గఙ్గాసమీపే యో దద్యాత్ సర్వకామాన్ అవాప్నుయాత్ భూమిం సస్యవతీం గాశ్ చ ఓషధీశ్ చ ముదాన్వితః
గంగమ్మ దగ్గర దానం చేసే వాడు, తన అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి—సస్యశ్యామలమైన భూమి, గోవులు, ఔషధులు—all ఆనందంతో పొందుతాడు.
విష్ణుబ్రహ్మేశరూపాయ యో దద్యాద్ భక్తిమాన్ నరః సర్వం తద్ అక్షయం విద్యాత్ సర్వకామాన్ అవాప్నుయాత్
విష్ణువు, బ్రహ్మ, ఈశ్వరుని రూపంగా భావించి భక్తితో దానం చేసే వాడు, తన దానం ఎప్పటికీ నశించదని తెలుసుకోవాలి, అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి.
ఓషధ్యః సోమరాజన్యాః సోమశ్ చాప్య్ ఓషధీపతిః ఇతి జ్ఞాత్వా బ్రహ్మవిద ఓషధీర్ యః ప్రదాస్యతి
ఔషధులు సోముని వంశానికి చెందినవని, సోముడు ఔషధుల అధిపతినని తెలుసుకొని, బ్రహ్మవేత్త చెప్పిన విధంగా ఔషధులను దానం చేసే వాడు—
సర్వాన్ కామాన్ అవాప్నోతి బ్రహ్మలోకే మహీయతే తా ఏవ సోమరాజన్యాః ప్రీతాః ప్రోచుః పునః పునః
అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి, బ్రహ్మలోకంలో గౌరవం పొందుతాడు. ఆ సోముని వంశానికి చెందిన ఔషధులు సంతోషంతో మళ్లీ మళ్లీ మాట్లాడారు.
యో ఽస్మాన్ దదాతి గఙ్గాయాం తం రాజన్ పారయామసి త్వమ్ ఉత్తమశ్ చౌషధీశ త్వదధీనం చరాచరమ్
ఓ రాజా, ఎవడు మమ్మల్ని గంగలో సమర్పిస్తాడో, అతన్ని మేము అవతారం దాటించగలము. ఓ ఔషధాల అధిపతీ, నీ ఆధీనంలోనే ఈ జగత్తులోని చలించేవీ, నిలిచేవీ అన్నీ ఉన్నాయి.
ఓషధయః సంవదన్తే సోమేన సహ రాజ్ఞా యో ఽస్మాన్ దదాతి విప్రేభ్యస్ తం రాజన్ పారయామసి
ఔషధాలు సోమునితో, ఆ రాజుతో మాట్లాడతాయి. ఓ రాజా, ఎవడు మమ్మల్ని బ్రాహ్మణులకు సమర్పిస్తాడో, అతన్ని మేము అవతారం దాటించగలము.
వయం చ బ్రహ్మరూపిణ్యః ప్రాణరూపిణ్య ఏవ చ యో ఽస్మాన్ దదాతి విప్రేభ్యస్ తం రాజన్ పారయామసి
మేము బ్రహ్మస్వరూపులం, ప్రాణస్వరూపులం కూడా. ఓ రాజా, ఎవడు మమ్మల్ని బ్రాహ్మణులకు సమర్పిస్తాడో, అతన్ని మేము అవతారం దాటించగలము.
అస్మాన్ దదాతి యో నిత్యం బ్రాహ్మణేభ్యో జితవ్రతః ఉపాస్తిర్ అస్తి సాస్మాకం తం రాజన్ పారయామసి
ఎవడు నిత్యం వ్రతాన్ని పాటిస్తూ మమ్మల్ని బ్రాహ్మణులకు సమర్పిస్తాడో, అతనిపట్ల మాకు భక్తి ఉంటుంది. ఓ రాజా, అతన్ని మేము అవతారం దాటించగలము.
స్థావరం జఙ్గమం కించిద్ అస్మాభిర్ వ్యాపృతం జగత్ యో ఽస్మాన్ దదాతి విప్రేభ్యస్ తం రాజన్ పారయామసి
ఈ లోకంలో నిలిచినదైనా, నడిచినదైనా, మాతో సంబంధం ఉన్నదంతా — ఓ రాజా, ఎవడు మమ్మల్ని బ్రాహ్మణులకు సమర్పిస్తాడో, అతన్ని మేము అవతారం దాటించగలము.
హవ్యం కవ్యం యద్ అమృతం యత్ కించిద్ ఉపభుజ్యతే తద్గరీయశ్ చ యో దద్యాత్ తం రాజన్ పారయామసి
హవిస్సు, పితృకార్యాలు, అమృతం, లేదా ఏదైనా భోజ్యం — వాటిలో ఉత్తమమైనదాన్ని ఎవడు సమర్పిస్తాడో, ఓ రాజా, అతన్ని మేము అవతారం దాటించగలము.
