తస్మిన్ రాజని రాజ్యే తు స్థితే ఽయోధ్యాపతౌ మునే వసిష్ఠే బ్రహ్మవిచ్ఛ్రేష్ఠే పురోధసి విశేషతః
అయోధ్యను దశరథుడు పాలిస్తున్నప్పుడు, మునీశ్వరుడైన వసిష్ఠుడు, బ్రహ్మజ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు, అతని ముఖ్యపురోహితుడిగా ఉండేవాడు.
న చ వ్యాధిర్ న దుర్భిక్షం న చావృష్టిర్ న చాధయః బ్రహ్మక్షత్రవిశాం నిత్యం శూద్రాణాం చ విశేషతః
అప్పుడు బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, ముఖ్యంగా శూద్రులలో ఎలాంటి వ్యాధి, కరువు, వర్షాభావం, బాధలు ఉండేవి కావు.
ఆశ్రమాణాం తు సర్వేషామ్ ఆనన్దో ఽభూత్ పృథక్ పృథక్ తస్మిఞ్ శాసతి రాజేన్ద్ర ఇక్ష్వాకూణాం కులోద్వహే
ఇక్ష్వాకువంశంలో పుట్టిన ఆ రాజు పాలనలో, ప్రతి ఆశ్రమంలో ఆనందం విరాజిల్లింది.
దేవానాం దానవానాం తు రాజ్యార్థే విగ్రహో ఽభవత్ క్వాపి తత్ర జయం ప్రాపుర్ దేవాః క్వాపి తథేతరే
ఒక చోట దేవతలు, దానవులు రాజ్యాధికారం కోసం పోరాడారు. ఎక్కడో దేవతలు గెలిచారు, మరికొన్ని చోట్ల దానవులు విజయం సాధించారు.
ఏవం ప్రవర్తమానే తు త్రైలోక్యమ్ అతిపీడితమ్ అభూన్ నారద తత్రాహమ్ అవదం దైత్యదానవాన్
ఇలా జరుగుతుండగా, నారదా! మూడు లోకాలు తీవ్రమైన బాధను అనుభవించాయి. అప్పుడు నేను దైత్యదానవులను ఉద్దేశించి పలికాను.
దేవాంశ్ చాపి విశేషేణ న కృతం తైర్ మదీరితమ్ పునశ్ చ సంగరస్ తేషాం బభూవ సుమహాన్ మిథః
దేవతలు, ముఖ్యంగా నా మాట వినలేదు. మళ్లీ వారి మధ్య గొప్ప యుద్ధం మొదలైంది.
విష్ణుం గత్వా సురాః ప్రోచుస్ తథేశానం జగన్మయమ్ తావ్ ఊచతుర్ ఉభౌ దేవాన్ అసురాన్ దైత్యదానవాన్
దేవతలు విష్ణువును, జగత్తుని పాలించే ఈశానుని దగ్గరకు వెళ్లారు. వారు ఇద్దరూ దేవతలు, అసురులు, దైత్యదానవులను ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.
తపసా బలినో యాన్తు పునః కుర్వన్తు సంగరమ్ తథేత్య్ ఆహుర్ యయుః సర్వే తపసే నియతవ్రతాః
తపస్సు ద్వారా బలమైనవారు తిరిగి తపస్సు చేసి, ఆ తరువాత యుద్ధం చేయాలని చెప్పారు. అందరూ తపస్సు చేయాలని సంకల్పించి వెళ్లిపోయారు.
యయుస్ తు రాక్షసాన్ దేవాః పునస్ తే మత్సరాన్వితాః దేవానాం దానవానాం చ సంగరో ఽభూత్ సుదారుణః
కానీ, అసూయతో నిండిన దేవతలు మళ్లీ రాక్షసుల దగ్గరకు వెళ్లారు. దేవతలు, దానవుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
న తత్ర దేవా జేతారో నైవ దైత్యాశ్ చ దానవాః సంయుగే వర్తమానే తు వాగ్ ఉవాచాశరీరిణీ
ఆ యుద్ధంలో దేవతలు గాని, దైత్యదానవులు గాని గెలవలేదు. యుద్ధం జరుగుతుండగా, ఆకాశవాణి వినిపించింది.
