తతో ఽహం నిర్గమార్థం తే మృగీ భూత్వా ఉమావనమ్ ప్రవిష్టా త్వం ప్రవిష్టో ఽసి పురా ప్రాహ మహేశ్వరః
అందుకే, బయటకు రావడానికి నేను మృగిగా మారి ఉమావనంలోకి వచ్చాను. నువ్వూ ఇక్కడికి వచ్చావు. మునుపు మహేశ్వరుడు ఇలా చెప్పాడు.
యస్ త్వ్ అత్ర ప్రవిశేన్ మన్దః పుమాన్ స్త్రీత్వమ్ అవాప్స్యతి తస్మాత్ స్త్రీత్వమ్ అవాప్తో ఽసి న త్వం దుఃఖితుమ్ అర్హసి ప్రౌఢో ఽపి కో ఽత్ర జానాతి విచిత్రభవితవ్యతామ్
'ఇక్కడ ఎవడు తెలియక లోపలికి వస్తే, అతడు స్త్రీత్వాన్ని పొందుతాడు. అందుకే నీవు స్త్రీ అయ్యావు. బాధపడకూడదు. ఎంత తెలివైనవారైనా, విధి వింతలను గ్రహించలేరు.'
యక్షిణీవచనం శ్రుత్వా హయారూఢస్ తదాపతత్ తమ్ ఆశ్వాస్య పునః సైవ యక్షిణీ వాక్యమ్ అబ్రవీత్
యక్షిణి మాటలు విని, గుర్రంపై ఉన్న అతడు మనస్తాపానికి గురయ్యాడు. ఆమె అతన్ని ఆదుకుని, మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.
స్త్రీత్వం జాతం జాతమ్ ఏవ న పుంస్త్వం కర్తుమ్ అర్హసి గృహాణ విద్యాం స్త్రీయోగ్యాం నృత్యం గీతమ్ అలంకృతిమ్ స్త్రీలాలిత్యం స్త్రీవిలాసం స్త్రీకృత్యం సర్వమ్ ఏవ తత్
స్త్రీత్వం కలిగింది, మళ్లీ పుంసత్వాన్ని పొందాలని ప్రయత్నించకూడదు. స్త్రీలకు తగిన విద్యలు నేర్చుకో: నృత్యం, పాట, అలంకారం, స్త్రీల సొగసు, ఆటలు, స్త్రీలకు సంబంధించిన పనులు అన్నీ నేర్చుకో.
ఇలా సర్వమ్ అథావాప్య యక్షిణీం వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఇలా అన్నీ పొందిన తర్వాత, ఇలా ఆ యక్షిణిని ఇలా అడిగింది.
కో వా భర్తా కిం తు కృత్యం పునః పుంస్త్వం కథం భవేత్ ఏతద్ వదస్వ కల్యాణీ దుఃఖార్తాయా విశేషతః ఆర్తానామ్ ఆర్తిశమనాచ్ ఛ్రేయో నాభ్యధికం క్వచిత్
నా భర్త ఎవరు? నేను ఏం చేయాలి? మళ్లీ పురుషత్వం ఎలా పొందగలను? దయచేసి నాకు చెప్పు, సుభగే! నేను బాధతో ఉన్నాను. బాధపడేవారికి ఉపశమనం కలిగించడంలో మించిన మేలేమీ లేదు.
బుధః సోమసుతో నామ వనాద్ అస్మాచ్ చ పూర్వతః ఆశ్రమస్ తస్య సుభగే పితరం నిత్యమ్ ఏష్యతి
ఈ అడవికి తూర్పున సోముని కుమారుడు బుధుడు తన ఆశ్రమంలో ఉంటాడు, అదృష్టవంతురాలా! ఆయన తరచూ తన తండ్రిని కలవడానికి వస్తుంటాడు.
అనేనైవ పథా సోమం పితరం స బుధో గ్రహః ద్రష్టుం యాతి తతో నిత్యం నమస్కర్తుం తథైవ చ
ఈ దారిలోనే బుధుడు తన తండ్రి సోముని దర్శించడానికి, నమస్కరించడానికి ప్రతిసారీ వెళ్తాడు.
