కురుష్వ చేత్య్ ఆహుర్ అదీనసత్త్వం దధీచిమ్ ఇత్య్ ఉత్తరమ్ అగ్నికల్పమ్ తదా తు తస్య ప్రియమ్ ఈరయన్తీ న సాంనిధ్యే ప్రాతిథేయీ మునీశ
దధీచి మహర్షికి ధైర్యం తగ్గలేదు. దేవతలు 'అలా చేయండి' అని అనుమతిచ్చారు. అదే సమయంలో, ఆయన భార్య అగ్నిలా ప్రేమతో ఉండి, అక్కడ లేకపోయింది, ఓ మహర్షీ!
తే చాపి దేవాస్ తామ్ అదృష్ట్వైవ శీఘ్రం తస్యా భీతా విప్రమ్ ఊచుః కురుష్వ తత్యాజ జీవాన్ దుస్త్యజాన్ ప్రీతియుక్తో యథాసుఖం దేహమ్ ఇమం జుషధ్వమ్
ఆమెను అక్కడ చూడక, దేవతలు భయంతో త్వరగా ఆ మహర్షిని ఇలా అడిగారు: 'అలా చేయండి.' ఆయన ప్రేమతో, విడిచిపెట్టడం కష్టం అయినా తన ప్రాణాన్ని విడిచారు. 'ఈ శరీరాన్ని మీ ఇష్టానుసారం ఉపయోగించుకోండి' అని అన్నారు.
ఇత్య్ ఉక్త్వాసౌ బద్ధపద్మాసనస్థో నాసాగ్రదత్తాక్షిప్రకాశప్రసన్నః వాయుం సవహ్నిం మధ్యమోద్ఘాటయోగాన్ నీత్వా శనైర్ దహరాకాశగర్భమ్
అలా చెప్పి, ఆయన పద్మాసనంలో కూర్చుని, ముక్కు చివర దృష్టి పెట్టి, ప్రశాంతంగా, ప్రకాశంగా ఉన్నాడు. శ్వాస, అగ్ని, మధ్యనాడిని నియంత్రిస్తూ, తన ప్రాణవాయువును మెల్లగా హృదయాకాశంలోకి తీసుకెళ్లాడు.
యద్ అప్రమేయం పరమం పదం యద్ యద్ బ్రహ్మరూపం యద్ ఉపాసితవ్యమ్ తత్రైవ విన్యస్య ధియం మహాత్మా సాయుజ్యతాం బ్రహ్మణో ఽసౌ జగామ
అపారమైన, పరమమైన స్థితిని, బ్రహ్మస్వరూపాన్ని, ధ్యానం చేయదగినదాన్ని మనస్సులో స్థిరపరిచి, ఆ మహాత్ముడు బ్రహ్మతో ఏకత్వాన్ని పొందాడు.
నిర్జీవతాం ప్రాప్తమ్ అభీక్ష్య దేవాః కలేవరం తస్య సురాశ్ చ సమ్యక్ త్వష్టారమ్ అప్య్ ఊచుర్ అతిత్వరన్తః కురుష్వ చాస్త్రాణి బహూని సద్యః
ఆయన శరీరం ప్రాణం లేకుండా పోయినదాన్ని చూసి, దేవతలు, అమరులు చాలా తొందరగా త్వష్టకు ఇలా అన్నారు: 'వెంటనే అనేక ఆయుధాలు తయారు చేయండి.'
స చాపి తాన్ ఆహ కథం ను కార్యం కలేవరం బ్రాహ్మణస్యేహ దేవాః బిభేమి కర్తుం దారుణం చాక్షమో ఽహం విదారితాన్య్ ఆయుధాన్య్ ఉత్తమాని
'ఇది ఎలా చేయాలి, దేవతలారా?' అని త్వష్ట అడిగాడు. 'ఒక బ్రాహ్మణుని శరీరాన్ని హింసించడం నాకు భయంగా ఉంది, చేయలేను. అయినా, మంచి ఆయుధాలు తయారు చేయాలి.'
