పుత్రార్థం స మహాయత్నమ్ అకరోత్ ప్రియయా సహ తస్య పుత్రశ్ చిరాద్ ఆసీత్ సర్పో వై భీషణాకృతిః
కుమారుని కోసం రాజు తన భార్యతో కలిసి ఎంతో శ్రమపడ్డాడు. చాలా కాలానికి వారికి ఒక కుమారుడు పుట్టాడు. అతడు భయంకరమైన రూపంలో ఉన్న నాగుడు.
పుత్రం తం గోపయామ్ ఆస శూరసేనో మహీపతిః రాజ్ఞః పుత్రః సర్ప ఇతి న కశ్చిద్ విన్దతే జనః
శూరసేనుడు తన కుమారుణ్ని రహస్యంగా ఉంచాడు. రాజుకు పుట్టిన కుమారుడు నాగుడని ప్రజల్లో ఎవరికీ తెలియదు.
అన్తర్వర్తీ పరో వాపి మాతరం పితరం వినా ధాత్రేయ్య్ అపి న జానాతి నామాత్యో న పురోహితః
అతని తల్లి తండ్రి తప్ప, లోపలివారు బయటివారు, పాలించే అమ్మ కూడా, మంత్రులు, పురోహితుడు కూడా ఎవరూ ఆ విషయం తెలియదు.
తం దృష్ట్వా భీషణం సర్పం సభార్యో నృపసత్తమః సంతాపం నిత్యమ్ ఆప్నోతి సర్పాద్ వరమ్ అపుత్రతా
ఆ భయంకరమైన నాగరూపాన్ని చూసి రాజు తన భార్యతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ బాధపడేవాడు. కుమారుడు లేకపోవడం మేలని అనిపించేది.
ఏతద్ అస్తి మహాసర్పో వక్తి నిత్యం మనుష్యవత్ స సర్పః పితరం ప్రాహ కురు చూడామ్ అపి క్రియామ్
అయినా ఆ మహానాగుడు ఎప్పుడూ మనుష్యులా మాట్లాడేవాడు. అతడు తండ్రిని అడిగాడు — 'నాకు కూడా చుడాకర్మ చేయించండి' అని.
తథోపనయనం చాపి వేదాధ్యయనమ్ ఏవ చ యావద్ వేదం న చాధీతే తావచ్ ఛూద్రసమో ద్విజః
అదే విధంగా ఉపనయనం, వేదపఠనం కూడా చేయాలి. వేదం చదవకపోతే ద్విజుడు కూడా శూద్రుడితో సమానమే.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా పుత్రవచః శూరసేనో ఽతిదుఃఖితః బ్రాహ్మణం కంచనానీయ సంస్కారాది తదాకరోత్ అధీతవేదః సర్పో ఽపి పితరం చాబ్రవీద్ ఇదమ్
కుమారుని మాటలు విన్న శూరసేనుడు చాలా బాధపడ్డాడు. ఒక బ్రాహ్మణుడిని పిలిపించి అన్ని సంస్కారాలు చేయించాడు. ఆ నాగుడు వేదం నేర్చుకుని తండ్రితో ఇలా అన్నాడు.
వివాహం కురు మే రాజన్ స్త్రీకామో ఽహం నృపోత్తమ అన్యథాపి చ కృత్యం తే న సిధ్యేద్ ఇతి మే మతిః
'రాజా! నాకు పెళ్లి చేయించండి. నాకు భార్య కావాలి. లేనిపక్షంలో మీ ధర్మాలు నెరవేరవు — ఇదే నా నమ్మకం.'
జనయిత్వాత్మజాన్ వేదవిధినాఖిలసంస్కృతీః న కుర్యాద్ యః పితా తస్య నరకాన్ నాస్తి నిష్కృతిః
వేదవిధానంగా అన్ని సంస్కారాలు చేసి కుమారులను కనిన తండ్రి, వారికి పెళ్లి చేయించకపోతే, అతనికి నరకంలో పతనం తప్పదు, దానికి పరిహారం లేదు.
విస్మితః స పితా ప్రాహ సుతం తమ్ ఉరగాకృతిమ్
ఆ మాటలు విని తండ్రి ఆశ్చర్యపడి ఆ నాగరూపుడైన కుమారునితో మాట్లాడాడు.
