మానుషేభ్యో మానుషాస్ తు జాయన్తే పక్షిభిః ఖగాః బీజేభ్యో వీరుధో లోకే వైషమ్యం నైవ దృశ్యతే వార్క్షస్ త్వ్ అహం కథం జాతో హస్తపాదాదిజీవవాన్
మనుషుల నుంచి మనుషులు, పక్షుల నుంచి పక్షులు, విత్తనాల నుంచి మొక్కలు పుడతాయి. లోకంలో ఎక్కడా వ్యత్యాసం లేదు. కానీ నేను వృక్షంలో పుట్టి, చేతులు, కాళ్లు, ప్రాణం కలిగి ఎలా పుట్టాను?
వృక్షాస్ తద్వచనం శ్రుత్వా సర్వమ్ ఊచుర్ యథాక్రమమ్ దధీచేర్ మరణం సాధ్వ్యాస్ తథా చాగ్నిప్రవేశనమ్
ఆయన మాటలు విని, వృక్షాలు, ఔషధ మొక్కలు కలిసి, దధీచి మరణాన్ని, ఆ సతీమహిళ అగ్నిలో ప్రవేశించినదాన్ని క్రమంగా వివరించాయి.
అస్థ్నాం సంహరణం దేవైర్ ఏతత్ సర్వం సవిస్తరమ్ శ్రుత్వా దుఃఖసమావిష్టో నిపపాత తదా భువి
దేవతలు ఎముకలు కూడగట్టిన సంగతి పూర్తిగా విన్న ఆయన, దుఃఖంతో మునిగిపోయి అక్కడ నేలపై పడిపోయాడు.
ఆశ్వాసితః పునర్ వృక్షైర్ వాక్యైర్ ధర్మార్థసంహితైః ఆశ్వస్తః స పునః ప్రాహ తదౌషధివనస్పతీన్
ఆయనను ధర్మబద్ధమైన మాటలతో చెట్లు ఓదార్చి, ఆయన మళ్లీ ధైర్యం పొందాడు. వెంటనే ఆయుర్వేద మొక్కలు, వృక్షాలను సంబోధించాడు.
పితృహన్తౄన్ హనిష్యే ఽహం నాన్యథా జీవితుం క్షమః పితుర్ మిత్రాణి శత్రూంశ్ చ తథా పుత్రో ఽనువర్తతే
నా తండ్రిని చంపిన వారిని నేను సంహరిస్తాను; లేకపోతే నాకు బ్రతకడం సరికాదు. తండ్రి మిత్రులకైనా, శత్రువులకైనా, కుమారుడు అదే విధంగా అనుసరిస్తాడు.
స ఏవ పుత్రో యో ఽన్యస్ తు పుత్రరూపో రిపుః స్మృతః వదన్తి పితృమిత్రాణి తారయన్త్య్ అహితాన్ అపి
నిజమైన కుమారుడు వాడే; కుమారుడిలా కనిపించిన వాడేనా శత్రువు. తండ్రి మిత్రులు శత్రువులను కూడా రక్షిస్తారని అంటారు.
వృక్షాస్ తం బాలమ్ ఆదాయ సోమాన్తికమ్ అథాయయుః బాలవాక్యం తు తే వృక్షాః సోమాయాథ న్యవేదయన్ శ్రుత్వా సోమో ఽపి తం బాలం పిప్పలాదమ్ అభాషత
ఆ చెట్లు ఆ బాలుడిని తీసుకుని సోముని వద్దకు వెళ్లారు. ఆ బాలుని మాటలను చెట్లు సోమునికి చెప్పగా, సోముడు పిప్పలాదుని సంబోధించాడు.