వజ్రం ముఖం వః క్రియతే హితార్థం గావో దేవైర్ ఆయుధార్థం క్షణేన దధీచిదేహం తు విదార్య యూయమ్ అస్థీని శుద్ధాని ప్రయచ్ఛతాద్య
మీ మేలు కోసం వజ్రాయుధానికి తల తయారు చేస్తాను. దేవతలు, ఆవులు కలిసి ఆయుధాలు ఇస్తారు. క్షణంలో దధీచి శరీరాన్ని విడదీసి, ఆయన పవిత్రమైన ఎముకలను మీకు ఇస్తారు.
తా దేవవాక్యాచ్ చ తథైవ చక్రుః సంలిహ్య చాస్థీని దదుః సురాణామ్ సురాస్ త్వరా జగ్ముర్ అదీనసత్త్వాః స్వమ్ ఆలయం చాపి తథైవ గావః
దేవతల ఆజ్ఞతో వారు అలాగే చేశారు. ఎముకలను సేకరించి దేవతలకు ఇచ్చారు. దేవతలు ఉత్సాహంగా తమ తమ లోకాలకు వెళ్లారు. ఆవులు కూడా తమ ఇంటికి తిరిగి వెళ్లిపోయాయి.
కృత్వా తథాస్త్రాణి చ దేవతానాం త్వష్టా జగామాథ సురాజ్ఞయా తదా తతశ్ చిరాచ్ ఛీలవతీ సుభద్రా భర్తుః ప్రియా బాలగర్భా త్వరన్తీ
దేవతలకు ఆయుధాలు తయారు చేసి, త్వష్ట దేవతల ఆజ్ఞతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు. చాలా కాలం తర్వాత, శీలవతి అనే పుణ్యవంతురాలు, తన భర్తను చూడాలని, గర్భవతిగా ఆశ్రమానికి త్వరగా వచ్చింది.
కరే గృహీత్వా కలశం వారిపూర్ణమ్ ఉమాం నత్వా ఫలపుష్పైః సమేత్య అగ్నిం చ భర్తారమ్ అథాశ్రమం చ సంద్రష్టుకామా హ్య్ ఆజగామాథ శీఘ్రమ్
చేతిలో నీళ్లు నిండిన కలశాన్ని పట్టుకుని, ఉమాదేవిని ఫలపుష్పాలతో నమస్కరించి, అగ్ని, భర్త, ఆశ్రమాన్ని చూడాలని ఆశతో త్వరగా వచ్చింది.
ఆగచ్ఛన్తీం తాం ప్రాతిథేయీం తదానీం నివారయామ్ ఆస తదోల్కపాతః సా సంభ్రమాద్ ఆగతా చాశ్రమం స్వం నైవాపశ్యత్ తత్ర భర్తారమ్ అగ్రే
ఆమె వస్తుండగా, ప్రాతిథేయి అనే ఆమెను ఒక్కసారిగా ఒక ఉల్కాపాతం ఆపింది. ఆందోళనతో తన ఆశ్రమానికి చేరుకుంది. కానీ అక్కడ భర్తను చూడలేకపోయింది.
క్వ వా గతశ్ చేతి సవిస్మయా సా పప్రచ్ఛ చాగ్నిం ప్రాతిథేయీ తదానీమ్ అగ్నిస్ తదోవాచ సవిస్తరం తాం దేవాగమం యాచనం వై శరీరే
ఆమె ఆశ్చర్యంతో, 'అతను ఎక్కడికి వెళ్లాడు?' అని అగ్నిని అడిగింది. అప్పుడు అగ్ని, దేవతలు వచ్చిన సంగతి, వారు శరీరాన్ని అడిగిన విషయం అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
అస్థ్నామ్ ఉపాదానమ్ అథ ప్రయాణం శ్రుత్వా సర్వం దుఃఖితా సా బభూవ దుఃఖోద్వేగాత్ సా పపాతాథ పృథ్వ్యాం మన్దం మన్దం వహ్నినాశ్వాసితా చ
ఎముకలు తీసుకెళ్లిన సంగతిని, భర్త వెళ్లిపోయిన విషయాన్ని విని, ఆమె చాలా బాధపడింది. ఆ దుఃఖంతో, ఆందోళనతో మెల్లగా నేలపై పడిపోయింది. అగ్ని మాత్రమే ఆమెను ఓదార్చాడు.
