ఆగచ్ఛన్తీం తాం ప్రాతిథేయీం తదానీం నివారయామ్ ఆస తదోల్కపాతః సా సంభ్రమాద్ ఆగతా చాశ్రమం స్వం నైవాపశ్యత్ తత్ర భర్తారమ్ అగ్రే
ఆమె వస్తుండగా, ప్రాతిథేయి అనే ఆమెను ఒక్కసారిగా ఒక ఉల్కాపాతం ఆపింది. ఆందోళనతో తన ఆశ్రమానికి చేరుకుంది. కానీ అక్కడ భర్తను చూడలేకపోయింది.
క్వ వా గతశ్ చేతి సవిస్మయా సా పప్రచ్ఛ చాగ్నిం ప్రాతిథేయీ తదానీమ్ అగ్నిస్ తదోవాచ సవిస్తరం తాం దేవాగమం యాచనం వై శరీరే
ఆమె ఆశ్చర్యంతో, 'అతను ఎక్కడికి వెళ్లాడు?' అని అగ్నిని అడిగింది. అప్పుడు అగ్ని, దేవతలు వచ్చిన సంగతి, వారు శరీరాన్ని అడిగిన విషయం అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
అస్థ్నామ్ ఉపాదానమ్ అథ ప్రయాణం శ్రుత్వా సర్వం దుఃఖితా సా బభూవ దుఃఖోద్వేగాత్ సా పపాతాథ పృథ్వ్యాం మన్దం మన్దం వహ్నినాశ్వాసితా చ
ఎముకలు తీసుకెళ్లిన సంగతిని, భర్త వెళ్లిపోయిన విషయాన్ని విని, ఆమె చాలా బాధపడింది. ఆ దుఃఖంతో, ఆందోళనతో మెల్లగా నేలపై పడిపోయింది. అగ్ని మాత్రమే ఆమెను ఓదార్చాడు.
ఉత్పద్యతే యత్ తు వినాశి సర్వం న శోచ్యమ్ అస్తీతి మనుష్యలోకే గోవిప్రదేవార్థమ్ ఇహ త్యజన్తి ప్రాణాన్ ప్రియాన్ పుణ్యభాజో మనుష్యాః
ఈ లోకంలో పుట్టినదంతా నశించడంలో శోకపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఆవులు, బ్రాహ్మణులు, దేవతల కోసం, పుణ్యవంతులు తమ ప్రియమైన ప్రాణాలనైనా ఇక్కడ త్యాగం చేస్తారు.
సంసారచక్రే పరివర్తమానే దేహం సమర్థం ధర్మయుక్తం త్వ్ అవాప్య ప్రియాన్ ప్రాణాన్ దేవవిప్రార్థహేతోస్ తే వై ధన్యాః ప్రాణినో యే త్యజన్తి
ఈ జన్మచక్రంలో తిరుగుతూ, ధర్మముతో కూడిన శక్తివంతమైన శరీరం పొందినవారు, దేవతలు లేదా బ్రాహ్మణుల కోసం తమ ప్రాణాలను విడిచిపెట్టినవారు నిజంగా భాగ్యశాలులు.
ప్రాణాః సర్వే ఽస్యాపి దేహాన్వితస్య యాతారో వై నాత్ర సందేహలేశః ఏవం జ్ఞాత్వా విప్రగోదేవదీనాద్య్ అర్థం చైనాన్ ఉత్సృజన్తీశ్వరాస్ తే
ఈ శరీరంలో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరి ప్రాణాలు తప్పక పోతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఈ విషయం తెలుసుకుని, బ్రాహ్మణులు, ఆవులు, దేవతలు లేదా బీదవారి కోసం తమ ప్రాణాలను త్యజించే వారు నిజంగా మహాత్ములు.
