యత్ర సౌమిత్రిణా స్నానం శంకరస్యార్చనం కృతమ్ తత్ తీర్థం లక్ష్మణం జాతం తథా సీతాసముద్భవమ్
సౌమిత్రి అక్కడ స్నానం చేసి, శంకరుని ఆరాధించాడు. ఆ తీర్థం 'లక్ష్మణతీర్థం'గా, అలాగే సీతాదేవి ఉద్భవించిన స్థలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
నానావిధాశేషపాపసంఘనిర్మూలనక్షమమ్ యద్ అఙ్ఘ్రిసంగాద్ అభవద్ గఙ్గా త్రైలోక్యపావనీ
ఎవరైతే ఆయన పాదస్పర్శ పొందారో, గంగా నదికి అన్ని రకాల పాపాలను నిర్మూలించే శక్తి కలిగింది. మూడు లోకాలను పవిత్రం చేసింది.
స యత్ర స్నానమ్ అకరోత్ తద్ వైశిష్ట్యం కిమ్ ఉచ్యతే తద్ రామతీర్థసదృశం తీర్థం క్వాపి న విద్యతే
అతడు అక్కడ స్నానం చేసిన స్థలానికి గొప్పతనం ఎంత చెప్పినా తక్కువే. రామతీర్థానికి సమానమైన తీర్థం మరెక్కడా లేదు.
పుత్రతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం పుణ్యతీర్థం తద్ ఉచ్యతే సర్వాన్ కామాన్ అవాప్నోతి యన్మహిమ్నః శ్రుతేర్ అపి
ఆ పవిత్ర తీర్థం 'పుత్రతీర్థం'గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అది మహాపుణ్యమైనదిగా చెప్పబడుతుంది. దాని మహిమ వల్ల, వేదాలు కూడా చెప్పినట్లు, అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి.
తస్య స్వరూపం వక్ష్యామి శృణు యత్నేన నారద దితేః పుత్రాశ్ చ దనుజాః పరిక్షీణా యదాభవన్ అదితేస్ తు సుతా జ్యేష్ఠాః సర్వభావేన నారద
నారదా! నేను దాని అసలైన స్వరూపాన్ని నీకు వివరించబోతున్నాను. జాగ్రత్తగా విను. ఒకప్పుడు దితి కుమారులు అయిన దానవులు బలహీనపడినప్పుడు, అదితి కుమారులు, పెద్దవారు, అన్ని విధాలా అభివృద్ధి చెందారు, నారదా!
క్షీణాః సుతా ఆవయోర్ ఏవ భద్రే కిం కుర్మహే కర్మ లోకే గరీయః పశ్యాదితేర్ వంశమ్ అభిన్నమ్ ఉత్తమం సౌరాజ్యయుక్తం యశసా జయశ్రియా
మన పిల్లలు తగ్గిపోయారు, సోదరీ! ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయగలం? ఈ లోకంలో కార్యమే గొప్పది. అదితి వంశాన్ని చూడు, అది ఎటూ తడబడకుండా, గొప్పగా, రాజ్యాధికారం, కీర్తి, విజయశ్రీలతో నిండిపోయింది.
జితారిమ్ అభ్యున్నతకీర్తిధర్మం మచ్చిత్తసంహర్షవినాశదక్షమ్ సమానభర్తృత్వసమానధర్మే సమానగోత్రే ఽపి సమానరూపే
వారి శత్రువులు జయించబడ్డారు, వారి కీర్తి, ధర్మం ఎంతో పైకి చేరాయి. నా మనస్సులోని బాధను పోగొట్టడంలో వారు నిపుణులు. భర్తలో సమానంగా, ఆచరణలో సమానంగా, వంశంలో సమానంగా, రూపంలో కూడా సమానంగా ఉన్నా—
న జీవయేయం శ్రియమ్ ఉన్నతిం చ జీర్ణాస్మి దృష్ట్వా త్వ్ అదితిప్రసూతాన్ కామ్ అప్య్ అవస్థామ్ అనుయామి దుఃస్థా ఽదితేర్ విలోక్యాథ పరాం సమృద్ధిమ్
వారి ఐశ్వర్యం, అభివృద్ధిని నేను భరించలేను. అదితి పుట్టిన కుమారులను చూస్తూ నేను అలసిపోయాను. అదితి పొందిన గొప్ప సంపదను చూసి, నేను దుఃఖంలో ఉన్న స్థితిలోనే ఉన్నాను.
ఏవం బ్రువాణామ్ అతిదీనవక్త్రాం వినిశ్వసన్తీం పరమేష్ఠిపుత్రః కృతాభిపూజో విగతశ్రమస్ తాం స సాన్త్వయన్న్ ఆహ మనోభిరామామ్
ఆమె ఇలా ఎంతో దుఃఖంతో, ముఖం మాడిపోయి, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ మాట్లాడుతున్నప్పుడు, బ్రహ్మ కుమారుడు ఆమెను గౌరవించి, అలసట లేకుండా, మధురమైన మాటలతో ఆమెను ఓదార్చాడు.
