యాగః క్షణీ దృష్టఫలే ఽసమర్థః స నైవ కర్తుః ఫలతీతి మత్వా ఫలస్య దానే ప్రతిభూర్ జటీతి నిశ్చిత్య లోకః ప్రతికర్మ యాతః
క్షణకాలంలో ఫలితమిచ్చే యాగం, యజమానునికి శక్తి ఇవ్వదు. అది ఫలించదని తెలుసుకొని, ఫలానికి జటిని హామీగా భావించి, ప్రజలు ఇతర కర్మలకు మొగ్గుచూపారు.
తతః సురేశః సంతుష్టో దేవానాం కార్యసిద్ధయే లోకానామ్ ఉపకారార్థం తథేత్య్ ఆహ సురాన్ ప్రతి
అప్పుడు దేవతాధిపతి సంతోషంతో, దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం, లోకాల మేలుకోసం, "అలా జరగనీ" అని దేవతలకు అనుమతిచ్చాడు.
తద్వక్త్రం పాపరూపం యద్ భీషణం లోమహర్షణమ్ నికృత్య నఖశస్త్రైశ్ చ క్వ స్థాప్యం చేత్య్ అథాబ్రవీత్
ఆ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచేలా ఉన్న పాపరూపమైన ముఖాన్ని, నఖాలు, ఆయుధాలతో వేరుచేసిన తరువాత, "ఇది ఎక్కడ పెట్టాలి?" అని వారు అడిగారు.
తత్రేలా విబుధాన్ ఆహ నాహం వోఢుం శిరః క్షమా రసాతలమ్ అథో యాస్యే ఉదధిశ్ చాప్య్ అథాబ్రవీత్
అక్కడ ఎల అనే దేవత దేవతలతో ఇలా అన్నారు: "నేను ఈ తలని మోయలేను; నేనిప్పుడు పాతాళానికి వెళ్తాను." అప్పుడు సముద్రుడు కూడా మాట్లాడాడు.
శోషం యాస్యే క్షణాద్ ఏవ పునశ్ చోచుః శివం సురాః త్వయైవైతద్ బ్రహ్మశిరో ధార్యం లోకానుకమ్పయా
సముద్రుడు అన్నాడు: "నేను వెంటనే ఎండిపోతాను." మళ్లీ దేవతలు శివునితో, "ప్రపంచాలపై దయతో, ఈ బ్రహ్మ తలని మీరు మాత్రమే మోయాలి," అని అన్నారు.
అచ్ఛేదే జగతాం నాశశ్ ఛేదే దోషశ్ చ తాదృశః ఏవం విమృశ్య సోమేశో దధార కశిరస్ తదా
దీన్ని వదిలేస్తే లోకాలన్నీ నాశనం అవుతాయి; వదలకపోతే అలాంటి దోషం మిగిలిపోతుంది. ఇలా ఆలోచించి సోమేశ్వరుడు ఆ తలని మోయాడు.
తద్ దృష్ట్వా దుష్కరం కర్మ గౌతమీం ప్రాప్య పావనీమ్ అస్తువఞ్ జగతామ్ ఈశం ప్రణయాద్ భక్తితః సురాః
ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని చూసిన దేవతలు పవిత్రమైన గౌతమి తీరం చేరి, జగత్తుల అధిపతిని ప్రేమతో, భక్తితో స్తుతించారు.
దేవేష్వ్ అమిత్రం కశిరో ఽతిభీమం తాన్ భక్షణాయోపగతం నికృత్య నఖాగ్రసూచ్యా శకలేన్దుమౌలిస్ త్యాగే ఽపి దోషాత్ కృపయానుధత్తే
దేవతల మధ్య, బ్రహ్మ తల అతి భయంకరంగా వారిని భక్షించేందుకు వచ్చింది. నఖాగ్రంతో దానిని వేరుచేసిన చంద్రశేఖరుడు, వదిలితే దోషం ఉన్నా, దయతో దాన్ని మోయాడు.
