కపోతో యమమ్ ఆరాధ్య మృత్యుం పైతామహం తథా యామ్యమ్ అస్త్రమ్ అవాప్యాథ సర్వేభ్యో ఽప్య్ అధికో ఽభవత్
పావురం యముని, మృత్యువును, పితామహుడిని ప్రార్థించి యమాస్త్రాన్ని పొందాడు. దాంతో అందరినీ మించిపోయాడు.
తథోలూకో ఽగ్నిమ్ ఆరాధ్య బలవాన్ అభవద్ భృశమ్ వరైర్ ఉన్మత్తయోర్ యుద్ధమ్ అభవచ్ చాతిభీషణమ్
అలాగే, గుడ్లగూబ అగ్నిని ఆరాధించి ఎంతో బలవంతుడయ్యాడు. ఆ ఇద్దరు ఉన్మత్తుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
తత్రాగ్నేయమ్ ఉలూకో ఽపి కపోతాయాస్త్రమ్ ఆక్షిపత్ కపోతో ఽప్య్ అథ పాశాన్ వై యామ్యాన్ ఆక్షిప్య శత్రవే
అక్కడ గుడ్లగూబ అగ్నాస్త్రాన్ని పావురంపై ప్రయోగించాడు. పావురం కూడా యముని పాశాలను తన శత్రువుపై విసిరాడు.
ఉలూకాయాథ దణ్డం చ మృత్యుపాశాన్ అవాసృజత్ పునస్ తద్ అభవద్ యుద్ధం పురాడిబకయోర్ యథా
ఆ తర్వాత గుడ్లగూబపై దండం, మృత్యుపాశాలు ప్రయోగించబడ్డాయి. మళ్లీ, పూర్వం కాకి, నెమలి మధ్య జరిగినట్లు యుద్ధం జరిగింది.
హేతిః కపోతకీ దృష్ట్వా జ్వలనం ప్రాప్తమ్ అన్తికే పతివ్రతా మహాయుద్ధే భర్తుః సా దుఃఖవిహ్వలా
పావురపు భార్య హేతి, మండుతున్న ఆయుధం దగ్గరికి వస్తున్నదని చూసి, భర్త కోసం ఆ మహాయుద్ధంలో బాధతో తడిసిపోయింది.
అగ్నినా వేష్ట్యమానాంశ్ చ పుత్రాన్ దృష్ట్వా విశేషతః సా గత్వా జ్వలనం హేతిస్ తుష్టావ వివిధోక్తిభిః
తన కుమారులు అగ్నిచుట్టూ ముట్టుబడిపోతున్నారని చూసి, హేతి అగ్నిని దగ్గరికి వెళ్లి, అనేక విధాలుగా స్తుతించింది.
రూపం న దానం న పరోక్షమ్ అస్తి యస్యాత్మభూతం చ పదార్థజాతమ్ అశ్నన్తి హవ్యాని చ యేన దేవాః స్వాహాపతిం యజ్ఞభుజం నమస్యే
రూపం కాని, దానం కాని, పరోక్షం కాని లేని, తనలోనే అన్నీ పదార్థాలు కలిగి ఉన్న, దేవతలు హవిస్సులను స్వీకరించే యజ్ఞపతి, స్వాహాపతిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
ముఖభూతం చ దేవానాం దేవానాం హవ్యవాహనమ్ హోతారం చాపి దేవానాం దేవానాం దూతమ్ ఏవ చ
అతడే దేవతలకు నోరు, హవిస్సులను తీసుకెళ్లేవాడు, దేవతలకు హోత, దేవతలకు దూత కూడా.
తం దేవం శరణం యామి ఆదిదేవం విభావసుమ్ అన్తః స్థితః ప్రాణరూపో బహిశ్ చాన్నప్రదో హి యః యో యజ్ఞసాధనం యామి శరణం తం ధనంజయమ్
ఆ దేవుడైన ఆదిదేవుడైన విభావసుని శరణు కోరుతున్నాను. లోపల ప్రాణరూపంగా, బయట అన్నాన్ని ఇచ్చేవాడిగా ఉన్నవాడిని, యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసేవాడిని, విజయవంతుడిని శరణు కోరుతున్నాను.