ఖేదో న కార్యః సమభీప్సితం యత్ తత్ ప్రాప్యతే పుణ్యత ఏవ భద్రే తత్సాధనం వేత్తి మహానుభావః ప్రజాపతిస్ తే స తు వక్ష్యతీతి
దుఃఖపడవద్దు, సోదరీ! మనసులో ఉన్న కోరికలు పుణ్యఫలంతోనే సిద్ధిస్తాయి. ఆ మార్గాన్ని మహాత్ముడు అయిన ప్రజాపతి తెలుసు; ఆయన నీకు చెబుతారు.
సాధ్వ్య్ ఏతత్ సర్వభావేన ప్రశ్రయావనతా సతీ
ఆమె, మంచితనంతో, వినయంతో, హృదయపూర్వకంగా నమస్కరించింది.
ఏవం బ్రువాణాం చ దితిం దనుః ప్రోవాచ నారద
ఈ విధంగా దితి మాట్లాడిన తరువాత, దను ఆమెతో ఇలా చెప్పింది, నారదా!
భర్తారం కశ్యపం భద్రే తోషయస్వ నిజైర్ గుణైః తుష్టో యది భవేద్ భర్తా తతః కామాన్ అవాప్స్యసి
సోదరీ! నీవు నీ స్వంత గుణాలతో భర్త అయిన కశ్యపుని సంతోషపరచు. భర్త సంతోషిస్తే నీ కోరికలు నెరవేరతాయి.
తథేత్య్ ఉక్త్వా సర్వభావైస్ తోషయామ్ ఆస కశ్యపమ్ దితిం ప్రోవాచ భగవాన్ కశ్యపో ఽథ ప్రజాపతిః
‘అలా జరుగునుగాక’ అని చెప్పి, దితి తన భర్త కశ్యపుని హృదయపూర్వకంగా సంతోషపరిచింది. ఆ తరువాత ప్రజాపతి అయిన కశ్యపుడు దితితో ఇలా అన్నాడు.
కిం దదామి వదాభీష్టం దితే వరయ సువ్రతే
నీవు కోరినది ఏమిటో చెప్పు, దితి! నేను నీకు ఏమి ఇవ్వగలను? కోరుకున్నది ఎంచుకో, సద్గుణాలవల్ల నిండినవాడివి.
దితిర్ అప్య్ ఆహ భర్తారం పుత్రం బహుగుణాన్వితమ్ జేతారం సర్వలోకానాం సర్వలోకనమస్కృతమ్
దితి కూడా భర్తతో ఇలా చెప్పింది: ‘అన్ని మంచి లక్షణాలతో, అన్ని లోకాలను జయించే, అందరి ద్వారా గౌరవించబడే కుమారుడిని నాకు ఇవ్వండి’.
యేన జాతేన లోకే ఽస్మిన్ భవేయం వీరపుత్రిణీ తం వరేయం సురపితర్ ఇత్య్ ఆహ వినయాన్వితా
‘ఆ కుమారుడు ఈ లోకంలో పుట్టినవాడిగా నేను వీరపుత్రురాలిగా అవ్వగలను. అలాంటి వరాన్ని నేను కోరుతున్నాను, దేవతల అధిపతీ!’ అని ఆమె వినయంతో చెప్పింది.
ఉపదేక్ష్యే వ్రతం శ్రేష్ఠం ద్వాదశాబ్దఫలప్రదమ్ తత ఆగత్య తే గర్భమ్ ఆధాస్యే యన్ మనోగతమ్ నిష్పాపతాయాం జాతాయాం సిధ్యన్తి హి మనోరథాః
నేను నీకు ఒక గొప్ప వ్రతాన్ని చెప్పుతాను, అది పన్నెండు సంవత్సరాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ఆ తరువాత నీ కోరిక ప్రకారం గర్భాన్ని నేను నందిస్తాను. పాపరహితంగా పుట్టినవారికి అన్ని కోరికలు నెరవేరతాయి.
భర్తృవాక్యాద్ దితిః ప్రీతా తం నమస్యాయతేక్షణా ఉపదిష్టం వ్రతం చక్రే భర్త్రాదిష్టం యథావిధి
భర్త మాట విని ఆనందంతో, విశాలమైన కళ్లతో దితి, భర్త చెప్పిన విధంగా ఆ వ్రతాన్ని శాస్త్రోక్తంగా ఆచరించింది.
