జితారయో బ్రహ్మవిదాం వరిష్ఠం వయం చ పూర్వం నిహతా దైత్యసంఘాః అస్త్రైర్ అలం భారభూతైః కృతార్థైః స్థాప్యం స్థానం తే సమీపే మునీశ
శత్రువులను జయించాం, బ్రహ్మవిద్యలో ప్రథముడవు నీవు. మునుపు మేము ఆయుధాలతో దైత్యసంఘాలను సంహరించాం. ఇప్పుడు, పనిని పూర్తిచేసిన ఈ భారమైన ఆయుధాలు నీ దగ్గర ఉంచాలి, మునులలో శ్రేష్ఠుడా.
దివ్యాన్ భోగాన్ కామినీభిః సమేతాన్ దేవోద్యానే నన్దనే సంభజామః తతో యామః కృతకార్యాః సహేన్ద్రాః స్వం స్వం స్థానం చాయుధానాం చ రక్షా
మేము దేవతల నందనవనంలో మనసుకు నచ్చిన స్త్రీలతో కలసి దివ్యమైన సుఖాలు అనుభవిస్తాము. తరువాత, పని పూర్తయిన తర్వాత, ప్రతి ఒక్కరం తమ తమ స్థలాలకు వెళ్తాము. ఆయుధాలు కాపాడబడతాయి.
తద్వాక్యమ్ ఆకర్ణ్య దధీచిర్ ఏవం వాక్యం జగౌ విబుధాన్ ఏవమ్ అస్తు నివార్యమాణః ప్రియశీలయా స్త్రియా కిం దేవకార్యేణ విరుద్ధకారిణా
ఆ మాటలు విని, దధీచి దేవతలకు ఇలా అన్నాడు: 'అలా జరగనీ.' భార్య ప్రేమతో అడ్డుకున్నా, 'దేవతల పనికి విరుద్ధంగా ఎందుకు చేయాలి?' అని అన్నాడు.
యే జ్ఞాతశాస్త్రాః పరమార్థనిష్ఠాః సంసారచేష్టాసు గతానురాగాః తేషాం పరార్థవ్యసనేన కిం మునే యేనాత్ర వాముత్ర సుఖం న కించిత్
శాస్త్రాలు తెలిసి, పరమార్థంలో స్థిరమైనవారు, లోకవ్యవహారాల్లో ఆసక్తి కోల్పోయినవారు, వారికి ఇతరుల బాధతో ఏమి పని, మునీంద్రా? ఎందుకంటే వారికి ఇక్కడా, పరలోకంలో కూడా సుఖం అన్వేషణ లేదు.
దేవద్విషో ద్వేషమ్ అనుప్రయాన్తి దత్తే స్థానే విప్రవర్య శృణుష్వ నష్టే హృతే చాయుధానాం మునీశ కుప్యన్తి దేవా రిపవస్ తే భవన్తి
దేవతలను ద్వేషించే వారు ఎప్పుడూ శత్రుత్వాన్ని కొనసాగిస్తారు. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా, విను: ఆయుధాలు పోయినా లేదా ఎవరైనా తీసుకున్నా, దేవతలు కోపపడతారు. ఆయుధాలు తీసుకున్నవారు వారి శత్రువులవుతారు.
తస్మాన్ నేదం వేదవిదాం వరిష్ఠ యుక్తం ద్రవ్యే పరకీయే మమత్వమ్ తావచ్ చ మైత్రీ ద్రవ్యభావశ్ చ తావన్ నష్టే హృతే రిపవస్ తే భవన్తి
కాబట్టి, వేదాన్ని బాగా తెలిసినవాడా, ఇతరుల వస్తువుపై మమకారం కలిగి ఉండటం సరికాదు. వస్తువు ఉన్నంతవరకు స్నేహం ఉంటుంది, అది పోయినప్పుడు లేదా ఎవరైనా తీసుకుంటే, వారు నీ శత్రువులవుతారు.