అమోఘమ్ ఏతద్ అస్త్రం మే న్యస్తం యుద్ధే కపోతకి యత్ర విశ్రమయేద్ అస్త్రం తన్ మే బ్రూహి పతివ్రతే
ఈ నా ఆయుధం తప్పకుండా పని చేస్తుంది, పావురపు భార్యా, యుద్ధంలో ప్రయోగించాను. ఇది ఎక్కడ విశ్రాంతి తీసుకోవాలో నీవు చెప్పు, పతివ్రతా.
మయి విశ్రమ్యతామ్ అస్త్రం న పుత్రే న చ భర్తరి సత్యవాగ్ భవ హవ్యేశ జాతవేదో నమో ఽస్తు తే
ఈ ఆయుధం నా మీదే విశ్రాంతి తీసుకోనివ్వు, నా కుమారుల మీదా, భర్త మీదా కాదు. హవిస్సుల యజమానా, జాతవేదా, నీకు నమస్కారం. నీవు నిజాయితీగా ఉండు.
తుష్టో ఽస్మి తవ వాక్యేన భర్తృభక్త్యా పతివ్రతే తవాపి భర్తృపుత్రాణాం హేతి క్షేమం దదామ్య్ అహమ్
నీ మాటలకు, భర్తపై నీ భక్తికి నేను సంతోషించాను, పతివ్రతా. నీకోసం, హేతి, నీ భర్తకు, పిల్లలకు రక్షణను ఇస్తాను.
ఆగ్నేయమ్ ఏతద్ అస్త్రం మే న భర్తారం సుతాన్ అపి న త్వాం దహేత్ తతో యాహి సుఖేన త్వం కపోతకి
ఈ నా అగ్నియాయుధం నీ భర్తను, పిల్లలను, నిన్నను కాల్చదు. అందువల్ల నీవు సంతోషంగా వెళ్లిపో, పావురపు భార్యా.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే తత్ర ఉలూకీ దదృశే పతిమ్ వేష్ట్యమానం యామ్యపాశైర్ యమదణ్డేన తాడితమ్ ఉలూకీ దుఃఖితా భూత్వా యమం ప్రాయాద్ భయాతురా
అంతలో, గుడ్లగూబ భార్య తన భర్తను యముని పాశాలతో బంధించబడి, యమదండంతో కొట్టబడినట్టు చూసింది. బాధతో, భయంతో యముని దగ్గరకు వెళ్లింది.
త్వద్భీతా అనుద్రవన్తే జనాస్ త్వద్భీతా బ్రహ్మచర్యం చరన్తి త్వద్భీతాః సాధు చరన్తి ధీరాస్ త్వద్భీతాః కర్మనిష్ఠా భవన్తి
నీ భయంతో ప్రజలు పారిపోతారు; నీ భయంతో బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తారు; నీ భయంతో ధీరులు సద్గుణాలు ఆచరిస్తారు; నీ భయంతో కర్మలో స్థిరంగా ఉంటారు.
త్వద్భీతా అనాశకమ్ ఆచరన్తి గ్రామాద్ అరణ్యమ్ అభి యచ్ చరన్తి త్వద్భీతాః సౌమ్యతామ్ ఆశ్రయన్తే త్వద్భీతాః సోమపానం భజన్తే
నీ భయంతో వారు హింస చేయకుండా ఉంటారు, ఊరిని వదిలి అడవికి వెళ్తారు; నీ భయంతో మృదుత్వాన్ని అవలంబిస్తారు; నీ భయంతో సోమపానం చేస్తారు.
ఏవం బ్రువత్యాం తస్యాం తామ్ ఆహ దక్షిణదిక్పతిః
ఆమె ఇలా మాట్లాడుతున్నప్పుడు, దక్షిణ దిక్కును కాపాడే దేవుడు ఆమెను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
వరం వరయ భద్రం తే దాస్యే ఽహం మనసః ప్రియమ్
మంగళకరమైనవాడివి, నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు. నీ మనసుకు ఇష్టమైనదాన్ని నేను ఇస్తాను.
యమస్యేతి వచః శ్రుత్వా సా తమ్ ఆహ పతివ్రతా
యముడు ఇలా అన్న మాటలు విని, ఆ పతివ్రత అతనితో ఇలా చెప్పింది.
భర్తా మే వేష్టితః పాశైర్ దణ్డేనాభిహతస్ తవ తస్మాద్ రక్ష సురశ్రేష్ఠ పుత్రాన్ భర్తారమ్ ఏవ చ
నా భర్త నీ తాడులతో బంధించబడి, నీ దండంతో తాకించబడ్డాడు. అందుచేత, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నా కుమారులను, నా భర్తను కాపాడుము.