తీర్థసేవాపాత్రదానవ్రతచర్యాదివర్జితాః కథమ్ ఆసాదయిష్యన్తి ప్రాణినో ఽత్ర మనోరథాన్
తీర్థయాత్ర, దానధర్మాలు, వ్రతాచరణలు వదిలేసినవారు, ఇక్కడ జీవులు తమ కోరికలు ఎలా నెరవేర్చుకోగలరు?
తతశ్ చీర్ణే వ్రతే తస్యాం దిత్యాం గర్భమ్ అధారయత్ పునః కాన్తామ్ అథోవాచ కశ్యపస్ తాం దితిం రహః
ఆ వ్రతం పూర్తయిన తరువాత, కశ్యపుడు దితికి గర్భాన్ని నందించాడు. మళ్లీ, తన ప్రియమైన దితితో ఒంటరిగా కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు.
న ప్రాప్నువన్తి యత్కామాన్ మునయో ఽపి తపస్స్థితాః యథావిహితకర్మాఙ్గఅవజ్ఞయా తచ్ ఛుచిస్మితే
కర్మలను నిర్లక్ష్యంగా వదిలేస్తే, తపస్సులో ఉన్న మునులు కూడా తమ కోరికలు పొందలేరు, ముద్దుగుమ్మ!
నిన్దితం చ న కర్తవ్యం సంధ్యయోర్ ఉభయోర్ అపి న స్వప్తవ్యం న గన్తవ్యం ముక్తకేశీ చ నో భవ
ప్రభాతసంధ్యా, సాయంసంధ్యా సమయాల్లో నిందించదగ్గ పనులు చేయకూడదు. ఆ వేళల్లో నిద్రపోవద్దు, బయటకు వెళ్లొద్దు, జుట్టు విడిచిపెట్టకూడదు.
భోక్తవ్యం సుభగే నైవ క్షుతం వా జృమ్భణం తథా సంధ్యాకాలే న కర్తవ్యం భూతసంఘసమాకులే
సుభగే! సంధ్యాసమయంలో, ముఖ్యంగా భూతగణాలు చేరినప్పుడు, తినకూడదు, ఆకలిగా జంభించకూడదు, దేహాన్ని చాచి లాగకూడదు.
సాన్తర్ధానం సదా కార్యం హసితం తు విశేషతః గృహాన్తదేశే సంధ్యాసు న స్థాతవ్యం కదాచన
ప్రతి వేళలో, ముఖ్యంగా నవ్వుతున్నప్పుడు, మన భావాలను దాచుకోవాలి. సంధ్యాసమయాల్లో ఇంట్లో ఉండకూడదు.
ముశలోలూఖలాదీని శూర్పపీఠపిధానకమ్ నైవాతిక్రమణీయాని దివా రాత్రౌ సదా ప్రియే
ప్రియమైనవాడా! ఉషరేగు, ఉలికలు, శూర్పం, పీట, కప్పులు ఇవన్నీ పగలు, రాత్రి ఎప్పుడూ దాటి పోకూడదు.
ఉదక్శీర్షం తు శయనం న సంధ్యాసు విశేషతః వక్తవ్యం నానృతం కించిన్ నాన్యగేహాటనం తథా
ప్రధానంగా సంధ్యాసమయంలో, తల ఉత్తరదిశగా పెట్టి పడుకోకూడదు. అసత్యం మాట్లాడకూడదు, పరాయింటికి వెళ్లకూడదు.
కాన్తాద్ అన్యో న వీక్ష్యస్ తు ప్రయత్నేన నరః క్వచిత్ ఇత్యాదినియమైర్ యుక్తా యది త్వమ్ అనువర్తసే తతస్ తే భవితా పుత్రస్ త్రైలోక్యైశ్వర్యభాజనమ్
తన భార్యను తప్ప మరెవరినీ పురుషుడు చూడకూడదు. ఇలాంటి నియమాలు నువ్వు పాటిస్తే, నీకు మూడు లోకాల రాజ్యాధికారానికి పాత్రుడైన కుమారుడు కలుగుతాడు.
తథేతి ప్రతిజజ్ఞే సా భర్తారం లోకపూజితమ్ గతశ్ చ కశ్యపో బ్రహ్మన్న్ ఇతశ్ చేతః సురాన్ ప్రతి
ఆమె 'అలాగే' అని లోకపూజితుడైన భర్తకు అంగీకరించింది. అప్పుడు కశ్యపుడు దేవతల వైపు మనస్సు పెట్టి అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.
దితేర్ గర్భో ఽపి వవృధే బలవాన్ పుణ్యసంభవః ఏతత్ సర్వం మయో దైత్యో మాయయా వేత్తి తత్త్వతః
దితి గర్భంలో ఉన్నవాడు బలవంతుడిగా, పుణ్యఫలంగా పెరిగాడు. ఈ సంగతులన్నీ మాయ అనే దానవుడు తన మాయతో నిజంగా తెలుసు.