ఏతచ్ ఛ్రుత్వా పితృవచస్ తథేత్య్ ఆహ స నాగరాట్ కామరూపమ్ అవాప్యాథ భార్యయా సహ సువ్రతః
తండ్రి మాటలు విని, నాగరాజు 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానమిచ్చాడు. కావలసిన రూపాన్ని ధరించి, తన సతీమణితో కలిసి—
పిత్రా మాత్రా తథా పుత్రై రాజ్యం కృత్వా సువిస్తరమ్ యాతే పితరి స్వర్లోకం పుత్రాన్ స్థాప్య స్వకే పదే
తండ్రి, తల్లి, కుమారులతో కలిసి విస్తృతమైన రాజ్యాన్ని పాలించాడు. తండ్రి స్వర్గానికి వెళ్లిన తరువాత, తన కుమారులను తన స్థానంలో నియమించాడు.
భార్యామాత్యాదిసహితస్ తతః శివపురం యయౌ తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం నాగతీర్థమ్ ఇతి శ్రుతమ్
తర్వాత, భార్య, మంత్రులు మరియు ఇతరులతో కలిసి శివుని నగరానికి వెళ్లాడు. అప్పటి నుండి ఆ తీర్థం నాగతీర్థం అని ప్రసిద్ధి చెందింది.
యత్ర నాగేశ్వరో దేవో భోగవత్యా ప్రతిష్ఠితః తత్ర స్నానం చ దానం చ సర్వక్రతుఫలప్రదమ్
భోగవతిలో నాగేశ్వరుడు దేవుడు ప్రతిష్ఠించబడి ఉన్న చోట, అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్ని యజ్ఞఫలాలను ఇస్తుంది.
మాతృతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం సర్వసిద్ధికరం నృణామ్ ఆధిభిర్ ముచ్యతే జన్తుస్ తత్తీర్థస్మరణాద్ అపి
అది మాతృతీర్థం అని ప్రసిద్ధి, అది మనుషులకు అన్ని సిద్ధులు కలిగిస్తుంది. ఆ తీర్థాన్ని స్మరించినా కూడా జీవి బాధల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
దేవానామ్ అసురాణాం చ సంగరో ఽభూత్ సుదారుణః నాశక్నువంస్ తదా జేతుం దేవా దానవసంగరమ్
దేవతలు, అసురుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆ సమయంలో దేవతలు దానవసైన్యాన్ని జయించలేకపోయారు.
తదాహమ్ అగమం దేవైస్ తిష్ఠన్తం శూలపాణినమ్ అస్తవం వివిధైర్ వాక్యైః కృతాఞ్జలిపుటః శనైః
అప్పుడు నేను దేవతలతో కలిసి నిలబడి ఉన్న త్రిశూలధారి పరమేశ్వరుని దగ్గరికి వెళ్లి, చేతులు జోడించి, నానా రకాల మాటలతో నెమ్మదిగా ఆయనను స్తుతించాను.
సంమన్త్ర్య దేవైర్ అసురైశ్ చ సర్వైర్ యదాహృతం సంమథితుం సముద్రమ్ యత్ కాలకూటం సమభూన్ మహేశ తత్ త్వాం వినా కో గ్రసితుం సమర్థః
అన్ని దేవతలు, అసురులతో కలిసి ఆలోచించి, సముద్రాన్ని మథించినప్పుడు ఆ ఘోరమైన విషం బయటపడింది. ఓ మహేశ్వరా! ఆ విషాన్ని మింగగలిగినవాడు మిమ్మల్ని తప్ప మరొకరు లేరు.
పుష్పప్రహారేణ జగత్త్రయం యః స్వాధీనమ్ ఆపాదయితుం సమర్థః మారో హరే ఽప్య్ అన్యసురాదివన్ద్యో వితాయమానో విలయం ప్రయాతః
పుష్పవర్షంతో మూడు లోకాలను తన ఆధీనంలోకి తేవగలిగినవాడు, హరి మరియు ఇతర దేవతలు కూడా whom పూజించే మన్మథుడు, చివరికి నాశనం చెంది అంతరించిపోయాడు.
విమథ్య వారీశమ్ అనఙ్గశత్రో యద్ ఉత్తమం తత్ తు దివౌకసేభ్యః దత్త్వా విషం సంహరన్ నీలకణ్ఠ కో వా ధర్తుం త్వామ్ ఋతే వై సమర్థః
నీకు శత్రువైన మన్మథుని సంహరించి, సముద్రాన్ని మథించి, ఉత్తమమైన వాటిని దేవతలకు ఇచ్చి, ఆ విషాన్ని తానే మింగిన నీలకంఠుడా! మిమ్మల్ని తప్ప ఇంకెవరు ఆ బాధను భరించగలరు?