గృహాణ విద్యాం విధివత్ సమగ్రాం తపఃసమృద్ధిం చ శుభాం చ వాచమ్ శౌర్యం చ రూపం చ బలం చ బుద్ధిం సంప్రాప్స్యసే పుత్ర మదాజ్ఞయా త్వమ్
నా ఆజ్ఞతో నీవు సంపూర్ణమైన విద్య, తపస్సు ఫలితాన్ని, మంగళకరమైన మాటను, ధైర్యాన్ని, అందాన్ని, బలాన్ని, బుద్ధిని పొందు, కుమారా.
పిప్పలాదస్ తమ్ అప్య్ ఆహ ఓషధీశం వినీతవత్
పిప్పలాదుడు వినయంగా ఆయుర్వేద మొక్కల అధిపతిని కూడా సంబోధించాడు.
సర్వమ్ ఏతద్ వృథా మన్యే పితృహన్తృవినిష్కృతిమ్ న కరోమ్య్ అత్ర యావచ్ చ తస్మాత్ తత్ ప్రథమం వద
నా తండ్రిని హత్య చేసిన వారికి ప్రాయశ్చిత్తం చేయకపోతే, ఇది అంతా వ్యర్థమేనని నేను భావిస్తున్నాను. అందుకే, దయచేసి ముందు దాని గురించి చెప్పు.
యస్మిన్ దేశే యత్ర కాలే యస్మిన్ దేవే చ మన్త్రకే యత్ర తీర్థే చ సిధ్యేత మత్సంకల్పః సురోత్తమ
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నా సంకల్పం నెరవేరటానికి ఏ ప్రాంతంలో, ఏ సమయానికి, ఏ దేవుని, ఏ మంత్రంతో, ఏ తీర్థంలో చేయాలో చెప్పు.
చన్ద్రః ప్రాహ చిరం ధ్యాత్వా భుక్తిర్ వా ముక్తిర్ ఏవ వా సర్వం మహేశ్వరాద్ దేవాజ్ జాయతే నాత్ర సంశయః
సోముడు చాలాసేపు ధ్యానం చేసి ఇలా అన్నాడు: అనుభవమా, మోక్షమా ఏదైనా, అన్నీ మహేశ్వరుని నుంచే కలుగుతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స సోమం పునర్ అప్య్ ఆహ కథం ద్రక్ష్యే మహేశ్వరమ్ బాలో ఽహం బాలబుద్ధిశ్ చ న సామర్థ్యం తపస్ తథా
ఆయన మళ్లీ సోముని అడిగాడు: మహేశ్వరునిని నేను ఎలా దర్శించగలను? నేను చిన్నవాడిని, చిన్న పిల్లవాడిలా ఆలోచిస్తాను, అంతటి తపస్సు చేయగల శక్తి నాకు లేదు.
గౌతమీం గచ్ఛ భద్ర త్వం స్తుహి చక్రేశ్వరం హరమ్ ప్రసన్నస్ తు తవేశానో హ్య్ అల్పాయాసేన వత్సక
బాలుడా, నీవు గౌతమీ నదికి వెళ్లి చక్రేశ్వరుడైన హరుడిని స్తుతించు. ఆయన ప్రసన్నుడైతే, చిన్న శ్రమతోనే నీకు అనుగ్రహిస్తాడు.
ప్రీతో భవేన్ మహాదేవః సాక్షాత్ కారుణికః శివః ఆస్తే సాక్షాత్కృతః శంభుర్ విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా
మహాదేవుడు, దయామయుడైన శివుడు, సంతుష్టుడైతే ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిస్తాడు. శంభువు అక్కడ ప్రత్యక్షంగా ఉండి, ప్రభావంతుడైన విష్ణువుకూ కన్పించాడు.
వరం చ దత్తవాన్ విష్ణోశ్ చక్రం చ త్రిదశార్చితమ్ గచ్ఛ తత్ర మహాబుద్ధే దణ్డకే గౌతమీం నదీమ్
ఆయన విష్ణువుకు వరం ఇచ్చాడు, దేవతలు పూజించే చక్రాన్ని కూడా ప్రసాదించాడు. మహాబుద్ధిశాలి, నీవు దండకారణ్యంలో గౌతమీ నదికి వెళ్లు.