నివార్యమాణో ఽపి మయా ప్రపన్నయా చకార దేవాస్త్రపరిగ్రహం సః మనోగతం వేత్త్య్ అథవా విధాతుః కో మర్త్యలోకాతిగచేష్టితస్య
నేను ఎంతనైనా ఆపాలని ప్రయత్నించినా, నా ఆశ్రయానికి వచ్చిన ఆమె దైవాస్త్రాన్ని స్వీకరించింది. మరొకరి మనసు, లేదా సృష్టికర్త మనుషుల అసాధారణ చర్యలకు ఏ ఉద్దేశంతో అనుమతిస్తాడో ఎవరికీ తెలియదు.
ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వాపూజ్య చాగ్నీన్ యథావద్ భర్తుస్ త్వచా లోమభిః సా వివేశ గర్భస్థితం బాలకం ప్రాతిథేయీ కుక్షిం విదార్యాథ కరే గృహీత్వా
ఇలా చెప్పి, అగ్నిని యథావిధిగా పూజించి, భర్త చర్మం, రోమాలతో పాటు గర్భంలో ఉన్న బిడ్డవద్దకు వెళ్లి, ప్రతిథి కడుపు చీల్చి, బిడ్డను చేతిలోకి తీసుకుంది.
పిత్రా హీనో బన్ధుభిర్ గోత్రజైశ్ చ మాత్రా హీనో బాలకః సర్వ ఏవ రక్షన్తు సర్వే ఽపి చ భూతసంఘాస్ తథౌషధ్యో బాలకం లోకపాలాః
తండ్రి, బంధువులు, గోత్రస్థులు, తల్లి లేని ఈ బిడ్డను, సమస్త జీవులు, అన్ని ప్రాణులు, ఔషధ మొక్కలు, లోకపాలకులు — అందరూ కాపాడాలి.
యే బాలకం మాతృపితృప్రహీణం సనిర్విశేషం స్వతనుప్రరూఢైః పశ్యన్తి రక్షన్తి త ఏవ నూనం బ్రహ్మాదికానామ్ అపి వన్దనీయాః
తల్లి తండ్రిలేని, తన శరీరంతోనే పెరిగిన బిడ్డను చూసి, రక్షించే వారు బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకూ పూజార్హులు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా చాత్యజద్ బాలం భర్తృచిత్తపరాయణా పిప్పలానాం సమీపే తు న్యస్య బాలం నమస్య చ
ఇలా చెప్పి, భర్త మనసుకు అంకితమైన ఆమె, ఆ బిడ్డను పిప్పల వృక్షాల దగ్గర ఉంచి, నమస్కరించి, అక్కడే వదిలేసింది.
అగ్నిం ప్రదక్షిణీకృత్య యజ్ఞపాత్రసమన్వితా వివేశాగ్నిం ప్రాతిథేయీ భర్త్రా సహ దివం యయౌ
అగ్నిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, యజ్ఞపాత్రలు చేతబట్టి, ప్రతిథేయి అగ్నిలో ప్రవేశించి, భర్తతో కలిసి స్వర్గానికి చేరింది.
రురుదుశ్ చాశ్రమస్థా యే వృక్షాశ్ చ వనవాసినః పుత్రవత్ పోషితా యేన ఋషిణా చ దధీచినా
ఆ ఆశ్రమంలో ఉన్నవారు, అడవి వాసులు, వృక్షాలూ అందరూ ఏడ్చారు. ఎందుకంటే ఋషి దధీచి వారిని తన కుమారుల్లా పోషించాడు.
వినా తేన న జీవామస్ తయా మాత్రా వినా తథా మృగాశ్ చ పక్షిణః సర్వే వృక్షాః ప్రోచుః పరస్పరమ్
ఆయన లేకుండా, ఆమె లేకుండా మనం బతకలేం — అని జంతువులు, పక్షులు, వృక్షాలు పరస్పరం చెప్పుకున్నాయి.
