ఏవం విమృశతస్ తస్య స్వాశ్రమే చాతిశోభనే ద్రష్టుం మునివరః ప్రాయాద్ భరద్వాజం యతవ్రతమ్
అలా తన ఆశ్రమంలో ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఒక గొప్ప ముని, వ్రతాన్ని పాటించే భరద్వాజుని దర్శించడానికి వచ్చాడు.
ద్వ్యష్టవర్షః శుభవపుః శాన్తో దాన్తో గుణాకరః నామ్నా కఠ ఇతి ఖ్యాతో భరద్వాజం ననామ సః
ఆయన పదహారు సంవత్సరాల వయస్సు, అందమైన రూపం, శాంత స్వభావం, దమనం కలవాడు, సద్గుణాల నిలయం. అతను కఠ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు. భరద్వాజుని నమస్కరించాడు.
విధివత్ పూజ్య తం విప్రం భరద్వాజః కఠం తదా తస్యాగమనకార్యం చ పప్రచ్ఛ పురతః స్థితః
భరద్వాజుడు ఆ బ్రాహ్మణుడైన కఠుని యథావిధిగా సత్కరించి, అతను ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నప్పుడు, అతని రాకకు కారణం ఏమిటో అడిగాడు.
కఠో ఽప్య్ ఆహ భరద్వాజం విద్యార్థ్య్ అహమ్ ఉపాగతః తథా చ దర్శనాకాఙ్క్షీ యద్ యుక్తం తద్ విధీయతామ్
కఠుడు కూడా భరద్వాజుని చూచి ఇలా అన్నాడు: "నేను విద్య కోసం, మీ దర్శనం కోరి వచ్చాను. మీరు యోగ్యమైనదాన్ని చేయండి."
భరద్వాజః కఠం ప్రాహ అధీష్వ యద్ అభీప్సితమ్ పురాణం స్మృతయో వేదా ధర్మస్థానాన్య్ అనేకశః
భరద్వాజుడు కఠునితో ఇలా అన్నాడు: "నీకు కావలసిన పురాణాలు, స్మృతులు, వేదాలు, ధర్మానికి సంబంధించిన ఎన్నో విషయాలు నేర్చుకో."
సర్వం వేద్మి మహాప్రాజ్ఞ రుచిరం వద మా చిరమ్ కులీనో ధర్మనిరతో గురుశుశ్రూషణే రతః అభిమానీ శ్రుతధరః శిష్యః పుణ్యైర్ అవాప్యతే
"ఓ మహాపండితా! నాకు అన్నీ తెలుసు. ఆలస్యం చేయకుండా చెప్పు. మంచి వంశంలో పుట్టినవాడు, ధర్మంలో నిష్ట కలవాడు, గురువు సేవలో నిమగ్నుడైనవాడు, వినయంతో కూడినవాడు, విద్యావంతుడైన శిష్యుడు పుణ్యఫలంతో లభిస్తాడు."
అధ్యాపయస్వ భో బ్రహ్మఞ్ శిష్యం మాం వీతకల్మషమ్ శుశ్రూషణరతం భక్తం కులీనం సత్యవాదినమ్
"ఓ బ్రాహ్మణా! పాపరహితుడనైన నన్ను, మీ శిష్యునిని, సేవలో నిమగ్నుడైన, భక్తుడైన, మంచి వంశంలో పుట్టిన, సత్యవాదిని, బోధించండి."
తథేత్య్ ఉక్త్వా భరద్వాజః ప్రాదాద్ విద్యామ్ అశేషతః ప్రాప్తవిద్యః కఠః ప్రీతో భరద్వాజమ్ అథాబ్రవీత్
అలా అని భరద్వాజుడు "అలాగు" అని చెప్పి, సమస్త విద్యను పూర్తిగా బోధించాడు. విద్యను పొందిన కఠుడు ఆనందంతో భరద్వాజుని చూచి ఇలా అన్నాడు.
ఇచ్ఛేయం దక్షిణాం దాతుం గురో తవ మనఃప్రియామ్ వదస్వ దుర్లభం వాపి గురో తుభ్యం నమో ఽస్తు తే
"ఓ గురువుగారు! మీ మనసుకు ఇష్టమైన దక్షిణాను ఇవ్వాలని కోరుతున్నాను. ఎంత కష్టం అయినా చెప్పండి. గురువుగారు! మీకు నమస్కరిస్తున్నాను."