తత్ర తే విబుధాః సర్వే స్థితా యే బ్రహ్మణో ఽన్తికే తుష్టువుర్ విబుధేశానం కర్మ దృష్ట్వాతిదైవతమ్
అక్కడ బ్రహ్మ సమీపంలో ఉన్న అందరు దేవతలు, ఆ అద్భుతమైన కార్యాన్ని చూసి దేవతాధిపతిని స్తుతించారు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం బ్రహ్మతీర్థమ్ ఇతి శ్రుతమ్ అద్యాపి బ్రహ్మణో రూపం చతుర్ముఖమ్ అవస్థితమ్
అప్పటి నుండి ఆ పవిత్ర స్థలం బ్రహ్మతీర్థం అని ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇప్పటికీ అక్కడ బ్రహ్మ నాలుగు ముఖాలతో ఉన్న రూపం స్థిరంగా ఉంది.
శిరోమాత్రం తు యః పశ్యేత్ స గచ్ఛేద్ బ్రహ్మణః పదమ్ యత్ర స్థిత్వా స్వయం రుద్రో లూనవాన్ బ్రహ్మణః శిరః
బ్రహ్మ తలని మాత్రమే చూసినవాడు, రుద్రుడు స్వయంగా నిలిచి బ్రహ్మ తలని వేరుచేసిన ఆ స్థలంలో బ్రహ్మ పదవిని పొందుతాడు.
రుద్రతీర్థం తద్ ఏవ స్యాత్ తత్ర సాక్షాద్ దివాకరః దేవానాం చ స్వరూపేణ స్థితో యస్మాత్ తద్ ఉత్తమమ్
అది రుద్రతీర్థం అని పిలవబడుతుంది. అక్కడ సూర్యుడు ప్రత్యక్షంగా ఉంటాడు, దేవతలు తమ స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉంటారు. అందుకే అది అతి శ్రేష్ఠమైనది.
సౌర్యం తీర్థం తద్ ఆఖ్యాతం సర్వక్రతుఫలప్రదమ్ తత్ర స్నాత్వా రవిం దృష్ట్వా పునర్జన్మ న విద్యతే
ఆ స్థలాన్ని సౌర్యతీర్థం అంటారు. అది అన్ని యజ్ఞఫలాలను ఇస్తుంది. అక్కడ స్నానం చేసి సూర్యుని దర్శిస్తే, మరల జన్మ ఉండదు.
మహాదేవేన యచ్ ఛిన్నం బ్రహ్మణః పఞ్చమం శిరః క్షేత్రే ఽవిముక్తే సంస్థాప్య దేవతానాం హితం కృతమ్
మహాదేవుడు బ్రహ్మకు ఐదవ తలని వేరుచేసి, అవిముక్త క్షేత్రంలో ప్రతిష్ఠించి, దేవతలకు మేలు చేశాడు.
బ్రహ్మతీర్థే శిరోమాత్రం యో దృష్ట్వా గౌతమీతటే క్షేత్రే ఽవిముక్తే తస్యైవ స్థాపితం యో ఽనుపశ్యతి కపాలం బ్రహ్మణః పుణ్యం బ్రహ్మహా పూతతాం వ్రజేత్
బ్రహ్మతీర్థంలో, గౌతమి తీరంలో, అవిముక్త క్షేత్రంలో బ్రహ్మ తలని చూసి, బ్రహ్మ కపాలాన్ని దర్శించినవాడు పుణ్యాన్ని పొందుతాడు. బ్రహ్మహంతకుడైనా పవిత్రుడవుతాడు.
అవిఘ్నం తీర్థమ్ ఆఖ్యాతం సర్వవిఘ్నవినాశనమ్ తత్రాపి వృత్తమ్ ఆఖ్యాస్యే శృణు నారద భక్తితః
ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని అవిఘ్న తీర్థం అంటారు. అది అన్ని విఘ్నాలను తొలగిస్తుంది. అక్కడ జరిగిన సంగతిని నేను చెబుతాను, నారదా, భక్తితో విను.