ఇత్య్ ఏతాం వైదికీం గాథాం యః శృణోతి స్మరేత వా పఠతే భక్తిమ్ ఆపన్నస్ తం రాజన్ పారయామసి
ఈ వైదిక గాథను ఎవడు వినినా, జ్ఞాపకం ఉంచినా, లేదా భక్తితో పఠించినా, ఓ రాజా, అతన్ని మేము అవతారం దాటించగలము.
యత్రైషా పఠితా గాథా సోమేన సహ రాజ్ఞా గఙ్గాతీరే చౌషధీభిర్ ధాన్యతీర్థం తద్ ఉచ్యతే
ఈ గాథను సోమునితో పాటు, రాజుతో, గంగాతీరంలో ఔషధాలతో కలిసి పఠించిన చోట, ఆ స్థలం ధాన్యతీర్థంగా పిలవబడుతుంది.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థమ్ ఔషధ్యం సౌమ్యమ్ ఏవ చ అమృతం వేదగాథం చ మాతృతీర్థం తథైవ చ
అప్పటి నుండి ఆ తీర్థం ఔషధమయంగా, మంగళకరంగా, అమృతస్వరూపంగా, వైదికంగా, తల్లితీర్థంగా కూడా ప్రసిద్ధమవుతుంది.
ఏషు స్నానం జపో హోమో దానం చ పితృతర్పణమ్ అన్నదానం తు యః కుర్యాత్ తద్ ఆనన్త్యాయ కల్పతే
అక్కడ స్నానం, జపం, హోమం, దానం, పితృతర్పణం లేదా అన్నదానం చేసే వాడికి అనంతమైన ఫలం లభిస్తుంది.
షట్శతాధికసాహస్రం తీర్థానాం తీరయోర్ ద్వయోః సర్వపాపనిహన్తౄణాం సర్వసంపద్వివర్ధనమ్
రెండు తీరం మీదా ఆరు లక్షలకు పైగా తీర్థాలు ఉన్నాయి. అవి అన్ని పాపాలను నశింపజేస్తూ, సంపదను పెంచుతాయి.
విదర్భాసంగమం పుణ్యం రేవతీసంగమం తథా తత్ర యద్ వృత్తమ్ ఆఖ్యాస్యే యత్ పురాణవిదో విదుః
విదర్భ సంగమం, అలాగే రేవతీ సంగమం పవిత్రమైనవి. అక్కడ జరిగినది పురాణజ్ఞులు చెప్పినట్లుగా నేను వివరించబోతున్నాను.
భరద్వాజ ఇతి ఖ్యాత ఋషిర్ ఆసీత్ తపోధికః తస్య స్వసా రేవతీతి కురూపా వికృతస్వరా
భరద్వాజుడు అనే ఋషి తపస్సులో ప్రసిద్ధుడు. అతనికి రేవతీ అనే చెల్లెలు ఉండేది. ఆమె రూపంలో లోపమూ, స్వరంలో వక్రత కూడా ఉండేది.
తాం దృష్ట్వా వికృతాం భ్రాతా భరద్వాజః ప్రతాపవాన్ చిన్తయా పరయా యుక్తో గఙ్గాయా దక్షిణే తటే
తన చెల్లెలు లోపభూయిష్టురాలని చూసి, మహాత్ముడైన భరద్వాజుడు లోతైన ఆలోచనలో మునిగి, గంగానదీ దక్షిణ తీరంలో నిలిచాడు.
కస్మై దద్యామ్ ఇమాం కన్యాం స్వసారం భీషణాకృతిమ్ న కశ్చిత్ ప్రతిగృహ్ణాతి దాతవ్యా చ స్వసా తథా
ఈ భయంకరమైన రూపం కలిగిన చెల్లెల్ని ఎవరికిచ్చాలి? ఎవరూ ఆమెను అంగీకరించరాదు. అయినా చెల్లెల్ని ఇచ్చే బాధ్యత నాది.
అహో భూయాన్ న కస్యాపి కన్యా దుఃఖైకకారణమ్ మరణం జీవతో ఽప్య్ అస్య ప్రాణినస్ తు పదే పదే
అయ్యో! ఎవరికైనా కూతురు బాధకు ప్రధాన కారణమే. బ్రతికుండగానే ప్రతి అడుగులో మరణాన్ని అనుభవించడమే జీవికి.