విద్యాం ప్రాప్యాపి యే మోహాత్ స్వగురోః పారితోషికమ్ న ప్రయచ్ఛన్తి నిరయం తే యాన్త్య్ ఆచన్ద్రతారకమ్
"విద్యను పొందిన తర్వాత కూడా, మోహంతో తమ గురువుకి సంతృప్తి కలిగించని వారు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు ఉన్నంత కాలం నరకంలో పడతారు."
గృహాణ కన్యాం విధివద్ భార్యాం కురు మమ స్వసామ్ అస్యాం ప్రీత్యా వర్తితవ్యం యాచేయం దక్షిణామ్ ఇమామ్
"నా సోదరిని యథావిధిగా భార్యగా స్వీకరించండి. ఆమెతో ప్రేమగా జీవించండి. ఇదే నేను కోరుతున్న దక్షిణా."
భ్రాతృవత్ పుత్రవచ్ చాపి శిష్యః స్యాత్ తు గురోః సదా గురుశ్ చ పితృవచ్ చ స్యాత్ సంబన్ధో ఽత్ర కథం భవేత్
"శిష్యుడు గురువుకు అన్నవలె, కుమారునివలె ఎప్పుడూ ఉండాలి. గురువు తండ్రివలె ఉండాలి. అలాంటప్పుడు ఈ బంధం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?"
మద్వాక్యం కురు సత్యం త్వం మమాజ్ఞా తవ దక్షిణా సర్వం స్మృత్వా కఠాద్య త్వం రేవతీం భర తన్మనాః
"నా మాటను నిజంగా నువ్వు చేయు. నా ఆజ్ఞే నీకు దక్షిణా. అన్నీ గుర్తు పెట్టుకుని, ఓ కఠా! రేవతిని మనస్పూర్తిగా స్వీకరించు."
తథేత్య్ ఉక్త్వా గురోర్ వాక్యాత్ కఠో జగ్రాహ పాణినా రేవతీం విధివద్ దత్తాం తాం సమీక్ష్య కఠస్ త్వ్ అథ
అలాగని, గురువు మాటకు కఠుడు రేవతిని చేతిపట్టి, యథావిధిగా స్వీకరించాడు. ఆ తరువాత కఠుడు ఆమెను చూశాడు.
తత్రైవ పూజయామ్ ఆస దేవేశం శంకరం తదా రేవత్యా రూపసంపత్త్యై శివప్రీత్యై చ రేవతీ
అక్కడే కఠుడు రేవతితో కలిసి, ఆమె అందం కోసం, శివుడు సంతోషించేందుకు, దేవతల అధిపతియైన శంకరుని పూజించాడు.
సురూపా చారుసర్వాఙ్గీ న రూపేణోపమీయతే అభిషేకోదకం తత్ర రేవత్యా యద్ వినిఃసృతమ్
ఆమె అందమైనది, సుందరమైన అవయవాలు కలిగి, రూపంలో ఎవ్వరితోనూ సరిపోలని వాడెను. రేవతికి అభిషేకం చేసిన నీరు అక్కడ ప్రవహించింది.
సాభవత్ తత్ర గఙ్గాయాం తస్మాత్ తన్నామతో నదీ రేవతీతి సమాఖ్యాతా రూపసౌభాగ్యదాయినీ
ఆ నీరు గంగలో రేవతి అనే నదిగా మారింది. అందాన్ని, అదృష్టాన్ని ప్రసాదించే నదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
పునర్ దర్భైశ్ చ వివిధైర్ అభిషేకం చకార సః పుణ్యరూపత్వసంసిద్ధ్యై విదర్భా తద్ అభూన్ నదీ
తరువాత, వివిధ రకాల దర్భలతో అభిషేకం చేసి, శుభరూపాన్ని పొందేందుకు కఠుడు చేసాడు. అది విదర్భా నదిగా మారింది.
శ్రద్ధయా సంగమే స్నాత్వా రేవతీగఙ్గయోర్ నరః సర్వపాపవినిర్ముక్తో విష్ణులోకే మహీయతే
రేవతి, గంగా సంగమంలో భక్తితో స్నానం చేసినవాడు, అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
తథా విదర్భాగౌతమ్యోః సంగమే శ్రద్ధయా మునే స్నానం కరోత్య్ అసౌ యాతి భుక్తిం ముక్తిం చ తత్క్షణాత్
అలాగే, విదర్భా, గౌతమీ సంగమంలో భక్తితో స్నానం చేసినవాడు, వెంటనే భోగాన్ని, మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
ఉభయోస్ తీరయోస్ తత్ర తీర్థానాం శతమ్ ఉత్తమమ్ సర్వపాపక్షయకరం సర్వసిద్ధిప్రదాయకమ్
ఆ రెండు ఒడ్డుల మీద, అక్కడ వంద గొప్ప తీర్థాలు ఉన్నాయి. అవి అన్ని పాపాలను తొలగించి, అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదిస్తాయి.