దేవసత్త్రే ప్రవృత్తే తు గౌతమ్యాశ్ చోత్తరే తటే సమాప్తిర్ నైవ సత్త్రస్య సంజాతా విఘ్నదోషతః
దేవతల యజ్ఞం గౌతమి ఉత్తర తీరంలో జరుగుతున్నప్పుడు, విఘ్నాల కారణంగా ఆ యజ్ఞం పూర్తవలేదు.
తతః సురగణాః సర్వే మామ్ అవోచన్ హరిం తదా తతో ధ్యానగతో ఽహం తాన్ అవోచం వీక్ష్య కారణమ్
అప్పుడు అన్ని దేవతలు నన్ను, హరిని, అడిగారు. నేను ధ్యానంలో లీనమై, కారణాన్ని తెలుసుకొని వారితో మాట్లాడాను.
వినాయకకృతైర్ విఘ్నైర్ నైతత్ సత్త్రం సమాప్యతే తస్మాత్ స్తువన్తు తే సర్వే ఆదిదేవం వినాయకమ్
వినాయకుడు కలిగించిన విఘ్నాల వల్ల ఈ యజ్ఞం పూర్తికావడం లేదు. అందుకే అందరూ ఆదిదేవుడు వినాయకుని స్తుతించాలి.
తథేత్య్ ఉక్త్వా సురగణాః స్నాత్వా తే గౌతమీతటే అస్తువన్ భక్తితో దేవా ఆదిదేవం గణేశ్వరమ్
అందరూ 'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, గౌతమి తీరంలో స్నానం చేసి, భక్తితో ఆదిదేవుడు గణేశ్వరుడిని స్తుతించారు.
యః సర్వకార్యేషు సదా సురాణామ్ అపీశవిష్ణ్వమ్బుజసంభవానామ్ పూజ్యో నమస్యః పరిచిన్తనీయస్ తం విఘ్నరాజం శరణం వ్రజామః
సర్వ కార్యాలలో దేవతలు, ఈశ్వరుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఎల్లప్పుడూ ఆరాధించవలసినవాడు, నమస్కరించవలసినవాడు, మనస్సులో ధ్యానించవలసినవాడు అయిన విఘ్నరాజుని ఆశ్రయంగా తీసుకుంటాము.
న విఘ్నరాజేన సమో ఽస్తి కశ్చిద్ దేవో మనోవాఞ్ఛితసంప్రదాతా నిశ్చిత్య చైతత్ త్రిపురాన్తకో ఽపి తం పూజయామ్ ఆస వధే పురాణామ్
మనసులో కోరినది ఇచ్చే విఘ్నరాజునికి సమానమైన దేవుడు లేడు. ఈ విషయం తెలుసుకుని, త్రిపురాసురులను సంహరించిన దేవుడు కూడా పురాతన శత్రువులను సంహరించేముందు ఆయనను పూజించాడు.
కరోతు సో ఽస్మాకమ్ అవిఘ్నమ్ అస్మిన్ మహాక్రతౌ సత్వరమ్ ఆమ్బికేయః ధ్యాతేన యేనాఖిలదేహభాజాం పూర్ణా భవిష్యన్తి మనోభిలాషాః
అంబికా కుమారుడు అయిన ఆయన, ఈ మహాయజ్ఞంలో మనకు త్వరగా అన్ని విఘ్నాలను తొలగించాలి. ఆయనను ధ్యానించేవారికి, శరీరం ఉన్న ప్రతి ఒక్కరికీ, మనసులో కోరిన కోరికలు నెరవేరతాయి.
మహోత్సవో ఽభూద్ అఖిలస్య దేవ్యా జాతః సుతశ్ చిన్తితమాత్ర ఏవ అతో ఽవదన్ సురసంఘాః కృతార్థాః సద్యోజాతం విఘ్నరాజం నమన్తః
దేవీ కుమారుడు జన్మించిన వెంటనే, ఆలోచించిన క్షణంలోనే, అందరికీ గొప్ప ఉత్సవం జరిగింది. దేవతా సమూహాలు తమ కోరికలు నెరవేరినందుకు సంతోషంతో, నూతనంగా జన్మించిన విఘ్నరాజుని నమస్కరించాయి.