చేద్ అస్తి శక్తిర్ ద్రవ్యదానే తతస్ తే దాతవ్యమ్ ఏవార్థినే కిం విచార్యమ్ నో చేత్ సన్తః పరకార్యాణి కుర్యుర్ వాగ్భిర్ మనోభిః కృతిభిస్ తథైవ
ఇవ్వగలిగే శక్తి ఉంటే, అడిగినవారికి ఇవ్వాలి. ఇందులో ఆలోచించాల్సింది ఏముంది? లేకపోతే, మంచివారు ఇతరుల పనులను మాటతో, మనసుతో, చేతలతో సహాయం చేస్తారు.
శ్రుత్వేరితం పత్యుర్ ఇతి ప్రియాయాం దైవం వినాన్యన్ న నృణాం సమర్థమ్ తూష్ణీం స్థితాయాం సురసత్తమాస్ తే సంస్థాప్య చాస్త్రాణ్య్ అతిదీప్తిమన్తి
భర్త మాటలు విని, ఆమె నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయింది. ఎందుకంటే దైవం తప్ప మనుషులకు మరొకటి సాధ్యం కాదు అని ఆమెకు తెలుసు. అప్పుడు దేవతలలో శ్రేష్ఠులు ఆ ప్రకాశవంతమైన ఆయుధాలను ఉంచి వెళ్లిపోయారు.
నత్వా మునీన్ద్రం యయుర్ ఏవ లోకాన్ దైత్యద్విషో న్యస్తశస్త్రాః కృతార్థాః గతేషు దేవేషు మునిప్రవర్యో హృష్టో ఽవసద్ భార్యయా ధర్మయుక్తః
మునులలో అధిపతిని నమస్కరించి, దైత్యద్వేషులు ఆయుధాలు ఉంచి, తమ పని పూర్తయిన తర్వాత తమ తమ లోకాలకు వెళ్లిపోయారు. దేవతలు వెళ్లాక, ఆ మహాముని ఆనందంగా, ధర్మపరుడై భార్యతో నివసించాడు.
గతే చ కాలే హ్య్ అతివిప్రయుక్తే దైవే వర్షే సంఖ్యయా వై సహస్రే న తే సురా ఆయుధానాం మునీశ వాచం మనశ్ చాపి తథైవ చక్రుః
కాలం చాలా గడిచిపోయింది, దైవ సంవత్సరాల్లో వెయ్యేళ్లు. ఆ సమయంలో దేవతలు ఆయుధాల గురించి మాట్లాడలేదు, ఆలోచించలేదు, ఏ చర్య కూడా తీసుకోలేదు, మునీంద్రా.
దధీచిర్ అప్య్ ఆహ గభస్తిమ్ ఓజసా దేవారయో మాం ద్విషతీహ భద్రే న తే సురా నేతుకామా భవన్తి సంస్థాపితాన్య్ అత్ర వదస్వ యుక్తమ్
దధీచి తన సద్గుణాలయైన భార్యతో ఇలా అన్నాడు: 'సుమే, ఇప్పుడు దేవతల శత్రువులు నన్ను ద్వేషిస్తున్నారు. దేవతలు ఇక్కడ ఉంచిన ఆయుధాలను తిరిగి తీసుకెళ్లాలనే మనసు వారికి లేదు. నీవు ఏది యోగ్యమో చెప్పు.'
సా చాహ కాన్తం వినయాద్ ఉక్తమ్ ఏవ త్వం జానీషే నాథ యద్ అత్ర యుక్తమ్ దైత్యా హరిష్యన్తి మహాప్రవృద్ధాస్ తపోయుక్తా బలినః స్వాయుధాని
ఆమె వినయంతో తన ప్రియుడికి ఇలా చెప్పింది: 'ప్రభూ, ఇక్కడ ఏది యుక్తమో నీకు తెలుసు. ఇప్పుడు దైత్యులు తపస్సుతో, బలంతో పెరిగి, ఆయుధాలను స్వాధీనం చేసుకుంటారు.'