ఏవం విమృశతస్ తస్య స్వాశ్రమే చాతిశోభనే ద్రష్టుం మునివరః ప్రాయాద్ భరద్వాజం యతవ్రతమ్
అలా తన ఆశ్రమంలో ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఒక గొప్ప ముని, వ్రతాన్ని పాటించే భరద్వాజుని దర్శించడానికి వచ్చాడు.
ద్వ్యష్టవర్షః శుభవపుః శాన్తో దాన్తో గుణాకరః నామ్నా కఠ ఇతి ఖ్యాతో భరద్వాజం ననామ సః
ఆయన పదహారు సంవత్సరాల వయస్సు, అందమైన రూపం, శాంత స్వభావం, దమనం కలవాడు, సద్గుణాల నిలయం. అతను కఠ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు. భరద్వాజుని నమస్కరించాడు.
విధివత్ పూజ్య తం విప్రం భరద్వాజః కఠం తదా తస్యాగమనకార్యం చ పప్రచ్ఛ పురతః స్థితః
భరద్వాజుడు ఆ బ్రాహ్మణుడైన కఠుని యథావిధిగా సత్కరించి, అతను ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నప్పుడు, అతని రాకకు కారణం ఏమిటో అడిగాడు.
కఠో ఽప్య్ ఆహ భరద్వాజం విద్యార్థ్య్ అహమ్ ఉపాగతః తథా చ దర్శనాకాఙ్క్షీ యద్ యుక్తం తద్ విధీయతామ్
కఠుడు కూడా భరద్వాజుని చూచి ఇలా అన్నాడు: "నేను విద్య కోసం, మీ దర్శనం కోరి వచ్చాను. మీరు యోగ్యమైనదాన్ని చేయండి."
భరద్వాజః కఠం ప్రాహ అధీష్వ యద్ అభీప్సితమ్ పురాణం స్మృతయో వేదా ధర్మస్థానాన్య్ అనేకశః
భరద్వాజుడు కఠునితో ఇలా అన్నాడు: "నీకు కావలసిన పురాణాలు, స్మృతులు, వేదాలు, ధర్మానికి సంబంధించిన ఎన్నో విషయాలు నేర్చుకో."
సర్వం వేద్మి మహాప్రాజ్ఞ రుచిరం వద మా చిరమ్ కులీనో ధర్మనిరతో గురుశుశ్రూషణే రతః అభిమానీ శ్రుతధరః శిష్యః పుణ్యైర్ అవాప్యతే
"ఓ మహాపండితా! నాకు అన్నీ తెలుసు. ఆలస్యం చేయకుండా చెప్పు. మంచి వంశంలో పుట్టినవాడు, ధర్మంలో నిష్ట కలవాడు, గురువు సేవలో నిమగ్నుడైనవాడు, వినయంతో కూడినవాడు, విద్యావంతుడైన శిష్యుడు పుణ్యఫలంతో లభిస్తాడు."
అధ్యాపయస్వ భో బ్రహ్మఞ్ శిష్యం మాం వీతకల్మషమ్ శుశ్రూషణరతం భక్తం కులీనం సత్యవాదినమ్
"ఓ బ్రాహ్మణా! పాపరహితుడనైన నన్ను, మీ శిష్యునిని, సేవలో నిమగ్నుడైన, భక్తుడైన, మంచి వంశంలో పుట్టిన, సత్యవాదిని, బోధించండి."
తథేత్య్ ఉక్త్వా భరద్వాజః ప్రాదాద్ విద్యామ్ అశేషతః ప్రాప్తవిద్యః కఠః ప్రీతో భరద్వాజమ్ అథాబ్రవీత్
అలా అని భరద్వాజుడు "అలాగు" అని చెప్పి, సమస్త విద్యను పూర్తిగా బోధించాడు. విద్యను పొందిన కఠుడు ఆనందంతో భరద్వాజుని చూచి ఇలా అన్నాడు.
ఇచ్ఛేయం దక్షిణాం దాతుం గురో తవ మనఃప్రియామ్ వదస్వ దుర్లభం వాపి గురో తుభ్యం నమో ఽస్తు తే
"ఓ గురువుగారు! మీ మనసుకు ఇష్టమైన దక్షిణాను ఇవ్వాలని కోరుతున్నాను. ఎంత కష్టం అయినా చెప్పండి. గురువుగారు! మీకు నమస్కరిస్తున్నాను."
విద్యాం ప్రాప్యాపి యే మోహాత్ స్వగురోః పారితోషికమ్ న ప్రయచ్ఛన్తి నిరయం తే యాన్త్య్ ఆచన్ద్రతారకమ్
"విద్యను పొందిన తర్వాత కూడా, మోహంతో తమ గురువుకి సంతృప్తి కలిగించని వారు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు ఉన్నంత కాలం నరకంలో పడతారు."