చక్రేశ్వరం నామ తీర్థం జానన్త్య్ ఓషధయస్ తు తత్ తం గత్వా స్తుహి దేవేశం సర్వభావేన శంకరమ్ స తే ప్రీతమనాస్ తాత సర్వాన్ కామాన్ ప్రదాస్యతి
ఆయుర్వేద మొక్కలు ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని చక్రేశ్వర తీర్థమని తెలుసు. నీవు అక్కడికి వెళ్లి, సంపూర్ణ భక్తితో దేవేశ్వరుడైన శంకరుడిని స్తుతించు. ఆయన సంతోషంతో నీకు కావలసిన కోరికలన్నీ ఇస్తాడు, బిడ్డా.
తద్ రాజవచనాద్ బ్రహ్మన్ పిప్పలాదో మహామునిః ఆజగామ జగన్నాథో యత్ర రుద్రః స చక్రదః
రాజు ఆజ్ఞతో మహాముని పిప్పలాదుడు, జగన్నాథుడైన, చక్రాన్ని ప్రసాదించిన రుద్రుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
తం బాలం కృపయావిష్టాః పిప్పలాః స్వాశ్రమాన్ యయుః గోదావర్యాం తతః స్నాత్వా నత్వా త్రిభువనేశ్వరమ్ తుష్టావ సర్వభావేన పిప్పలాదః శివం శుచిః
ఆ బాలుడిపై కరుణతో పిప్పల వృక్షాలు తమ ఆశ్రమాలకు తిరిగి వెళ్లాయి. పిప్పలాదుడు గోదావరిలో స్నానం చేసి, మూడు లోకాల అధిపతిని నమస్కరించి, పవిత్ర హృదయంతో శివునిని సంపూర్ణంగా స్తుతించాడు.
సర్వాణి కర్మాణి విహాయ ధీరాస్ త్యక్తైషణా నిర్జితచిత్తవాతాః యం యాన్తి ముక్త్యై శరణం ప్రయత్నాత్ తమ్ ఆదిదేవం ప్రణమామి శంభుమ్
అన్ని క్రియలను వదిలి, ఆశలను త్యజించి, మనస్సును, ఇంద్రియాలను జయించిన ధీరులు మోక్షం కోసం ప్రయత్నించి ఆయనను శరణు చేరుతారు. ఆ ఆదిదేవుడైన శంభువుని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
యః సర్వసాక్షీ సకలాన్తరాత్మా సర్వేశ్వరః సర్వకలానిధానమ్ విజ్ఞాయ మచ్చిత్తగతం సమస్తం స మే స్మరారిః కరుణాం కరోతు
ప్రపంచానికీ సాక్షిగా ఉండే, అందరి హృదయాల్లో అంతరాత్మగా వెలిగే, సమస్త జగత్తుకు అధిపతిగా, అన్నిరకాల విద్యల నిలయంగా, నా మనసులోని అన్నిటినీ తెలిసిన, మన్మథుని శత్రువైన ఆ పరమేశ్వరుడు నాకు దయ చూపించాలి.
దిగీశ్వరాఞ్ జిత్య సురార్చితస్య కైలాసమ్ ఆన్దోలయతః పురారేః అఙ్గుష్ఠకృత్యైవ రసాతలాద్ అధో గతస్య తస్యైవ దశాననస్య
దిక్పాలకులను జయించి, దేవతలందరి పూజలు అందుకున్న ఆ పురారిని, దశముఖుడు తన బొటనవేలితో కైలాసాన్ని అడుగులకిందికి నెట్టినప్పుడు, ఆ కైలాసాన్ని ఊపినవాడు కూడా ఆయనే.
