన్న మునిగా జన్మిస్తాడు.
విశ్వం హి బ్రహ్మ తపసా మయా తస్మిన్ సమర్పితమ్ ఏవమ్ ఉక్తా మహాభాగా భర్త్రా సత్యవతీ తదా
'నేను నా తపస్సుతో మొత్తం బ్రహ్మను అతనిలో నింపాను.' అని భర్త చెప్పగా, ఆ మహాభాగ సత్యవతి
ప్రసాదయామ్ ఆస పతిం పుత్రో మే నేదృశో భవేత్ బ్రాహ్మణాపసదస్ త్వత్త ఇత్య్ ఉక్తో మునిర్ అబ్రవీత్
తన భర్తను ప్రసన్నం చేయడానికి ఇలా ప్రార్థించింది: 'నా కుమారుడు నీ వల్ల బ్రాహ్మణులలో చెడ్డవాడిగా కాకుండా ఉండాలి.' అప్పుడు ఆ ముని ఇలా అన్నాడు:
నైష సంకల్పితః కామో మయా భద్రే తథాస్త్వ్ ఇతి ఉగ్రకర్మా భవేత్ పుత్రః పితుర్ మాతుశ్ చ కారణాత్
'సుభాగే! ఇది నా సంకల్పం కాదు. అయినా, అలా జరుగనివ్వు. కుమారుడు తల్లిదండ్రుల కారణంగా క్రూరకర్మవంతుడవుతాడు.'
పునః సత్యవతీ వాక్యమ్ ఏవమ్ ఉక్త్వాబ్రవీద్ ఇదమ్ ఇచ్ఛంల్ లోకాన్ అపి మునే సృజేథాః కిం పునః సుతమ్
మళ్ళీ సత్యవతి ఇలా అడిగింది: 'మహర్షీ! మీరు కోరుకుంటే లోకాలను సృష్టించగలరు. మరి ఒక కుమారుడిని సృష్టించడం ఏమిటి?'
శమాత్మకమ్ ఋజుం త్వం మే పుత్రం దాతుమ్ ఇహార్హసి కామమ్ ఏవంవిధః పౌత్రో మమ స్యాత్ తవ చ ప్రభో
'మీరు నాకు శాంతియుతమైన, నేరుగా ఉండే కుమారుడిని ఇవ్వాలి. అలాంటి మనవడు నాకు, మీకు కలగాలి ప్రభూ.'
యద్య్ అన్యథా న శక్యం వై కర్తుమ్ ఏతద్ ద్విజోత్తమ తతః ప్రసాదమ్ అకరోత్ స తస్యాస్ తపసో బలాత్
'ఇది వేరే విధంగా సాధ్యపడకపోతే, ద్విజశ్రేష్ఠా! ఆమె తపస్సు బలం వల్ల అతడు ఆమె కోరికను మంజూరు చేశాడు.'
పుత్రే నాస్తి విశేషో మే పౌత్రే వా వరవర్ణిని త్వయా యథోక్తం వచనం తథా భద్రే భవిష్యతి
'నాకు కుమారుడు, మనవడు ఇద్దరిలోనూ తేడా లేదు సుందరీ! నీవు చెప్పినట్లు అవ్వనీ సుభాగే!'
తతః సత్యవతీ పుత్రం జనయామ్ ఆస భార్గవమ్ తపస్య్ అభిరతం దాన్తం జమదగ్నిం సమాత్మకమ్
అంతట సత్యవతి భృగువంశానికి చెందిన, తపస్సులో నిమగ్నమైన, దండమైన, శాంతియుత స్వభావమున్న జమదగ్నిని ప్రసవించింది.
భృగోర్ జగత్యాం వంశే ఽస్మిఞ్ జమదగ్నిర్ అజాయత సా హి సత్యవతీ పుణ్యా సత్యధర్మపరాయణా
భృగువంశంలో భూమిపై జమదగ్ని జన్మించాడు. సత్యవతి పుణ్యవంతురాలు, సత్యధర్మానికి పరాయణురాలిగా అతని తల్లి అయ్యింది.
కౌశికీతి సమాఖ్యాతా ప్రవృత్తేయం మహానదీ ఇక్ష్వాకువంశప్రభవో రేణుర్ నామ నరాధిపః
ఆమెకు కౌశికీ అనే పేరు వచ్చింది. ఆమె మహానది అయింది. ఇక ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన రెణు అనే రాజు ఉండేవాడు.
తస్య కన్యా మహాభాగా కామలీ నామ రేణుకా రేణుకాయాం తు కామల్యాం తపోవిద్యాసమన్వితః
ఆ రాజుకు కామలీ అనే మహాభాగురాలు కుమార్తె. ఆమెను రెణుకా అని కూడా పిలిచేవారు. ఆ రెణుకలో, austerity మరియు విద్యతో నిండిన