యేషాం దశరథో రాజా తే జేతారో న చేతరే
దశరథుడు ఎవరి పక్షంలో ఉన్నాడో వారు గెలుస్తారు, మిగతావారు కాదు.
ఇతి శ్రుత్వా జయాయోభౌ జగ్మతుర్ దేవదానవౌ తత్ర వాయుస్ త్వరన్ ప్రాప్తో రాజానమ్ అవదత్ తదా
ఇలా విని, దేవతలు, దానవులు ఇద్దరూ విజయాన్ని కోరుకుంటూ బయలుదేరారు. అప్పుడు వేగంగా వాయువు వచ్చి రాజును ఉద్దేశించి చెప్పాడు.
ఆగన్తవ్యం త్వయా రాజన్ దేవదానవసంగరే యత్ర రాజా దశరథో జయస్ తత్రేతి విశ్రుతమ్
రాజా! దేవతలు, దానవుల యుద్ధానికి నీవు రావాలి. దశరథుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో అక్కడే విజయం ఉంటుందని ప్రసిద్ధి.
తస్మాత్ త్వం దేవపక్షే స్యా భవేయుర్ జయినః సురాః
అందువల్ల నీవు దేవతల పక్షంలో ఉండాలి. అప్పుడు దేవతలు గెలుస్తారు.
తద్ వాయువచనం శ్రుత్వా రాజా దశరథో నృపః ఆగమ్యతే మయా సత్యం గచ్ఛ వాయో యథాసుఖమ్
వాయువు మాటలు విని, రాజు దశరథుడు ఇలా అన్నాడు: 'నిజంగా నేను వస్తాను. వాయువూ! నీవు నీ ఇష్టానుసారం పోవచ్చు.'
గతే వాయౌ తదా దైత్యా ఆజగ్ముర్ భూపతిం ప్రతి తే ఽప్య్ ఊచుర్ భగవన్న్ అస్మత్సాహాయ్యం కర్తుమ్ అర్హసి
వాయువు వెళ్లిన తరువాత, దైత్యులు రాజు వద్దకు వచ్చారు. వారు, 'ప్రభూ! మాకు కూడా సహాయం చేయాలి' అని కోరారు.
రాజన్ దశరథ శ్రీమన్ విజయస్ త్వయి సంస్థితః తస్మాత్ త్వం వై దైత్యపతేః సాహాయ్యం కర్తుమ్ అర్హసి
ఓ రాజా, మహిమ కలిగిన దశరథా, విజయము నీవద్దే ఉంది. అందుచేత నీవు దైత్యాధిపతికి సహాయం చేయాలి.
తతః ప్రోవాచ నృపతిర్ వాయునా ప్రార్థితః పురా ప్రతిజ్ఞాతం మయా తచ్ చ యాన్తు దైత్యాశ్ చ దానవాః
అప్పుడు, వాయువు అడిగినప్పుడు నేను అప్పుడే మాటిచ్చాను; దైత్యులు, దానవులు వెళ్లిపోవాలని రాజు అన్నాడు.
స తు రాజా తథా చక్రే గత్వా చైవ త్రివిష్టపమ్ యుద్ధం చక్రే తథా దైత్యైర్ దానవైః సహ రాక్షసైః
ఆ రాజు అలాగే చేసాడు; స్వర్గానికి వెళ్లి, దైత్యులు, దానవులు, రాక్షసులతో యుద్ధం చేశాడు.
పశ్యత్సు దేవసంఘేషు నముచేర్ భ్రాతరస్ తదా వివిధుర్ నిశితైర్ బాణైర్ అథాక్షం నృపతేస్ తథా
దేవతల సమూహం చూస్తుండగా, ఆ సమయంలో నముచికి సోదరులు పదునైన బాణాలతో రాజు రథపు అక్షాన్ని విరిచారు.