తదస్త్రరక్షార్థమ్ ఇదం స చక్రే మన్త్రైస్ తు సంక్షాల్య జలైశ్ చ పుణ్యైః తద్ వారి సర్వాస్త్రమయం సుపుణ్యం తేజోయుక్తం తచ్ చ పపౌ దధీచిః
ఆ ఆయుధాలను కాపాడటానికి, దధీచి మంత్రాలతో, పవిత్రమైన నీటితో శుద్ధి చేసి ఒక క్రతువు చేశాడు. ఆ నీరు, అన్ని ఆయుధాల శక్తి కలిగి, మహాపుణ్యంతో కూడి, దధీచి దానిని తాగాడు.
నిర్వీర్యరూపాణి తదాయుధాని క్షయం జగ్ముః క్రమశః కాలయోగాత్ సురాః సమాగత్య దధీచిమ్ ఊచుర్ మహాభయం హ్య్ ఆగతం శాత్రవం నః
అప్పుడు కాల ప్రభావంతో ఆ ఆయుధాలు శక్తిని కోల్పోయి, క్రమంగా నశించిపోయాయి. దేవతలు కూడి, దధీచిని చూసి, 'మా శత్రువుల వల్ల మాకు గొప్ప ప్రమాదం వచ్చింది' అని చెప్పారు.
దదస్వ చాస్త్రాణి మునిప్రవీర యాని త్వదన్తే నిహితాని దేవైః దధీచిర్ అప్య్ ఆహ సురారిభీత్యా అనాగత్యా భవతాం చాచిరేణ
'మహామునీ, దేవతలు నీ వద్ద ఉంచిన ఆయుధాలను మాకు ఇవ్వు' అని వారు అడిగారు. దధీచి ఇలా అన్నాడు: 'దేవతా శత్రువుల భయంతో, మీరు త్వరగా రాకపోవడం వల్ల—'
అస్త్రాణి పీతాని శరీరసంస్థాన్య్ ఉక్తాని యుక్తం మమ తద్ వదన్తు శ్రుత్వా తదుక్తం వచనం తు దేవాః ప్రోచుస్ తమ్ ఇత్థం వినయావనమ్రాః
'ఆయుధాలను నేను తాగాను, అవి నా శరీరంలో ఉన్నాయి, ఇది నిజమే. ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలో వారు చెప్పాలి.' ఆ మాటలు విని, దేవతలు వినయంతో అతనితో ఇలా మాట్లాడారు.
అస్త్రాణి దేహీతి చ వక్తుమ్ ఏతచ్ ఛక్యం న వాన్యత్ ప్రతివక్తుం మునీన్ద్ర వినా చ తైః పరిభూయేమ నిత్యం పుష్టారయః క్వ ప్రయామో మునీశ
ఓ మహర్షీ, మేము 'మీ ఆయుధాలు, మీ శరీరం ఇవ్వండి' అని అడగగలం. కానీ దానికి మించి ఇంకేమీ చెప్పలేం. ఆ ఆయుధాలు లేకుండా మేము ఎప్పుడూ బలమైన శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోతాం. మహర్షీ, మేము ఇక ఎక్కడికి వెళ్లాలి?
న మర్త్యలోకే న తలే న నాకే వాసః సురాణాం భవితాద్య తాత త్వం విప్రవర్యస్ తపసా చైవ యుక్తో నాన్యద్ వక్తుం యుజ్యతే తే పురస్తాత్
ఈ రోజు దేవతలకు మానవ లోకంలో గానీ, పాతాళంలో గానీ, స్వర్గంలో గానీ వాసం ఉండదు. ఓ గొప్ప బ్రాహ్మణా, నీ తపస్సుతో నీవే ఇప్పుడు ఈ విషయాన్ని ముందుకు చెప్పగలవు. ఇంకెవరూ చెప్పలేరు.
