అస్థ్నాం చ పావనం బ్రూహి అస్మాకం చ గవాం తథా
మా కోసం, అలాగే మా పశువుల కోసం, ఎముకలను పవిత్రం చేసే మార్గం ఏమిటో చెప్పండి.
శివః ప్రాహ తదా సర్వాన్ గఙ్గామ్ ఆప్లుత్య యత్నతః దేవాశ్ చ గావస్ తత్పాపాన్ ముచ్యన్తే నాత్ర సంశయః
అప్పుడు శివుడు అందరికీ ఇలా అన్నాడు: 'గంగలో శ్రద్ధగా స్నానం చేస్తే, దేవతలు, ఆవులు, వాళ్ల పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
ప్రక్షాలితాని చాస్థీని ఋషిదేహభవాన్య్ అథ తాని ప్రక్షాలనాద్ ఏవ తత్ర ప్రాప్తాని పూతతామ్
ఋషుల శరీరాల నుండి వచ్చిన ఆ ఎముకలు అక్కడ కడిగిన వెంటనే పవిత్రతను పొందాయి.
యత్ర దేవా ముక్తపాపాస్ తత్ తీర్థం పాపనాశనమ్ తత్ర స్నానం చ దానం చ బ్రహ్మహత్యావినాశనమ్
దేవతలు పాపాల నుండి విముక్తి పొందిన ఆ తీర్థం పాపాలను నశింపజేసేది. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం వల్ల బ్రాహ్మణ హత్య వంటి ఘోర పాపాలూ పోతాయి.
గవాం చ పావనం యత్ర గోతీర్థం తద్ ఉదాహృతమ్ తత్ర స్నానాన్ మహాబుద్ధిర్ గోమేధఫలమ్ ఆప్నుయాత్
ఆవులు పవిత్రతను పొందే చోటును 'గో తీర్థం' అని అంటారు. అక్కడ స్నానం చేసిన జ్ఞానవంతుడు గోమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
యత్ర తద్బ్రాహ్మణాస్థీని ఆసన్ పుణ్యాని నారద పితృతీర్థం తు వై జ్ఞేయం పితౄణాం ప్రీతివర్ధనమ్
ఆ పుణ్యమైన బ్రాహ్మణుల ఎముకలు ఉన్న చోటే, నారదా, పితృ తీర్థంగా పిలవబడుతుంది. అది పితృదేవతలకు ఆనందాన్ని పెంచుతుంది.
భస్మాస్థినఖరోమాణి ప్రాణినో యస్య కస్యచిత్ తత్ర తీర్థే సంక్రమేరన్ యావచ్ చన్ద్రార్కతారకమ్
ఏ ప్రాణికి చెందిన బూడిద, ఎముకలు, జుట్టు లేదా గోరు ఆ తీర్థంలో ఉంచితే, అవి చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు ఉండేవరకు అక్కడే ఉంటాయి.
స్వర్గే వాసో భవేత్ తస్య అపి దుష్కృతకర్మణః తథా చక్రేశ్వరాత్ తీర్థాత్ త్రీణి తీర్థాని నారద తతః పూతాః సురగణా గావః శంభుమ్ అథాబ్రువన్
పాపకర్మ చేసినవాడికీ అక్కడ స్వర్గంలో నివాసం లభిస్తుంది. అలా చక్రేశ్వర తీర్థం నుండి మూడు తీర్థాలు ఏర్పడ్డాయి. ఆ తరువాత, నారదా, దేవతలు, ఆవులు పవిత్రులై, శంభువును ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.
యామః స్వం స్వమ్ అధిష్ఠానమ్ అత్ర సూర్యః ప్రతిష్ఠితః అస్మిన్ స్థితే దినకరే సురాః సర్వే ప్రతిష్ఠితాః
మనమంతా మన ఇళ్లకు వెళ్ళుదాం; ఇక్కడ సూర్యుడు స్థిరంగా ఉన్నాడు. సూర్యుడు ఇక్కడ ఉన్నంతకాలం, దేవతలందరూ ఇక్కడే స్థిరంగా ఉంటారు.
భవేయుర్ జగతామ్ ఈశ తద్ అనుజ్ఞాతుమ్ అర్హసి సూర్యో హ్య్ ఆత్మాస్య జగతస్ తస్థుషశ్ చ సనాతనః
లోకాల అధిపతీ! మేము వెళ్ళడానికి అనుమతి ఇవ్వండి. ఎందుకంటే ఈ లోకానికి, చలించేవాటికీ, అచలమైనవాటికీ సూర్యుడే శాశ్వతమైన ఆత్మ.