యస్య శబ్దాద్ అపి త్రాసం యాన్తి శూరాశ్ చ పూరుషాః తస్మై కన్యాం తు కో దద్యాద్ వద పుత్ర కరోమి కిమ్
'నీ శబ్దం విన్నా సాహసికులైనవారు కూడా భయపడుతున్నారు. అలాంటి నీకు ఎవరు తమ కుమార్తెను ఇస్తారు? చెప్పు కుమారా, నేను ఏమి చేయాలి?'
తత్ పితుర్ వచనం శ్రుత్వా సర్పః ప్రాహ విచక్షణః
తండ్రి మాటలు విని ఆ తెలివైన నాగుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
వివాహా బహవో రాజన్ రాజ్ఞాం సన్తి జనేశ్వర ప్రసహ్యాహరణం చాపి శస్త్రైర్ వైవాహ ఏవ చ
'రాజా! రాజులలో వివాహాలకు అనేక విధానాలు ఉన్నాయి. బలవంతంగా తీసుకెళ్లడం, ఆయుధాలతో చేయడం, పరస్పర అంగీకారంతో జరిపే వివాహం కూడా ఉన్నాయి.'
జాతే వివాహే పుత్రస్య పితాసౌ కృతకృద్ భవేత్ నో చేద్ అత్రైవ గఙ్గాయాం మరిష్యే నాత్ర సంశయః
'నా పెళ్లి జరిగితే మీరు తండ్రిగా మీ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినవారు అవుతారు. లేకపోతే, నేను ఇక్కడే గంగానదిలో ప్రాణాలు విడిచేస్తాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
తత్ పుత్రనిశ్చయం జ్ఞాత్వా అపుత్రో నృపసత్తమః వివాహార్థమ్ అమాత్యాంస్ తాన్ ఆహూయేదం వచో ఽబ్రవీత్
తన కుమారుని విషయంలో నిశ్చయం తెలుసుకున్న రాజులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన ఆ రాజు, తనకు కుమారుడు లేనప్పటికీ, పెళ్లి కోసం తన మంత్రులను పిలిపించి ఇలా అన్నాడు.
నాగేశ్వరో మమ సుతో యువరాజో గుణాకరః గుణవాన్ మతిమాఞ్ శూరో దుర్జయః శత్రుతాపనః
నా కుమారుడు నాగేశ్వరుడు యువరాజు, సద్గుణాల నిలయం. అతడు మంచి లక్షణాలు కలవాడు, తెలివైనవాడు, ధైర్యవంతుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, ఎవ్వరూ జయించలేరు.
రథే నాగే స ధనుషి పృథివ్యాం నోపమీయతే వివాహస్ తస్య కర్తవ్యో హ్య్ అహం వృద్ధస్ తథైవ చ
రథంపై విల్లు పట్టుకుని ఉండే నాగేశ్వరుడికి భూమిపై సమానం ఎవ్వరూ లేరు. అతని పెళ్లి జరిపించాలి, ఎందుకంటే నేను వృద్ధుడిని, ఇది సముచితమే.
రాజ్యభారం సుతే న్యస్య నిశ్చిన్తో ఽహం భవామ్య్ అతః న దారసంగ్రహో యావత్ తావత్ పుత్రో మమ ప్రియః
రాజ్యభారం నా కుమారుడికి అప్పగిస్తే నాకు ఇక ఆందోళన ఉండదు. అతడు పెళ్లి చేసుకునే వరకు నా కుమారుడు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
బాలభావం నో జహాతి తస్మాత్ సర్వే ఽనుమన్య చ వివాహాయాథ కుర్వన్తు యత్నం మమ హితే రతాః
అతడు ఇంకా బాల్య స్వభావాన్ని వదలలేదు. అందుకే, నా మేలుకోసం మీరు అందరూ అతని పెళ్లి కోసం ప్రయత్నించండి.
న మే కాచిత్ తదా చిన్తా కృతోద్వాహో యదాత్మజః సుతే న్యస్తభరా యాన్తి కృతినస్ తపసే వనమ్
నా కుమారుడు పెళ్లి చేసుకున్నాక నాకు ఇక ఎలాంటి ఆందోళన ఉండదు. కుమారుడికి భారం అప్పగించినవారు, పనులు పూర్తయినవారు, అప్పుడు వనప్రస్థానికి వెళ్ళిపోతారు.
