స్మారం స్మారం తత్ తద్ ఇన్ద్రశ్ చిన్తాసంతాపదుర్మనాః తతః సురపతిః ప్రాహ వాచస్పతిమ్ ఇదం వచః
ఆ విషయాలను మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, ఇంద్రుడు బాధతో, చింతతో ఉన్న మనసుతో, వాక్పతిగా ప్రసిద్ధుడైన బృహస్పతిని ఇలా అడిగాడు.
హేతునా కేన వాగీశ భ్రష్టరాజ్యో భవామ్య్ అహమ్ మధ్యే మధ్యే పదభ్రంశాద్ వరం నిఃశ్రీకతా నృణామ్
వాక్పతీ, నేను ఎందుకు నా రాజ్యాన్ని కోల్పోతున్నాను? పదే పదే నా స్థానాన్ని కోల్పోయి, అపమానం అనుభవిస్తున్నాను. అది మనుషులకు గొప్ప దురదృష్టం.
గహనాం కర్మణాం జీవగతిం కో వేత్తి తత్త్వతః రహస్యం సర్వభావానాం జ్ఞాతుం నాన్యః ప్రగల్భతే
జీవుల కర్మల మార్గం ఎంత లోతుగా ఉందో, దాన్ని నిజంగా ఎవరు తెలుసుకోగలరు? అన్ని జీవుల రహస్యాన్ని తెలుసుకోవడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
బృహస్పతిర్ హరిం ప్రాహ బ్రహ్మాణం పృచ్ఛ గచ్ఛ తమ్ స తు జానాతి యద్ భూతం భవిష్యచ్ చాపి వర్తనమ్
బృహస్పతి హరివారిని ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మను వెళ్ళి అడుగు. గతంలో ఏం జరిగిందో, భవిష్యత్తులో ఏం జరుగుతుందో, ఇప్పుడే జరుగుతున్నదీ ఆయనే తెలుసు.'
స తు వక్ష్యతి యేనేదం జాతం తచ్ చ మహామతే తావ్ ఆగత్య మహాప్రాజ్ఞౌ నమస్కృత్య మమాన్తికమ్ కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా మామ్ ఊచతుర్ ఇదం వచః
ఈ విషయం ఎవరి వల్ల జరిగిందో, ఆయన చెప్పుతారు. ఆ ఇద్దరు మహా మునులు వచ్చి, చేతులు జోడించి నాకు నమస్కరించి, ఇలా అన్నారు.
భగవన్ కేన దోషేణ శచీభర్తా ఉదారధీః రాజ్యాత్ ప్రభ్రశ్యతే నాథ సంశయం ఛేత్తుమ్ అర్హసి
ప్రభూ, శచీదేవి భర్త అయిన ఇంద్రుడు, మంచి మనసున్నవాడు, ఏ తప్పు వల్ల తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు? స్వామీ, మా సందేహాన్ని తీర్చాలి.
తదాహమ్ అబ్రవం బ్రహ్మంశ్ చిరం ధ్యాత్వా బృహస్పతిమ్ ఖణ్డధర్మాఖ్యదోషేణ తేన రాజ్యపదాచ్ చ్యుతః
ఆ సమయంలో, బ్రహ్మదేవా, నేను బృహస్పతిని దీర్ఘంగా ధ్యానం చేసి ఇలా చెప్పాను — 'పూర్తిగా కర్తవ్యాన్ని చేయకపోవడం వల్లే అతడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు.'
దేశకాలాదిదోషేణ శ్రద్ధామన్త్రవిపర్యయాత్ యథావద్దక్షిణాదానాద్ అసద్ద్రవ్యప్రదానతః
దేశం, కాలం మొదలైన కారణాలు, భక్తి లేదా మంత్రంలో తప్పు, యోగ్యంగా దానం చేయకపోవడం, లేదా శుద్ధి లేని వస్తువులు సమర్పించడం వల్ల కూడా —
దేవభూదేవతావజ్ఞాపాతకాచ్ చ విశేషతః యత్ ఖణ్డత్వం స్వధర్మస్య దేహినామ్ ఉపజాయతే
దేవతలు, పితృదేవతలు, ఇతర దేవతలను అవమానించడం అనే పాపం వల్ల ముఖ్యంగా, శరీరధారుల కర్తవ్యాల్లో అసంపూర్ణత వస్తుంది.
తేనాతిమానసస్ తాపః పదహానిశ్ చ దుస్త్యజా కృతో ఽపి ధర్మో ఽనిష్టాయ జాయతే క్షుబ్ధచేతసా
దీనివల్ల అధిక గర్వం, బాధలు, పదవిని కోల్పోవడం వంటివి విడిచిపెట్టడం చాలా కష్టం. మనసు కలవరపడినవాడికి ధర్మాన్ని చేసినా, అది శుభం కాదని ఫలిస్తుంది.