పూర్ణతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం గఙ్గాయా ఉత్తరే తటే తత్ర స్నాత్వా నరో ఽజ్ఞానాత్ తథాపి శుభమ్ ఆప్నుయాత్
అది గంగా నది ఉత్తర తీరంలో పూర్ణతీర్థం అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ ఒకడు తెలియకుండానే స్నానం చేసినా, మంచి ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
పూర్ణతీర్థస్య మాహాత్మ్యం వర్ణ్యతే కేన జన్తునా స్వయం సంస్థీయతే యత్ర చక్రిణా చ పినాకినా
పూర్ణతీర్థ మహిమను ఎవరు వివరించగలరు? అక్కడే చక్రధారి, త్రిశూలధారి కూడా తాము స్థిరపడినవారు.
పురా ధన్వన్తరిర్ నామ కల్పాదావ్ ఆయుషః సుతః ఇష్ట్వా బహువిధైర్ యజ్ఞైర్ అశ్వమేధపురఃసరైః
పూర్వం, ఒక కల్పం ప్రారంభంలో, ఆయుష్ కుమారుడైన ధన్వంతరి అనేక యజ్ఞాలు చేశాడు. వాటిలో అశ్వమేధ యాగం ముఖ్యమైనది.
దత్త్వా దానాన్య్ అనేకాని భుక్త్వా భోగాంశ్ చ పుష్కలాన్ విజ్ఞాయ భోగవైషమ్యం పరం వైరాగ్యమ్ ఆశ్రితః
అతడు ఎన్నో దానాలు ఇచ్చి, అనేక సుఖాలు అనుభవించి, అనుభవాలలో అసమానతను గ్రహించి, పరమ వైరాగ్యాన్ని ఆశ్రయించాడు.
గిరిశృఙ్గే ఽమ్బుధేః పారే తథా గఙ్గానదీతటే శివవిష్ణ్వోర్ గృహే వాపి విశేషాత్ పుణ్యసంగమే
సముద్రాన్ని దాటి కొండ శిఖరంపై, లేదా గంగానది ఒడ్డున, లేదా శివుడు, విష్ణువు ఇంట్లో, ముఖ్యంగా పవిత్ర సంగమంలో—
తప్తం హుతం చ జప్తం చ సర్వమ్ అక్షయతాం వ్రజేత్ ధన్వన్తరిర్ ఇతి జ్ఞాత్వా తత్ర తేపే తపో మహత్
అక్కడ చేసిన తపస్సు, హోమాలు, జపాలు అన్నీ నశించని ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. ఈ విషయం తెలుసుకున్న ధన్వంతరి అక్కడ గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
జ్ఞానవైరాగ్యసంపన్నో భీమేశచరణాశ్రయః తపశ్ చకార విపులం గఙ్గాసాగరసంగమే
జ్ఞానం, వైరాగ్యం కలిగి, భీమేశ్వరుని పాదాలను ఆశ్రయించి, గంగా-సముద్ర సంగమంలో ధన్వంతరి ఘనమైన తపస్సు చేశాడు.
పురా చ నికృతో రాజ్ఞా రణం హిత్వా మహాసురః సహస్రమ్ ఏకం వర్షాణాం సముద్రం ప్రావిశద్ భయాత్
పూర్వం, ఓ మహాసురుడు, ఓ రాజు యుద్ధంలో ఓడించడంతో, భయంతో వెయ్యేళ్లు సముద్రంలో దాగిపోయాడు.
ధన్వన్తరౌ వనం ప్రాప్తే రాజ్యం ప్రాప్తే తు తత్సుతే విరాగం చ గతే రాజ్ఞి తతః ప్రాయాద్ అథార్ణవాత్
ధన్వంతరి అడవిలోకి వెళ్లినప్పుడు, అతని కుమారుడు రాజ్యాన్ని పొందాడు. ఆ రాజుకు వైరాగ్యం వచ్చినప్పుడు, ఆ మహాసురుడు సముద్రాన్ని విడిచిపోయాడు.