అమాత్యా రాజవచనం శ్రుత్వా సర్వే వినీతవత్ ఊచుః ప్రాఞ్జలయో హర్షాద్ రాజానం భూరితేజసమ్
రాజు మాటలు విన్న మంత్రులు అందరూ చేతులు జోడించి, ఆనందంతో, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న రాజును వినయంగా ఉద్దేశించి ఇలా అన్నారు.
తవ పుత్రో గుణజ్యేష్ఠస్ త్వం చ సర్వత్ర విశ్రుతః వివాహే తవ పుత్రస్య కిం మన్త్ర్యం కిం తు చిన్త్యతే
మీ కుమారుడు గుణాలలో అగ్రగణ్యుడు, మీరు ఎక్కడైనా ప్రసిద్ధులే. మీ కుమారుని పెళ్లి విషయంలో మాకు ఏమి ఆలోచన, ఏమి సందేహం?
అమాత్యేషు తథోక్తేషు గమ్భీరో నృపసత్తమః పుత్రం సర్పం త్వ్ అమాత్యానాం న చాఖ్యాతి న తే విదుః
మంత్రులు ఇలా అన్న తర్వాత, ఆ లోతైన మనస్సు గల రాజు తన కుమారుడు పాము అని వారికి చెప్పలేదు, వారు కూడా అది తెలియలేదు.
రాజా పునస్ తాన్ ఉవాచ కా స్యాత్ కన్యా గుణాధికా మహావంశభవః శ్రీమాన్ కో రాజా స్యాద్ గుణాశ్రయః
రాజు మళ్లీ ఇలా అడిగాడు: 'ఎవరెవరు మంచి లక్షణాలు కలిగిన కూతుర్లు? ఎవరు గొప్ప వంశంలో పుట్టినవారు, ధనికులు? ఏ రాజు సద్గుణాల నిలయం?'
సంబన్ధయోగ్యః శూరశ్ చ యత్సంబన్ధః ప్రశస్యతే తద్ రాజవచనం శ్రుత్వా అమాత్యానాం మహామతిః
ఎవరెవరు బంధుత్వానికి యోగ్యులు, ధైర్యవంతులు, వారి బంధుత్వం ప్రశంసించబడుతుంది? రాజు మాటలు విన్న మంత్రుల్లో ఒక తెలివైనవాడు—
కులీనః సాధుర్ అత్యన్తం రాజకార్యహితే రతః రాజ్ఞో మతిం విదిత్వా తు ఇఙ్గితజ్ఞో ఽబ్రవీద్ ఇదమ్
ఆ మంత్రుడు మంచి వంశస్థుడు, అత్యంత సద్గుణశీలి, రాజు మేలుకోసం ఎప్పుడూ కృషి చేసేవాడు, రాజు మనసు, సంకేతాలు అర్థం చేసుకుని ఇలా అన్నాడు.
పూర్వదేశే మహారాజ విజయో నామ భూపతిః వాజివారణరత్నానాం యస్య సంఖ్యా న విద్యతే
తూర్పు ప్రాంతంలో, మహారాజా, విజయుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతని వద్ద గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులు, రత్నాలు లెక్కలేనన్ని ఉన్నాయి.
అష్టౌ పుత్రా మహేష్వాసా మహారాజస్య ధీమతః తేషాం స్వసా భోగవతీ సాక్షాల్ లక్ష్మీర్ ఇవాపరా తవ పుత్రస్య యోగ్యా సా భార్యా రాజన్ మయోదితా
ఆ తెలివైన మహారాజుకు ఎనిమిది మంది ధనుర్ధారులు అయిన కుమారులు ఉన్నారు. వారి చెల్లెలు భోగవతీ, సాక్షాత్ లక్ష్మీదేవిలా ఉంది. రాజా, మీ కుమారుడికి ఆమె భార్యగా యోగ్యురాలు, నేను చెప్పినదీ ఇదే.
వృద్ధామాత్యవచః శ్రుత్వా రాజా తం ప్రత్యభాషత
ఆ వృద్ధ మంత్రివాక్యాన్ని విని రాజు అతనితో మాట్లాడాడు.
సుతా తస్య కథం మే ఽస్య సుతస్య స్యాద్ వదస్వ తత్
అతని కుమార్తె నా కుమారునికి భార్యగా ఎలా అవుతుంది? అది నాకు చెప్పు.