తతశ్ చ తుష్టో భగవాన్ ఆదికర్తా త్రిలోచనః
అప్పుడే ఆ ఆదికర్త, త్రినేత్రుడు, భగవంతుడు సంతోషించాడు.
దాస్యే ఽహం యద్ అభీష్టం వో బ్రువన్తు సురసత్తమాః
మీకు కావలసినది ఏదైనా నేను ఇస్తాను—మీరెవరైనా కోరినది చెప్పండి అని ఉత్తమమైన దేవతలను అడిగాడు.
దానవేభ్యో భయం ఘోరం తత్రైహి వృషభధ్వజ జహి శత్రూన్ సురాన్ పాహి నాథవన్తస్ త్వయా ప్రభో
ఓ వృషభధ్వజా! ఇక్కడికి వచ్చి, దానవుల వల్ల కలిగిన భయాన్ని తొలగించు. శత్రువులను సంహరించి, దేవతలను రక్షించు. ప్రభూ! మీరు వారికి అధిపతి.
నిష్కారణః సుహృచ్ ఛంభో నాభవిష్యద్ భవాన్ యది తదాకరిష్యన్ కిమ్ ఇవ దుఃఖార్తాః సర్వదేహినః
ఓ శంభో! మీరు కారణం లేకుండా మిత్రుడిగా ఉండకపోతే, బాధలో ఉన్న అన్ని జీవులు ఏమి చేసేవారు?
ఇత్య్ ఉక్తస్ తత్క్షణాత్ ప్రాయాద్ యత్ర తే దేవశత్రవః తత్ర తద్ యుద్ధమ్ అభవచ్ ఛంకరేణ సురద్విషామ్
ఇలా అడిగిన వెంటనే ఆయన దేవతలకు శత్రువులు ఉన్న చోటికి వెళ్లి, అక్కడ శంకరుడు మరియు దేవతలకు శత్రువుల మధ్య యుద్ధం జరిగింది.
తతస్ త్రిలోచనః శ్రాన్తస్ తమోరూపధరః శివః లలాటాద్ వ్యపతంస్ తస్య యుధ్యతః స్వేదబిన్దవః
తర్వాత త్రినేత్రుడు శివుడు అలసటతో, అంధకారరూపాన్ని ధరించి యుద్ధం చేస్తూ额ం నుండి చెమటబొట్లు జారిపడ్డాయి.
స సంహరన్ దైత్యగణాంస్ తామసీం మూర్తిమ్ ఆశ్రితః తాం మూర్తిమ్ అసురా దృష్ట్వా మేరుపృష్ఠాద్ భువం యయుః
ఆయన తామసరూపాన్ని ధరించి, దైత్య గణాలను సంహరించాడు. ఆ రూపాన్ని చూసిన అసురులు మెరుపర్వతం పై నుండి భూమికి పారిపోయారు.
స సంహరన్ సర్వదైత్యాంస్ తదాగచ్ఛద్ భువం హరః ఇతశ్ చేతశ్ చ భీతాస్ తే ఽధావన్ సర్వాం మహీమ్ ఇమామ్
అలా హరుడు అన్ని దైత్యులను సంహరిస్తూ భూమికి వచ్చాడు. భయపడిన వారు అన్ని దిశలలో ఈ భూమంతా పరుగెత్తారు.
తథైవ కోపాద్ రుద్రో ఽపి శత్రూంస్ తాన్ అనుధావతి తథైవ యుధ్యతః శంభోః పతితాః స్వేదబిన్దవః
అలాగే, కోపంతో రుద్రుడు ఆ శత్రువులను వెంబడించాడు. శంభుడు యుద్ధం చేస్తూ మళ్లీ చెమటబొట్లు జారిపడ్డాయి.
యత్ర యత్ర భువం ప్రాప్తో బిన్దుర్ మాహేశ్వరో మునే తత్ర తత్ర శివాకారా మాతరో జజ్ఞిరే తతః
ఓ మునీశ్వరా! శివుని చెమటబొట్టు భూమిపై పడిన ప్రతి చోట, అక్కడ అక్కడ శివుని రూపమున్న తల్లులు జన్మించాయి.