కార్యస్య న భవేత్ సిద్ధ్యై తస్మాద్ అవ్యాకులాయ చ అసంపూర్ణే స్వధర్మే హి కిమ్ అనిష్టం న జాయతే
పని సఫలం కావదు. అందువల్ల మనసు కలవరపడకూడదు. తన కర్తవ్యం అసంపూర్ణంగా ఉంటే, ఏ అపశకునం రాదు చెప్పండి?
తాభ్యాం యత్ పూర్వవృత్తాన్తం తద్ అప్య్ ఉక్తం మయానఘ ఆయుషస్ తు సుతః శ్రీమాన్ ధన్వన్తరిర్ ఉదారధీః
ఆ ఇద్దరికి నేను మునుపటి కథను కూడా వివరించాను — ఆయుష్ కుమారుడైన ధన్వంతరి మహాశయుడు మహోన్నతుడని చెప్పాను.
తమసా చ కృతం విఘ్నం విష్ణునా తచ్ చ నాశితమ్ పూర్వజన్మసు వృత్తాన్తమ్ ఇత్యాది పరికీర్తితమ్
అంధకారంతో అడ్డంకి ఏర్పడింది, విష్ణువు దాన్ని తొలగించాడు. మునుపటి జన్మల్లో జరిగిన విషయాలను వివరించాను.
తచ్ ఛ్రుత్వా విస్మితౌ చోభౌ మామ్ ఏవ పునర్ ఊచతుః
అది విని, ఇద్దరూ ఆశ్చర్యపోయి, మళ్లీ నన్ను అడిగారు.
తద్దోషప్రతిబన్ధస్ తు కేన స్యాత్ సురసత్తమ
ఆ తప్పు వల్ల ఏర్పడిన అడ్డంకి ఎలా తొలగించవచ్చు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా?
పునర్ ధ్యాత్వా తావ్ అవదం శ్రూయతాం దోషకారకమ్ కారణం సర్వసిద్ధీనాం దుఃఖసంసారతారణమ్
మళ్లీ ధ్యానం చేసి, వారికి ఇలా చెప్పాను — 'ఆ తప్పు కారణాన్ని, అన్ని సిద్ధుల మూలాన్ని, బాధల సముద్రాన్ని దాటే మార్గాన్ని వినండి.'
శరణం తప్తచిత్తానాం నిర్వాణం జీవతామ్ అపి గత్వా తు గౌతమీం దేవీం స్తూయేతాం హరిశంకరౌ
మనసు బాధపడే వారికి ఇది ఆశ్రయం, బ్రతికున్నవారికీ విముక్తి. గౌతమి దేవిని దర్శించి, హరి, శంకరులను స్తుతించాలి.
నోపాయో ఽన్యో ఽస్తి సంశుద్ధ్యై తౌ తాం హిత్వా జగత్త్రయే తదైవ జగ్మతుర్ ఉభౌ గౌతమీం మునిసత్తమ స్నాతౌ కృతక్షణౌ చోభౌ దేవౌ తుష్టువతుర్ ముదా
పవిత్రతకు మరో మార్గం లేదు. అందుకే, ఆ ఇద్దరూ అన్నీ వదిలిపెట్టి వెంటనే గౌతమిని చేరారు. సరిగ్గా స్నానం చేసి, ఆనందంగా ఆ దేవిని స్తుతించారు.
నమో మత్స్యాయ కూర్మాయ వరాహాయ నమో నమః నరసింహాయ దేవాయ వామనాయ నమో నమః
మత్స్యరూపుడైనవాడికి, కూర్మరూపుడైనవాడికి, వరాహరూపుడైనవాడికి నమస్కారం, నమస్కారం! నరసింహరూపుడైన దేవునికి, వామనరూపుడైనవాడికి పునఃపునః నమస్కారం!
నమో ఽస్తు హయరూపాయ త్రివిక్రమ నమో ఽస్తు తే నమో ఽస్తు బుద్ధరూపాయ రామరూపాయ కల్కినే
హయగ్రీవరూపుడైనవాడికి, త్రివిక్రముడా, నీకు నమస్కారం! బుద్ధరూపుడైనవాడికి, రామరూపుడైనవాడికి, కల్కిరూపుడైనవాడికి నమస్కారం!
అనన్తాయాచ్యుతాయేశ జామదగ్న్యాయ తే నమః వరుణేన్ద్రస్వరూపాయ యమరూపాయ తే నమః
అనంతుడైనవాడికి, అచ్యుతుడైన ప్రభువుకి, జామదగ్న్యుడైనవాడికి నమస్కారం! వరుణ, ఇంద్ర, యమరూపాలలో ఉన్నవాడికి నమస్కారం!
పరమేశాయ దేవాయ నమస్ త్రైలోక్యరూపిణే బిభ్రత్సరస్వతీం వక్త్రే సర్వజ్ఞో ఽసి నమో ఽస్తు తే
పరమేశ్వరుడైన దేవునికి, మూడు లోకాల రూపాన్ని ధరించినవాడికి నమస్కారం. నోటి మీద సరస్వతిని ధరించినవాడా, సర్వజ్ఞుడా, నీకు నమస్కారం!