స్వర్గమ్ ఆసేదుషోః పిత్రోస్ తదపత్యేష్వ్ అకృత్రిమమ్ యే కుర్వన్త్య్ అనిశం స్నేహం త ఏవ కృతినో నరాః
తల్లిదండ్రులు స్వర్గానికి వెళ్లిన పిల్లల పట్ల ఎప్పుడూ హృదయపూర్వకమైన ప్రేమ చూపించే వారే నిజంగా గొప్పవారు.
దధీచిః ప్రాతిథేయీ వా వీక్షతే ఽస్మాన్ యథా పురా తథా పితా న మాతా వా ధిగ్ అస్మాన్ పాపినో వయమ్
దధీచి గానీ, ప్రతిథేయి గానీ మనల్ని మునుపటిలా చూడటం లేదు. తండ్రి, తల్లి ఇద్దరూ లేరు. మనం పాపులం, మనకే ఈ అపమానం.
అస్మాకమ్ అపి సర్వేషామ్ అతః ప్రభృతి నిశ్చితమ్ బాలో దధీచిః ప్రాతిథేయీ బాలో ధర్మః సనాతనః
ఇప్పటి నుంచి మనందరికీ స్పష్టంగా తెలిసిన విషయం — దధీచి ప్రతిథేయి కుమారుడు శాశ్వత ధర్మబిడ్డ.
ఏవమ్ ఉక్త్వా తదౌషధ్యో వనస్పతిసమన్వితాః సోమం రాజానమ్ అభ్యేత్య యాచిరే ఽమృతమ్ ఉత్తమమ్
ఇలా అన్నాక, అన్ని ఔషధ మొక్కలు, వృక్షాలతో కలిసి సోమరాజును ఆశ్రయించి, ఉత్తమమైన అమృతాన్ని అడిగాయి.
స చాపి దత్తవాంస్ తేభ్యః సోమో ఽమృతమ్ అనుత్తమమ్ దదుర్ బాలాయ తే చాపి అమృతం సురవల్లభమ్
సోముడు వారికి అత్యుత్తమ అమృతాన్ని ఇచ్చాడు. వారు ఆ అమృతాన్ని దేవతలకు ప్రియమైనదిగా, ఆ బిడ్డకు ఇచ్చారు.
స తేన తృప్తో వవృధే శుక్లపక్షే యథా శశీ పిప్పలైః పాలితో యస్మాత్ పిప్పలాదః స బాలకః ప్రవృద్ధః పిప్పలాన్ ఏవమ్ ఉవాచ త్వ్ అతివిస్మితః
ఆ అమృతంతో తృప్తి చెందిన అతను, శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరిగినట్టు పెరిగాడు. పిప్పల వృక్షాలు అతన్ని పోషించాయి. అందుకే అతను పిప్పలాదుడు అనిపించాడు. అతను ఆశ్చర్యంతో ఆ వృక్షాలను అడిగాడు.
మానుషేభ్యో మానుషాస్ తు జాయన్తే పక్షిభిః ఖగాః బీజేభ్యో వీరుధో లోకే వైషమ్యం నైవ దృశ్యతే వార్క్షస్ త్వ్ అహం కథం జాతో హస్తపాదాదిజీవవాన్
మనుషుల నుంచి మనుషులు, పక్షుల నుంచి పక్షులు, విత్తనాల నుంచి మొక్కలు పుడతాయి. లోకంలో ఎక్కడా వ్యత్యాసం లేదు. కానీ నేను వృక్షంలో పుట్టి, చేతులు, కాళ్లు, ప్రాణం కలిగి ఎలా పుట్టాను?
వృక్షాస్ తద్వచనం శ్రుత్వా సర్వమ్ ఊచుర్ యథాక్రమమ్ దధీచేర్ మరణం సాధ్వ్యాస్ తథా చాగ్నిప్రవేశనమ్
ఆయన మాటలు విని, వృక్షాలు, ఔషధ మొక్కలు కలిసి, దధీచి మరణాన్ని, ఆ సతీమహిళ అగ్నిలో ప్రవేశించినదాన్ని క్రమంగా వివరించాయి.