ప్రోచుర్ మహేశ్వరం సర్వాః ఖాదామస్ త్వ్ అసురాన్ ఇతి తతః ప్రోవాచ భగవాన్ సర్వైః సురగణైర్ వృతః
అందరు తల్లులు మహేశ్వరుని దగ్గరికి వచ్చి, 'మేము అసురులను తినిపెట్టుకుందాం' అన్నారు. అప్పుడు భగవంతుడు అన్ని దేవతలతో కలిసి మాట్లాడాడు.
స్వర్గాద్ భువమ్ అనుప్రాప్తా రాక్షసాస్ తే రసాతలమ్ అనుప్రాప్తాస్ తతః సర్వాః శృణ్వన్తు మమ భాషితమ్
'స్వర్గం నుండి భూమికి వచ్చిన రాక్షసులు, పాతాళానికి చేరినవారు—ఇప్పుడు అందరూ నా మాట వినండి.'
యత్ర యత్ర ద్విషో యాన్తి తత్ర గచ్ఛన్తు మాతరః రసాతలమ్ అనుప్రాప్తా ఇదానీం మద్భయాద్ ద్విషః భవత్యో ఽప్య్ అనుగచ్ఛన్తు రసాతలమ్ అను ద్విషః
'శత్రువులు ఎక్కడికి పోతే అక్కడ తల్లులు కూడా వెళ్లాలి. నా భయంతో పాతాళానికి చేరిన శత్రువులను మీరు కూడా అక్కడికి వెళ్ళి వెంటాడండి.'
తాశ్ చ జగ్ముర్ భువం భిత్త్వా యత్ర తే దైత్యదానవాః తాన్ హత్వా మాతరః సర్వాన్ దేవారీన్ అతిభీషణాన్
అప్పుడు ఆ తల్లులు భూమిని చీల్చి, దైత్య, దానవులు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు. అక్కడ ఉన్న భయంకరమైన దేవతా శత్రువులను సంహరించి, వారిని నాశనం చేశారు.
పునర్ దేవాన్ ఉపాజగ్ముః పథా తేనైవ మాతరః గతాశ్ చ మాతరో యావద్ యావచ్ చ పునర్ ఆగతాః
మళ్లీ దేవతలు వచ్చారు, అదే మార్గంలో తల్లులు వెళ్లిపోయారు. తల్లులు ఎంత దూరం వెళ్లారో, అంతే దూరం తిరిగి వచ్చారు.
తావద్ దేవాః స్థితా ఆసన్ గౌతమీతీరమ్ ఆశ్రితాః ప్రస్థానాత్ తత్ర మాతౄణాం సురాణాం చ ప్రతిష్ఠితేః
అప్పుడు దేవతలు గౌతమీ నది తీరంలో ఆశ్రయంగా ఉండిపోయారు. తల్లులు, దేవతలు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయే వరకు వారు అక్కడే నిలిచారు.
ప్రతిష్ఠానం తు తత్ క్షేత్రం పుణ్యం విజయవర్ధనమ్ మాతౄణాం యత్ర చోత్పత్తిర్ మాతృతీర్థం పృథక్ పృథక్
ఆ ప్రదేశం పవిత్రమైన తీర్థం, విజయాన్ని పెంచేది. అక్కడే తల్లులు ఉద్భవించారు. ప్రతి తల్లికి వేరుగా తీర్థం ఉంది.
తత్ర తత్ర బిలాన్య్ ఆసన్ రసాతలగతాని చ సురాస్ తాభ్యో వరాన్ ప్రోచుర్ లోకే పూజాం యథా శివః
అక్కడ అక్కడ భూమిలోకి పోయే రంధ్రాలు ఉన్నాయి. దేవతలు తల్లులకు వరాలు ఇచ్చారు, లోకంలో శివుడిలా వారికి పూజ కలగాలని వాగ్దానం చేశారు.
ప్రాప్నోతి తద్వన్ మాతృభ్యః పూజా భవతు సర్వదా ఇత్య్ ఉక్త్వాన్తర్దధుర్ దేవా ఆసంస్ తత్రైవ మాతరః
"శివుడికి లభించేలా తల్లులకు ఎప్పుడూ పూజ కలగాలి" అని చెప్పి దేవతలు కనుమరుగయ్యారు. తల్లులు అక్కడే మిగిలిపోయారు.
యత్ర యత్ర స్థితా దేవ్యో మాతృతీర్థం తతో విదుః సురాణామ్ అపి సేవ్యాని కిం పునర్ మానుషాదిభిః
తల్లులు ఎక్కడ ఉన్నా, ఆ ప్రదేశాన్ని తల్లి తీర్థం అంటారు. అక్కడ దేవతలే సేవ చేయాలి, మరి మనుషులు ఇంకా ఎక్కువగా సేవించాలి.