యో మాతుర్ ఉత్సఙ్గగతో ఽథ మాత్రా నివార్యమాణో ఽపి బలాచ్ చ చన్ద్రమ్ సంగోపయామ్ ఆస పితుర్ జటాసు గణాధినాథస్య వినోద ఏషః
తల్లి అడ్డుకున్నా కూడా, తల్లి ఒడిలోకి ఎక్కి, బలవంతంగా చంద్రుడిని తన తండ్రి అయిన గణాధినాథుని జటల్లో దాచినవాడు — ఇదే ఆయన వినోదం.
పపౌ స్తనం మాతుర్ అథాపి తృప్తో యో భ్రాతృమాత్సర్యకషాయబుద్ధిః లమ్బోదరస్ త్వం భవ విఘ్నరాజో లమ్బోదరం నామ చకార శంభుః
తల్లి పాలను తాగి తృప్తి చెందినా కూడా, అన్నయ్యపై అసూయతో కూడిన మనస్సు కలిగి ఉన్నవాడు నీవే లంబోదరా, విఘ్నరాజు అయ్యావు. శంభుడు నీకు లంబోదరుడు అనే పేరు పెట్టాడు.
సంవేష్టితో దేవగణైర్ మహేశః ప్రవర్తతాం నృత్యమ్ ఇతీత్య్ ఉవాచ సంతోషితో నూపురరావమాత్రాద్ గణేశ్వరత్వే ఽభిషిషేచ పుత్రమ్
దేవతలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నప్పుడు, మహేశ్వరుడు 'నాట్యం మొదలుపెట్టు' అన్నాడు. కేవలం నూపురాల శబ్దంతో సంతుష్టుడై, తన కుమారుడిని గణపతిగా అభిషేకించాడు.
యో విఘ్నపాశం చ కరేణ బిభ్రత్ స్కన్ధే కుఠారం చ తథా పరేణ అపూజితో విఘ్నమ్ అథో ఽపి మాతుః కరోతి కో విఘ్నపతేః సమో ఽన్యః
ఒక చేతిలో విఘ్నపాశాన్ని, మరో భుజంపై పరశువును ధరించినవాడు, పూజించకపోయినా కూడా తన తల్లికే విఘ్నాలు కలిగించగలడు. విఘ్నపతికి సమానుడు ఇంకెవరు ఉంటారు?
ధర్మార్థకామాదిషు పూర్వపూజ్యో దేవాసురైః పూజ్యత ఏవ నిత్యమ్ యస్యార్చనం నైవ వినాశమ్ అస్తి తం పూర్వపూజ్యం ప్రథమం నమామి
ధర్మం, అర్థం, కామం మొదలైన అన్ని కార్యాలలో దేవతలు, అసురులు మొదట పూజించవలసినవాడు ఆయనే. ఎప్పుడూ పూజింపబడే ఆయనను పూజిస్తే నాశనం ఉండదు. ఆ పూర్వపూజ్యుడిని ముందుగా నమస్కరిస్తాను.
యస్యార్చనాత్ ప్రార్థనయానురూపాం దృష్ట్వా తు సర్వస్య ఫలస్య సిద్ధిమ్ స్వతన్త్రసామర్థ్యకృతాతిగర్వం భ్రాతృప్రియం త్వ్ ఆఖురథం తమ్ ఈడే
ఆయనను పూజించి, ప్రార్థనల ప్రకారం అన్ని ఫలితాలు సిద్ధించడాన్ని చూసి, స్వతంత్ర శక్తి వల్ల కలిగే గర్వాన్ని కూడా అధిగమించగలుగుతారు. ఆ మౌషికవాహనుడైన అన్నయ్యను నేను స్తుతిస్తాను.