ఉత్పద్యతే యత్ తు వినాశి సర్వం న శోచ్యమ్ అస్తీతి మనుష్యలోకే గోవిప్రదేవార్థమ్ ఇహ త్యజన్తి ప్రాణాన్ ప్రియాన్ పుణ్యభాజో మనుష్యాః
ఈ లోకంలో పుట్టినదంతా నశించడంలో శోకపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఆవులు, బ్రాహ్మణులు, దేవతల కోసం, పుణ్యవంతులు తమ ప్రియమైన ప్రాణాలనైనా ఇక్కడ త్యాగం చేస్తారు.
సంసారచక్రే పరివర్తమానే దేహం సమర్థం ధర్మయుక్తం త్వ్ అవాప్య ప్రియాన్ ప్రాణాన్ దేవవిప్రార్థహేతోస్ తే వై ధన్యాః ప్రాణినో యే త్యజన్తి
ఈ జన్మచక్రంలో తిరుగుతూ, ధర్మముతో కూడిన శక్తివంతమైన శరీరం పొందినవారు, దేవతలు లేదా బ్రాహ్మణుల కోసం తమ ప్రాణాలను విడిచిపెట్టినవారు నిజంగా భాగ్యశాలులు.
ప్రాణాః సర్వే ఽస్యాపి దేహాన్వితస్య యాతారో వై నాత్ర సందేహలేశః ఏవం జ్ఞాత్వా విప్రగోదేవదీనాద్య్ అర్థం చైనాన్ ఉత్సృజన్తీశ్వరాస్ తే
ఈ శరీరంలో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరి ప్రాణాలు తప్పక పోతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఈ విషయం తెలుసుకుని, బ్రాహ్మణులు, ఆవులు, దేవతలు లేదా బీదవారి కోసం తమ ప్రాణాలను త్యజించే వారు నిజంగా మహాత్ములు.
నివార్యమాణో ఽపి మయా ప్రపన్నయా చకార దేవాస్త్రపరిగ్రహం సః మనోగతం వేత్త్య్ అథవా విధాతుః కో మర్త్యలోకాతిగచేష్టితస్య
నేను ఎంతనైనా ఆపాలని ప్రయత్నించినా, నా ఆశ్రయానికి వచ్చిన ఆమె దైవాస్త్రాన్ని స్వీకరించింది. మరొకరి మనసు, లేదా సృష్టికర్త మనుషుల అసాధారణ చర్యలకు ఏ ఉద్దేశంతో అనుమతిస్తాడో ఎవరికీ తెలియదు.
ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వాపూజ్య చాగ్నీన్ యథావద్ భర్తుస్ త్వచా లోమభిః సా వివేశ గర్భస్థితం బాలకం ప్రాతిథేయీ కుక్షిం విదార్యాథ కరే గృహీత్వా
ఇలా చెప్పి, అగ్నిని యథావిధిగా పూజించి, భర్త చర్మం, రోమాలతో పాటు గర్భంలో ఉన్న బిడ్డవద్దకు వెళ్లి, ప్రతిథి కడుపు చీల్చి, బిడ్డను చేతిలోకి తీసుకుంది.
పిత్రా హీనో బన్ధుభిర్ గోత్రజైశ్ చ మాత్రా హీనో బాలకః సర్వ ఏవ రక్షన్తు సర్వే ఽపి చ భూతసంఘాస్ తథౌషధ్యో బాలకం లోకపాలాః
తండ్రి, బంధువులు, గోత్రస్థులు, తల్లి లేని ఈ బిడ్డను, సమస్త జీవులు, అన్ని ప్రాణులు, ఔషధ మొక్కలు, లోకపాలకులు — అందరూ కాపాడాలి.
యే బాలకం మాతృపితృప్రహీణం సనిర్విశేషం స్వతనుప్రరూఢైః పశ్యన్తి రక్షన్తి త ఏవ నూనం బ్రహ్మాదికానామ్ అపి వన్దనీయాః
తల్లి తండ్రిలేని, తన శరీరంతోనే పెరిగిన బిడ్డను చూసి, రక్షించే వారు బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకూ పూజార్హులు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా చాత్యజద్ బాలం భర్తృచిత్తపరాయణా పిప్పలానాం సమీపే తు న్యస్య బాలం నమస్య చ
ఇలా చెప్పి, భర్త మనసుకు అంకితమైన ఆమె, ఆ బిడ్డను పిప్పల వృక్షాల దగ్గర ఉంచి, నమస్కరించి, అక్కడే వదిలేసింది.