దివాకరో దేవమయస్ తత్రాస్మాభిః ప్రతిష్ఠితః యత్ర గఙ్గా జగద్ధాత్రీ యత్ర వై త్ర్యమ్బకః స్వయమ్ సురవాసం ప్రతిష్ఠానం భవేద్ యత్ర చ త్ర్యమ్బకమ్
దేవతల స్వరూపమైన సూర్యుడు ఇక్కడ మేము ప్రతిష్టించాము. ఇక్కడ గంగా, జగత్తుకు ఆధారమైనది, అలాగే త్రయంబకుడు స్వయంగా ఉన్నాడు. త్రయంబకుడు ఉన్నచోటే దేవతలకు నివాస స్థానం, స్థిరత కలుగుతుంది.
ఆపృచ్ఛ్య పిప్పలాదం తం సురాః స్వం సదనం యయుః పిప్పలాః కాలపర్యాయే స్వర్గం జగ్ముర్ అథాక్షయమ్
పిప్పలాదుని వీడ్కోలు తీసుకుని, దేవతలు తమ తమ గృహాలకు వెళ్ళారు. కాలక్రమంలో పిప్పల వృక్షాలు కూడా అక్షయమైన స్వర్గానికి చేరాయి.
పాదపానాం పదం విప్రః పిప్పలాదః ప్రతాపవాన్ క్షేత్రాధిపత్యే సంస్థాప్య పూజయామ్ ఆస శంకరమ్
పిప్పల వృక్షాల ప్రాంతంలో, ప్రతాపశాలి పిప్పలాదుడు, ఆ క్షేత్రాధిపతిగా, శంకరుని పూజను స్థాపించాడు.
దధీచిసూనుర్ మునిర్ ఉగ్రతేజా అవాప్య భార్యాం గౌతమస్యాత్మజాం చ పుత్రాన్ అథావాప్య శ్రియం యశశ్ చ సుహృజ్జనైః స్వర్గమ్ అవాప ధీరః
దధీచి కుమారుడు, ఘనమైన తపస్సు కలిగిన ముని, గౌతముని కుమార్తెను భార్యగా పొందాడు. తరువాత కుమారులు, ఐశ్వర్యం, కీర్తి, మిత్రులతో కలిసి, ఆ ధీరుడు స్వర్గాన్ని పొందాడు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం పిప్పలేశ్వరమ్ ఉచ్యతే సర్వక్రతుఫలం పుణ్యం స్మరణాద్ అఘనాశనమ్
అప్పటి నుండి ఆ తీర్థాన్ని 'పిప్పలేశ్వరము' అని పిలుస్తారు. అది అన్ని యాగాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది, పుణ్యప్రదం, దాన్ని స్మరించినా పాపాలు నశించిపోతాయి.
కిం పునః స్నానదానాభ్యామ్ ఆదిత్యస్య తు దర్శనాత్ చక్రేశ్వరః పిప్పలేశో దేవదేవస్య నామనీ
అయితే అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం, సూర్యుని దర్శనం చేయడం వల్ల ఎంత గొప్ప ఫలితం లభించునో! చక్రేశ్వరుడు, పిప్పలేశుడు — ఇవి దేవదేవుని పేర్లే.
సరహస్యం విదిత్వా తు సర్వకామాన్ అవాప్నుయాత్ సూర్యస్య చ ప్రతిష్ఠానాత్ సురవాసే ప్రతిష్ఠితే ప్రతిష్ఠానం తు తత్ క్షేత్రం సురాణామ్ అపి వల్లభమ్
ఈ పరమరహస్యాన్ని తెలుసుకుంటే అన్ని కోరికలు నెరవేరతాయి. సూర్యుని స్థానం దేవతల నివాసంలో స్థిరంగా ఉంది. ఆ స్థలం దేవతలకు కూడా ఎంతో ప్రియమైనది.
ఇతీదమ్ ఆఖ్యానమ్ అతీవ పుణ్యం పఠేత వా యః శృణుయాత్ స్మరేద్ వా స దీర్ఘజీవీ ధనవాన్ ధర్మయుక్తశ్ చాన్తే స్మరఞ్ శంభుమ్ ఉపైతి నిత్యమ్
ఈ పవిత్రమైన కథను ఎవరు చదువుతారో, వినుతారో, గుర్తుంచుకుంటారో వారు దీర్ఘాయుష్మంతులు, ధనవంతులు, ధార్మికులు అవుతారు. చివరికి శంభువును స్మరిస్తూ ఆయనను ఎప్పుడూ చేరుకుంటారు.
నాగతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం సర్వకామప్రదం శుభమ్ యత్ర నాగేశ్వరో దేవః శృణు తస్యాపి విస్తరమ్
నాగతీర్థం అనే పవిత్రస్థలం అన్ని కోరికలు తీరుస్తుందని ప్రసిద్ధి. అక్కడ నాగేశ్వరుడు నివసిస్తాడు. దాని విశేషాన్ని ఇప్పుడు విను.