విప్రస్ తదోవాచ మదస్థిసంస్థాన్య్ అస్త్రాణి గృహ్ణన్తు న సంశయో ఽత్ర దేవాస్ తమ్ అప్య్ ఆహుర్ అనేన కిం నో హ్య్ అస్త్రైర్ హీనాః స్త్రీత్వమ్ ఆప్తాః సురేన్ద్రాః
ఆ బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా ఎముకలతో తయారైన ఆయుధాలను దేవతలు తీసుకోండి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.' దేవతలు ఇలా చెప్పారు: 'ఇది మాకు ఏమి ఉపయోగం? ఆయుధాలు లేకుండా, ఓ దేవేంద్రా, మేము బలహీనులమైపోయాం.'
పునస్ తదా చాహ మునిప్రవీరస్ త్యక్ష్యే జీవాన్ దైహికాన్ యోగయుక్తః అస్త్రాణి కుర్వన్తు మదస్థిభూతాన్య్ అనుత్తమాన్య్ ఉత్తమరూపవన్తి
అప్పుడు ఆ మహర్షి మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'నేను యోగబలంతో నా శరీరాన్ని విడిచిపెడతాను. నా ఎముకలతో అద్భుతమైన, శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలు తయారు చేయండి.'
కురుష్వ చేత్య్ ఆహుర్ అదీనసత్త్వం దధీచిమ్ ఇత్య్ ఉత్తరమ్ అగ్నికల్పమ్ తదా తు తస్య ప్రియమ్ ఈరయన్తీ న సాంనిధ్యే ప్రాతిథేయీ మునీశ
దధీచి మహర్షికి ధైర్యం తగ్గలేదు. దేవతలు 'అలా చేయండి' అని అనుమతిచ్చారు. అదే సమయంలో, ఆయన భార్య అగ్నిలా ప్రేమతో ఉండి, అక్కడ లేకపోయింది, ఓ మహర్షీ!
తే చాపి దేవాస్ తామ్ అదృష్ట్వైవ శీఘ్రం తస్యా భీతా విప్రమ్ ఊచుః కురుష్వ తత్యాజ జీవాన్ దుస్త్యజాన్ ప్రీతియుక్తో యథాసుఖం దేహమ్ ఇమం జుషధ్వమ్
ఆమెను అక్కడ చూడక, దేవతలు భయంతో త్వరగా ఆ మహర్షిని ఇలా అడిగారు: 'అలా చేయండి.' ఆయన ప్రేమతో, విడిచిపెట్టడం కష్టం అయినా తన ప్రాణాన్ని విడిచారు. 'ఈ శరీరాన్ని మీ ఇష్టానుసారం ఉపయోగించుకోండి' అని అన్నారు.
ఇత్య్ ఉక్త్వాసౌ బద్ధపద్మాసనస్థో నాసాగ్రదత్తాక్షిప్రకాశప్రసన్నః వాయుం సవహ్నిం మధ్యమోద్ఘాటయోగాన్ నీత్వా శనైర్ దహరాకాశగర్భమ్
అలా చెప్పి, ఆయన పద్మాసనంలో కూర్చుని, ముక్కు చివర దృష్టి పెట్టి, ప్రశాంతంగా, ప్రకాశంగా ఉన్నాడు. శ్వాస, అగ్ని, మధ్యనాడిని నియంత్రిస్తూ, తన ప్రాణవాయువును మెల్లగా హృదయాకాశంలోకి తీసుకెళ్లాడు.
యద్ అప్రమేయం పరమం పదం యద్ యద్ బ్రహ్మరూపం యద్ ఉపాసితవ్యమ్ తత్రైవ విన్యస్య ధియం మహాత్మా సాయుజ్యతాం బ్రహ్మణో ఽసౌ జగామ
అపారమైన, పరమమైన స్థితిని, బ్రహ్మస్వరూపాన్ని, ధ్యానం చేయదగినదాన్ని మనస్సులో స్థిరపరిచి, ఆ మహాత్ముడు బ్రహ్మతో ఏకత్వాన్ని పొందాడు.