అగ్నిం ప్రదక్షిణీకృత్య యజ్ఞపాత్రసమన్వితా వివేశాగ్నిం ప్రాతిథేయీ భర్త్రా సహ దివం యయౌ
అగ్నిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, యజ్ఞపాత్రలు చేతబట్టి, ప్రతిథేయి అగ్నిలో ప్రవేశించి, భర్తతో కలిసి స్వర్గానికి చేరింది.
రురుదుశ్ చాశ్రమస్థా యే వృక్షాశ్ చ వనవాసినః పుత్రవత్ పోషితా యేన ఋషిణా చ దధీచినా
ఆ ఆశ్రమంలో ఉన్నవారు, అడవి వాసులు, వృక్షాలూ అందరూ ఏడ్చారు. ఎందుకంటే ఋషి దధీచి వారిని తన కుమారుల్లా పోషించాడు.
వినా తేన న జీవామస్ తయా మాత్రా వినా తథా మృగాశ్ చ పక్షిణః సర్వే వృక్షాః ప్రోచుః పరస్పరమ్
ఆయన లేకుండా, ఆమె లేకుండా మనం బతకలేం — అని జంతువులు, పక్షులు, వృక్షాలు పరస్పరం చెప్పుకున్నాయి.
స్వర్గమ్ ఆసేదుషోః పిత్రోస్ తదపత్యేష్వ్ అకృత్రిమమ్ యే కుర్వన్త్య్ అనిశం స్నేహం త ఏవ కృతినో నరాః
తల్లిదండ్రులు స్వర్గానికి వెళ్లిన పిల్లల పట్ల ఎప్పుడూ హృదయపూర్వకమైన ప్రేమ చూపించే వారే నిజంగా గొప్పవారు.
దధీచిః ప్రాతిథేయీ వా వీక్షతే ఽస్మాన్ యథా పురా తథా పితా న మాతా వా ధిగ్ అస్మాన్ పాపినో వయమ్
దధీచి గానీ, ప్రతిథేయి గానీ మనల్ని మునుపటిలా చూడటం లేదు. తండ్రి, తల్లి ఇద్దరూ లేరు. మనం పాపులం, మనకే ఈ అపమానం.
అస్మాకమ్ అపి సర్వేషామ్ అతః ప్రభృతి నిశ్చితమ్ బాలో దధీచిః ప్రాతిథేయీ బాలో ధర్మః సనాతనః
ఇప్పటి నుంచి మనందరికీ స్పష్టంగా తెలిసిన విషయం — దధీచి ప్రతిథేయి కుమారుడు శాశ్వత ధర్మబిడ్డ.
ఏవమ్ ఉక్త్వా తదౌషధ్యో వనస్పతిసమన్వితాః సోమం రాజానమ్ అభ్యేత్య యాచిరే ఽమృతమ్ ఉత్తమమ్
ఇలా అన్నాక, అన్ని ఔషధ మొక్కలు, వృక్షాలతో కలిసి సోమరాజును ఆశ్రయించి, ఉత్తమమైన అమృతాన్ని అడిగాయి.
స చాపి దత్తవాంస్ తేభ్యః సోమో ఽమృతమ్ అనుత్తమమ్ దదుర్ బాలాయ తే చాపి అమృతం సురవల్లభమ్
సోముడు వారికి అత్యుత్తమ అమృతాన్ని ఇచ్చాడు. వారు ఆ అమృతాన్ని దేవతలకు ప్రియమైనదిగా, ఆ బిడ్డకు ఇచ్చారు.
స తేన తృప్తో వవృధే శుక్లపక్షే యథా శశీ పిప్పలైః పాలితో యస్మాత్ పిప్పలాదః స బాలకః ప్రవృద్ధః పిప్పలాన్ ఏవమ్ ఉవాచ త్వ్ అతివిస్మితః
ఆ అమృతంతో తృప్తి చెందిన అతను, శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరిగినట్టు పెరిగాడు. పిప్పల వృక్షాలు అతన్ని పోషించాయి. అందుకే అతను పిప్పలాదుడు అనిపించాడు. అతను ఆశ్చర్యంతో ఆ వృక్షాలను అడిగాడు.