లక్ష్మీవాన్ అస్య్ అతో లక్ష్మీం బిభ్రద్ వక్షసి చానఘ బహుబాహూరుపాదస్ త్వం బహుకర్ణాక్షిశీర్షకః త్వామ్ ఏవ సుఖినం ప్రాప్య బహవః సుఖినో ఽభవన్
పాపరహితుడవైన నీవు లక్ష్మితో కూడి, ఆమెను నీ ఛాతిపై ధరించావు. నీకు అనేక చేతులు, తొడలు, కాళ్లు, చెవులు, కళ్ళు, తలలు ఉన్నాయి. నిన్ను, సుఖంగా ఉన్న నిన్ను చేరిన వారు కూడా సంతోషంగా మారారు.
తావన్ నిఃశ్రీకతా పుంసాం మాలిన్యం దైన్యమ్ ఏవ వా యావన్ న యాన్తి శరణం హరే త్వాం కరుణార్ణవమ్
హరి! నీవు కరుణాసముద్రమవు. ప్రజలు నిన్ను ఆశ్రయించని వరకు, వారిలో అదృష్టం ఉండదు, మలినత, దుఃఖం వీడవు.
సూక్ష్మం పరం జోతిర్ అనన్తరూపమ్ ఓంకారమాత్రం ప్రకృతేః పరం యత్ చిద్రూపమ్ ఆనన్దమయం సమస్తమ్ ఏవం వదన్తీశ ముముక్షవస్ త్వామ్
మోక్షాన్ని కోరేవారు, నిన్ను సూత్రమైన, పరమమైన, అనంతమైన వెలుగుగా, ఓంకారస్వరూపంగా, ప్రకృతికి అతీతంగా, చైతన్యమూర్తిగా, ఆనందమయంగా ఉన్నవాడిగా వర్ణిస్తారు.
ఆరాధయన్త్య్ అత్ర భవన్తమ్ ఈశం మహామఖైః పఞ్చభిర్ అప్య్ అకామాః సంసారసిన్ధోః పరమ్ ఆప్తకామా విశన్తి దివ్యం భువనం వపుస్ తే
ఇక్కడ, కోరికలు లేని వారు కూడా, ఐదు విధాల మహాయజ్ఞాలతో నిన్ను ఆరాధిస్తారు ప్రభూ! వారు అన్ని కోరికలు తీరినవారై, సంసారసాగరాన్ని దాటి, నీ దివ్య లోకంలో ప్రవేశిస్తారు.
సర్వేషు సత్త్వేషు సమత్వబుద్ధ్యా సంవీక్ష్య షట్సూర్మిషు శాన్తభావాః జ్ఞానేన తే కర్మఫలాని హిత్వా ధ్యానేన తే త్వాం ప్రవిశన్తి శంభో
ప్రతి జీవిలో సమభావంతో, ఆరు తరంగాలను గమనిస్తూ, శాంతమైన హృదయంతో, జ్ఞానంతో కర్మఫలాలను వదిలిపెట్టి, ధ్యానంతో నిన్ను చేరుతారు శంభూ!
న జాతిధర్మాణి న వేదశాస్త్రం న ధ్యానయోగో న సమాధిధర్మః రుద్రం శివం శంకరం శాన్తిచిత్తం భక్త్యా దేవం సోమమ్ అహం నమస్యే
జాతి, కర్తవ్యాలు, వేదశాస్త్రాలు, ధ్యానం, సమాధి—ఇవి ఏవీ కావు; భక్తితో రుద్రుడు, శివుడు, శంకరుడు, శాంతమైన మనసున్న సోమదేవునికి నేను నమస్కరిస్తాను.
మూర్ఖో ఽపి శంభో తవ పాదభక్త్యా సమాప్నుయాన్ ముక్తిమయీం తనుం తే జ్ఞానేషు యజ్ఞేషు తపఃసు చైవ ధ్యానేషు హోమేషు మహాఫలేషు
శంభూ! మూర్ఖుడైనా నీ పాదభక్తితో నీ ముక్తిస్వరూపాన్ని పొందగలడు. జ్ఞానంలో, యజ్ఞాల్లో, తపస్సులో, ధ్యానంలో, హోమాల్లో, మహాఫలాల్లో కూడా అదే ఫలితం.
సంపన్నమ్ ఏతత్ ఫలమ్ ఉత్తమం యత్ సోమేశ్వరే భక్తిర్ అహర్నిశం యత్ సర్వస్య జీవస్య సదా ప్రియస్య ఫలస్య దృష్టస్య తథా శ్రుతస్య
ఈ లోకంలో అత్యుత్తమ ఫలం ఏమిటంటే, సోమేశ్వరునికి రాత్రింబవళ్ళు భక్తిగా ఉండటం. ఇది ప్రతి జీవికి ఎప్పుడూ ప్రియమైనది, ప్రత్యక్షంగా, వినిపించేదిగా ఉండే ఫలం.