ఆలూనకాయస్య గిరం నిశమ్య విహస్య దేవ్యా సహ దత్తమ్ ఇష్టమ్ తస్మై ప్రసన్నః కుపితో ఽపి తద్వద్ అయుక్తదాతాసి మహేశ్వర త్వమ్
శరీరం నాశనమైనవాడి మాటలు విని, దేవితో కలిసి నవ్వుతూ, అతనికి కావలసిన వరాన్ని ఇచ్చావు. కోపంగా ఉన్నా కూడా, అర్హత లేని వారికి కూడా దయచూపే వాడవు, మహేశ్వరా!
సౌత్రామణీమ్ ఋద్ధిమ్ అధః స చక్రే యో ఽర్చాం హరౌ నిత్యమ్ అతీవ కృత్వా బాణః ప్రశస్యః కృతవాన్ ఉచ్చపూజాం రమ్యాం మనోజ్ఞాం శశిఖణ్డమౌలేః
సౌత్రామణి యాగాన్ని నిర్వహించి, హరిని ఎంతో భక్తితో ప్రతిరోజూ పూజిస్తూ, బాణుడు చంద్రకళాధరుని అందమైన, మధురమైన పూజతో ఎంతో పేరుగాంచాడు.
జిత్వా రిపూన్ దేవగణాన్ ప్రపూజ్య గురుం నమస్కర్తుమ్ అగాద్ విశాఖః చుకోప దృష్ట్వా గణనాథమ్ ఊఢమ్ అఙ్కే తమ్ ఆరోప్య జహాస సోమః
శత్రువులను జయించి, దేవతలను పూజించి, గురువుకు నమస్కరించిన విశాఖుడు, తన మడిలో గణనాథుడిని కూర్చుని ఉన్నదాన్ని చూసి కోపంగా అయ్యాడు. అప్పుడు సోముడు అతన్ని ఎత్తి నవ్వాడు.
ఈశాఙ్కరూఢో ఽపి శిశుస్వభావాన్ న మాతుర్ అఙ్కం ప్రముమోచ బాలః క్రుద్ధం సుతం బోధితుమ్ అప్య్ అశక్తస్ తతో ఽర్ధనారిత్వమ్ అవాప సోమః
ఈశానుని మీద కూర్చున్నా, బాలుడు తన సహజ స్వభావంతో తల్లి మడిని విడిచిపెట్టలేదు. కోపంగా ఉన్న కుమారుడిని శాంతింపజేయడంలో సోముడు కూడా విఫలమయ్యాడు. అందువల్ల అతడికి అర్ధజయ స్థితి కలిగింది.
తతః స్వయంభూః సుప్రీతః పిప్పలాదమ్ అభాషత
ఆ తర్వాత, స్వయంభువు ఎంతో సంతోషంతో పిప్పలాదునితో ఇలా అన్నాడు.
వరం వరయ భద్రం తే పిప్పలాద యథేప్సితమ్
పిప్పలాదా! నీకు కావలసిన వరాన్ని కోరుకో. నీకు శుభం కలుగుగాక.
హతో దేవైర్ మహాదేవ పితా మమ మహాయశాః అదామ్భికః సత్యవాదీ తథా మాతా పతివ్రతా
నా తండ్రి మహాయశస్సు గల మహాదేవుడు దేవతల చేతిలో హతమయ్యాడు. ఆయన మాయాచాట్లు లేని, సత్యవంతుడు. నా తల్లి కూడా భర్తకు అంకితభావంతో ఉండేది.
దేవేభ్యశ్ చ తయోర్ నాశం శ్రుత్వా నాథ సవిస్తరమ్ దుఃఖకోపసమావిష్టో నాహం జీవితుమ్ ఉత్సహే
ప్రభూ! దేవతల మాటల ద్వారా వారి నాశనం గురించి పూర్తిగా విని, నేను బాధతో, కోపంతో నిండిపోయాను. ఇక జీవించాలన్న ఆసక్తి నాకు లేదు.