భిన్నాక్షం తం రథం రాజా న జానాతి స సంభ్రమాత్ రాజాన్తికే స్థితా సుభ్రూః కైకేయ్యాజ్ఞాయి నారద
ఆ రాజు గందరగోళంలో తన రథపు అక్షం విరిగిపోయిందని తెలియకపోయాడు; అందులో కైకేయి అందమైన కనుబొమ్మలతో రాజు దగ్గర నిలబడి ఉంది, ఓ నారదా.
న జ్ఞాపితం తయా రాజ్ఞే స్వయమ్ ఆలోక్య సువ్రతా భగ్నమ్ అక్షం సమాలక్ష్య చక్రే హస్తం తదా స్వకమ్
ఆ సతీమణి తానే రాజుకు చెప్పలేదు; కానీ ఆ అక్షం విరిగినదని చూసి వెంటనే తన చేతిని అక్కడ పెట్టింది.
అక్షవన్ మునిశార్దూల తద్ ఏతన్ మహద్ అద్భుతమ్ రథేన రథినాం శ్రేష్ఠస్ తయా దత్తకరేణ చ
ఓ మునిశార్దూలా, ఇది గొప్ప, ఆశ్చర్యకరమైన పని; రథసారథుల్లో శ్రేష్ఠుడైన రాజు, కైకేయి తన చేయిచ్చినద్వారా యుద్ధంలో గెలిచాడు.
జితవాన్ దైత్యదనుజాన్ దేవైః ప్రాప్య వరాన్ బహూన్ తతో దేవైర్ అనుజ్ఞాతస్ త్వ్ అయోధ్యాం పునర్ అభ్యగాత్
దైత్యులు, దానవులను జయించి, దేవతల నుండి అనేక వరాలు పొంది, వారి అనుమతితో రాజు ఆనందంగా అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చాడు.
స తు మధ్యే మహారాజో మార్గే వీక్ష్య తదా ప్రియామ్ కైకేయ్యాః కర్మ తద్ దృష్ట్వా విస్మయం పరమం గతః
తరువాత, మార్గమధ్యంలో మహారాజు తన ప్రియమైన కైకేయిని చూసి, ఆమె చేసిన కార్యాన్ని గమనించి, అత్యంత ఆశ్చర్యపోయాడు.
తతస్ తస్యై వరాన్ ప్రాదాత్ త్రీంస్ తు నారద సా అపి అనుమాన్య నృపప్రోక్తం కైకేయీ వాక్యమ్ అబ్రవీత్
అప్పుడతడు ఆమెకు మూడు వరాలు ఇచ్చాడు, ఓ నారదా; రాజు అనుమతి తీసుకుని కైకేయి ఇలా చెప్పింది.
త్వయి తిష్ఠన్తు రాజేన్ద్ర త్వయా దత్తా వరా అమీ
ఓ రాజేంద్రా, నీవిచ్చిన ఈ వరాలు నేను కోరే వరకు నీ వద్దనే ఉండాలి.
విభూషణాని రాజేన్ద్రో దత్త్వా స ప్రియయా సహ రథేన విజయీ రాజా యయౌ స్వనగరం సుఖీ
రాజు తన ప్రియమైన భార్యకు ఆభరణాలు ఇచ్చి, ఆమెతో కలిసి రథంలో విజయవంతంగా, సంతోషంగా తన నగరానికి చేరాడు.
యోషితాం కిమ్ అదేయం హి ప్రియాణామ్ ఉచితాగమే స కదాచిద్ దశరథో మృగయాశీలిభిర్ వృతః
ప్రియమైన స్త్రీలకు సమయానుసారం ఏమివ్వకూడదు? ఒకసారి దశరథుడు వేటగాళ్లతో కలిసి వేటకు బయలుదేరాడు.
అటన్న్ అరణ్యే శర్వర్యాం వారిబన్ధమ్ అథాకరోత్ సప్తవ్యసనహీనేన భవితవ్యం తు భూభుజా
అతడు అరణ్యంలో రాత్రిపూట తిరుగుతూ, నీటి కుంటను నిర్మించాడు; రాజు ఏడు దోషాలనుండి దూరంగా ఉండాలి.