నిర్జీవతాం ప్రాప్తమ్ అభీక్ష్య దేవాః కలేవరం తస్య సురాశ్ చ సమ్యక్ త్వష్టారమ్ అప్య్ ఊచుర్ అతిత్వరన్తః కురుష్వ చాస్త్రాణి బహూని సద్యః
ఆయన శరీరం ప్రాణం లేకుండా పోయినదాన్ని చూసి, దేవతలు, అమరులు చాలా తొందరగా త్వష్టకు ఇలా అన్నారు: 'వెంటనే అనేక ఆయుధాలు తయారు చేయండి.'
స చాపి తాన్ ఆహ కథం ను కార్యం కలేవరం బ్రాహ్మణస్యేహ దేవాః బిభేమి కర్తుం దారుణం చాక్షమో ఽహం విదారితాన్య్ ఆయుధాన్య్ ఉత్తమాని
'ఇది ఎలా చేయాలి, దేవతలారా?' అని త్వష్ట అడిగాడు. 'ఒక బ్రాహ్మణుని శరీరాన్ని హింసించడం నాకు భయంగా ఉంది, చేయలేను. అయినా, మంచి ఆయుధాలు తయారు చేయాలి.'
వజ్రం ముఖం వః క్రియతే హితార్థం గావో దేవైర్ ఆయుధార్థం క్షణేన దధీచిదేహం తు విదార్య యూయమ్ అస్థీని శుద్ధాని ప్రయచ్ఛతాద్య
మీ మేలు కోసం వజ్రాయుధానికి తల తయారు చేస్తాను. దేవతలు, ఆవులు కలిసి ఆయుధాలు ఇస్తారు. క్షణంలో దధీచి శరీరాన్ని విడదీసి, ఆయన పవిత్రమైన ఎముకలను మీకు ఇస్తారు.
తా దేవవాక్యాచ్ చ తథైవ చక్రుః సంలిహ్య చాస్థీని దదుః సురాణామ్ సురాస్ త్వరా జగ్ముర్ అదీనసత్త్వాః స్వమ్ ఆలయం చాపి తథైవ గావః
దేవతల ఆజ్ఞతో వారు అలాగే చేశారు. ఎముకలను సేకరించి దేవతలకు ఇచ్చారు. దేవతలు ఉత్సాహంగా తమ తమ లోకాలకు వెళ్లారు. ఆవులు కూడా తమ ఇంటికి తిరిగి వెళ్లిపోయాయి.
కృత్వా తథాస్త్రాణి చ దేవతానాం త్వష్టా జగామాథ సురాజ్ఞయా తదా తతశ్ చిరాచ్ ఛీలవతీ సుభద్రా భర్తుః ప్రియా బాలగర్భా త్వరన్తీ
దేవతలకు ఆయుధాలు తయారు చేసి, త్వష్ట దేవతల ఆజ్ఞతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు. చాలా కాలం తర్వాత, శీలవతి అనే పుణ్యవంతురాలు, తన భర్తను చూడాలని, గర్భవతిగా ఆశ్రమానికి త్వరగా వచ్చింది.
కరే గృహీత్వా కలశం వారిపూర్ణమ్ ఉమాం నత్వా ఫలపుష్పైః సమేత్య అగ్నిం చ భర్తారమ్ అథాశ్రమం చ సంద్రష్టుకామా హ్య్ ఆజగామాథ శీఘ్రమ్
చేతిలో నీళ్లు నిండిన కలశాన్ని పట్టుకుని, ఉమాదేవిని ఫలపుష్పాలతో నమస్కరించి, అగ్ని, భర్త, ఆశ్రమాన్ని చూడాలని ఆశతో త్వరగా వచ్చింది.