తద్వాక్యాత్ కృపయా యుక్తో యమః ప్రాహ పునః పునః
ఆమె మాటలు విని, దయతో నిండిన యముడు మళ్లీ మళ్లీ మాట్లాడాడు.
పాశానాం చాపి దణ్డస్య స్థానం వద శుభాననే
మంగళమయమైన ముఖమున్నవాడివి, తాడులు, దండం ఎక్కడ ఉండాలో నాకు చెప్పు.
సా ప్రోవాచ యమం దేవం మయి పాశాస్ త్వయేరితాః ఆవిశన్తు జగన్నాథ దణ్డో మయ్య్ ఏవ సంవిశేత్ తతః ప్రోవాచ భగవాన్ యమస్ తాం కృపయా పునః
ఆమె యముని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది: 'ప్రపంచానికి అధిపతివైనవాడా, నువ్వు వేసిన తాడులు నాలోకి ప్రవేశించనీ, దండం కూడా నాలోనే ఉండనీ.' అప్పుడు భగవంతుడైన యముడు ఆమెను మళ్లీ దయతో ఉద్దేశించి అన్నాడు.
తవ భర్తా చ పుత్రాశ్ చ సర్వే జీవన్తు విజ్వరాః
నీ భర్త, నీ కుమారులు అందరూ బాధలు లేకుండా సుఖంగా జీవించుగాక.
న్యవారయద్ యమః పాశాన్ ఆగ్నేయాస్త్రం తు హవ్యవాట్ కపోతోలూకయోశ్ చాపి ప్రీతిం వై చక్రతుః సురౌ ఆహతుశ్ చ ద్విజన్మానౌ వ్రియతాం వర ఈప్సితః
యముడు తాడులను ఆపాడు, అగ్ని దేవుడు తన ఆయుధాన్ని ఉపసంహరించాడు. పావురం, గుడ్లగూబ ఇద్దరూ దేవతలుగా స్నేహం చేసుకున్నారు. ఆ ఇద్దరు ద్విజులు ఇలా అన్నారు: 'మీకు కావలసిన వరాన్ని అడుగు.'
భవతోర్ దర్శనం లబ్ధం వైరవ్యాజేన దుష్కరమ్ వయం చ పక్షిణః పాపాః కిం వరేణ సురోత్తమౌ
మీ దర్శనం మాకు లభించింది. అది శత్రుత్వం వల్ల తప్ప సాధ్యం కాదు. మేము పాపాత్ములైన పక్షులు, మేము మీ వరంతో ఏమి చేస్తాము, దేవతలలో శ్రేష్ఠులారా?
అథ దేయో వరో ఽస్మాకం భవద్భ్యాం ప్రీతిపూర్వకమ్ నాత్మార్థమ్ అనుయాచావో దీయమానం వరం శుభమ్
మాకు ఏదైనా వరం ఇవ్వాలనుకుంటే, అది మీ ఇద్దరికీ ప్రేమతో దయచేయండి. మేము మా కోసం ఏ వరమూ అడగము, అది మంగళకరమైనదైనా, మీరు ఇస్తానన్నా.
ఆత్మార్థం యస్ తు యాచేత స శోచ్యో హి సురేశ్వరౌ జీవితం సఫలం తస్య యః పరార్థోద్యతః సదా
దేవతలలో ప్రభువులారా, తనకోసం వరం అడిగేవాడు నిజంగా దయనీయుడు. ఎప్పుడూ ఇతరుల మేలుకోసం జీవించే వాడి జీవితం మాత్రమే ఫలప్రదం.
అగ్నిర్ ఆపో రవిః పృథ్వీ ధాన్యాని వివిధాని చ పరార్థం వర్తనం తేషాం సతాం చాపి విశేషతః
అగ్ని, నీరు, సూర్యుడు, భూమి, ఎన్నో రకాల ధాన్యాలు — ఇవన్నీ ఇతరుల మేలుకోసమే ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా సద్గుణులు కూడా అలాగే.
బ్రహ్మాదయో ఽపి హి యతో యుజ్యన్తే మృత్యునా సహ ఏవం జ్ఞాత్వా తు దేవేశౌ వృథా స్వార్థపరిశ్రమః
బ్రహ్మ మొదలైనవారు కూడా మరణానికి లోబడి ఉంటారు. ఇది తెలుసుకొని, దేవతల ప్రభువులారా, తనకోసం కష్టపడటం వృథా.