ప్రతిష్ఠానపురే రాజా శూరసేన ఇతి శ్రుతః సోమవంశభవః శ్రీమాన్ మతిమాన్ గుణసాగరః
ప్రతిష్ఠానపురంలో శూరసేనుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. ఆయన సోమవంశానికి చెందినవాడు, మహిమాన్వితుడు, జ్ఞానవంతుడు, అన్ని గుణాల సముద్రం.
పుత్రార్థం స మహాయత్నమ్ అకరోత్ ప్రియయా సహ తస్య పుత్రశ్ చిరాద్ ఆసీత్ సర్పో వై భీషణాకృతిః
కుమారుని కోసం రాజు తన భార్యతో కలిసి ఎంతో శ్రమపడ్డాడు. చాలా కాలానికి వారికి ఒక కుమారుడు పుట్టాడు. అతడు భయంకరమైన రూపంలో ఉన్న నాగుడు.
పుత్రం తం గోపయామ్ ఆస శూరసేనో మహీపతిః రాజ్ఞః పుత్రః సర్ప ఇతి న కశ్చిద్ విన్దతే జనః
శూరసేనుడు తన కుమారుణ్ని రహస్యంగా ఉంచాడు. రాజుకు పుట్టిన కుమారుడు నాగుడని ప్రజల్లో ఎవరికీ తెలియదు.
అన్తర్వర్తీ పరో వాపి మాతరం పితరం వినా ధాత్రేయ్య్ అపి న జానాతి నామాత్యో న పురోహితః
అతని తల్లి తండ్రి తప్ప, లోపలివారు బయటివారు, పాలించే అమ్మ కూడా, మంత్రులు, పురోహితుడు కూడా ఎవరూ ఆ విషయం తెలియదు.
తం దృష్ట్వా భీషణం సర్పం సభార్యో నృపసత్తమః సంతాపం నిత్యమ్ ఆప్నోతి సర్పాద్ వరమ్ అపుత్రతా
ఆ భయంకరమైన నాగరూపాన్ని చూసి రాజు తన భార్యతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ బాధపడేవాడు. కుమారుడు లేకపోవడం మేలని అనిపించేది.
ఏతద్ అస్తి మహాసర్పో వక్తి నిత్యం మనుష్యవత్ స సర్పః పితరం ప్రాహ కురు చూడామ్ అపి క్రియామ్
అయినా ఆ మహానాగుడు ఎప్పుడూ మనుష్యులా మాట్లాడేవాడు. అతడు తండ్రిని అడిగాడు — 'నాకు కూడా చుడాకర్మ చేయించండి' అని.
తథోపనయనం చాపి వేదాధ్యయనమ్ ఏవ చ యావద్ వేదం న చాధీతే తావచ్ ఛూద్రసమో ద్విజః
అదే విధంగా ఉపనయనం, వేదపఠనం కూడా చేయాలి. వేదం చదవకపోతే ద్విజుడు కూడా శూద్రుడితో సమానమే.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా పుత్రవచః శూరసేనో ఽతిదుఃఖితః బ్రాహ్మణం కంచనానీయ సంస్కారాది తదాకరోత్ అధీతవేదః సర్పో ఽపి పితరం చాబ్రవీద్ ఇదమ్
కుమారుని మాటలు విన్న శూరసేనుడు చాలా బాధపడ్డాడు. ఒక బ్రాహ్మణుడిని పిలిపించి అన్ని సంస్కారాలు చేయించాడు. ఆ నాగుడు వేదం నేర్చుకుని తండ్రితో ఇలా అన్నాడు.
వివాహం కురు మే రాజన్ స్త్రీకామో ఽహం నృపోత్తమ అన్యథాపి చ కృత్యం తే న సిధ్యేద్ ఇతి మే మతిః
'రాజా! నాకు పెళ్లి చేయించండి. నాకు భార్య కావాలి. లేనిపక్షంలో మీ ధర్మాలు నెరవేరవు — ఇదే నా నమ్మకం.'
జనయిత్వాత్మజాన్ వేదవిధినాఖిలసంస్కృతీః న కుర్యాద్ యః పితా తస్య నరకాన్ నాస్తి నిష్కృతిః
వేదవిధానంగా అన్ని సంస్కారాలు చేసి కుమారులను కనిన తండ్రి, వారికి పెళ్లి చేయించకపోతే, అతనికి నరకంలో పతనం తప్పదు, దానికి పరిహారం లేదు.
విస్మితః స పితా ప్రాహ సుతం తమ్ ఉరగాకృతిమ్
ఆ మాటలు విని తండ్రి ఆశ్చర్యపడి ఆ నాగరూపుడైన కుమారునితో మాట్లాడాడు.