అస్థ్నాం సంహరణం దేవైర్ ఏతత్ సర్వం సవిస్తరమ్ శ్రుత్వా దుఃఖసమావిష్టో నిపపాత తదా భువి
దేవతలు ఎముకలు కూడగట్టిన సంగతి పూర్తిగా విన్న ఆయన, దుఃఖంతో మునిగిపోయి అక్కడ నేలపై పడిపోయాడు.
ఆశ్వాసితః పునర్ వృక్షైర్ వాక్యైర్ ధర్మార్థసంహితైః ఆశ్వస్తః స పునః ప్రాహ తదౌషధివనస్పతీన్
ఆయనను ధర్మబద్ధమైన మాటలతో చెట్లు ఓదార్చి, ఆయన మళ్లీ ధైర్యం పొందాడు. వెంటనే ఆయుర్వేద మొక్కలు, వృక్షాలను సంబోధించాడు.
పితృహన్తౄన్ హనిష్యే ఽహం నాన్యథా జీవితుం క్షమః పితుర్ మిత్రాణి శత్రూంశ్ చ తథా పుత్రో ఽనువర్తతే
నా తండ్రిని చంపిన వారిని నేను సంహరిస్తాను; లేకపోతే నాకు బ్రతకడం సరికాదు. తండ్రి మిత్రులకైనా, శత్రువులకైనా, కుమారుడు అదే విధంగా అనుసరిస్తాడు.
స ఏవ పుత్రో యో ఽన్యస్ తు పుత్రరూపో రిపుః స్మృతః వదన్తి పితృమిత్రాణి తారయన్త్య్ అహితాన్ అపి
నిజమైన కుమారుడు వాడే; కుమారుడిలా కనిపించిన వాడేనా శత్రువు. తండ్రి మిత్రులు శత్రువులను కూడా రక్షిస్తారని అంటారు.
వృక్షాస్ తం బాలమ్ ఆదాయ సోమాన్తికమ్ అథాయయుః బాలవాక్యం తు తే వృక్షాః సోమాయాథ న్యవేదయన్ శ్రుత్వా సోమో ఽపి తం బాలం పిప్పలాదమ్ అభాషత
ఆ చెట్లు ఆ బాలుడిని తీసుకుని సోముని వద్దకు వెళ్లారు. ఆ బాలుని మాటలను చెట్లు సోమునికి చెప్పగా, సోముడు పిప్పలాదుని సంబోధించాడు.
గృహాణ విద్యాం విధివత్ సమగ్రాం తపఃసమృద్ధిం చ శుభాం చ వాచమ్ శౌర్యం చ రూపం చ బలం చ బుద్ధిం సంప్రాప్స్యసే పుత్ర మదాజ్ఞయా త్వమ్
నా ఆజ్ఞతో నీవు సంపూర్ణమైన విద్య, తపస్సు ఫలితాన్ని, మంగళకరమైన మాటను, ధైర్యాన్ని, అందాన్ని, బలాన్ని, బుద్ధిని పొందు, కుమారా.
పిప్పలాదస్ తమ్ అప్య్ ఆహ ఓషధీశం వినీతవత్
పిప్పలాదుడు వినయంగా ఆయుర్వేద మొక్కల అధిపతిని కూడా సంబోధించాడు.
సర్వమ్ ఏతద్ వృథా మన్యే పితృహన్తృవినిష్కృతిమ్ న కరోమ్య్ అత్ర యావచ్ చ తస్మాత్ తత్ ప్రథమం వద
నా తండ్రిని హత్య చేసిన వారికి ప్రాయశ్చిత్తం చేయకపోతే, ఇది అంతా వ్యర్థమేనని నేను భావిస్తున్నాను. అందుకే, దయచేసి ముందు దాని గురించి చెప్పు.