యదా యాతి బుధః శాన్తస్ తదాత్మానం చ దర్శయ తం దృష్ట్వా త్వం తు సుభగే సర్వకామాన్ అవాప్స్యసి
శాంతమైన బుధుడు వచ్చినప్పుడు, నీవు నీ రూపాన్ని చూపించు. అతడిని చూసిన వెంటనే, సుభగే! నీ కోరికలన్నీ నెరవేరతాయి.
తామ్ ఆశ్వాస్య తతః సుభ్రూర్ యక్షిణ్య్ అన్తరధీయత యక్షిణీ సా తమ్ ఆచష్ట యక్షో ఽపి సుఖమ్ ఆప్తవాన్
ఆమెను ధైర్యపరిచి, ఆ యక్షిణి కనబడకుండా పోయింది. యక్షిణి జరిగినదంతా యక్షునికి చెప్పింది. యక్షుడు కూడా ఆనందాన్ని పొందాడు.
ఇలసైన్యం చ తత్రాసీత్ తద్ గతం చ యథాసుఖమ్ ఉమావనస్థితా చేలా గాయన్తీ నృత్యతీ పునః
అక్కడ ఇలాకు చెందిన సైన్యం సుఖంగా ఉండేది. ఉమా అడవిలో నివసిస్తున్న ఇలా మళ్లీ పాటలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ ఆనందంగా గడిపింది.
స్త్రీభావమ్ అనుచేష్టన్తీ స్మరన్తీ కర్మణో గతిమ్ కదాచిత్ క్రియమాణే తు ఇలయా నృత్యకర్మణి
ఇలా స్త్రీగా ప్రవర్తిస్తూ, తన గత కార్యాలను గుర్తుచేసుకుంటూ, ఎప్పుడైనా నృత్యం చేస్తూ ఉండేది.
తామ్ అపశ్యద్ బుధో ధీమాన్ పితరం గన్తుమ్ ఉద్యతః ఇలాం దృష్ట్వా గతిం త్యక్త్వా తామ్ ఆగత్యాబ్రవీద్ బుధః
అప్పటికి తన తండ్రిని కలవడానికి బయలుదేరిన బుధుడు, తెలివైనవాడు, ఇలాను చూసి తన దారిని వదిలిపెట్టి ఆమె వద్దకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
భార్యా భవ మమ స్వస్థా సర్వాభ్యస్ త్వం ప్రియా భవ
నీవు నా భార్యవై, సుఖంగా ఉండి, అందరికీ ప్రియమైనదిగా ఉండు.
బుధవాక్యమ్ ఇలా భక్త్యా త్వ్ అభినన్ద్య తథాకరోత్ స్మృత్వా చ యక్షిణీవాక్యం తతస్ తుష్టాభవన్ మునే
బుధుని మాటలను ఇలా భక్తితో ఆహ్వానించి, అలాగే చేసింది. యక్షిణి చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుని, ఆమె సంతోషంగా మారింది, మునివరా!
బుధో రేమే తయా ప్రీత్యా నీత్వా స్వస్థానమ్ ఉత్తమమ్ సా చాపి సర్వభావేన తోషయామ్ ఆస తం పతిమ్ తతో బహుతిథే కాలే బుధస్ తుష్టో ఽవదత్ ప్రియామ్
బుధుడు ఆమె ప్రేమతో ఆనందించి, తన ఉత్తమ గృహానికి తీసుకెళ్లాడు. ఆమె కూడా తన మనసంతా పెట్టి భర్తను సంతోషపరిచింది. చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, సంతృప్తితో ఉన్న బుధుడు తన ప్రియమైన భార్యతో ఇలా అన్నాడు.
కిం తే దేయం మయా భద్రే ప్రియం యన్ మనసి స్థితమ్
నీవు కోరినది, నా చేతిలో ఏది కావాలి, సుభద్రే? నీ మనసులో ఏదైనా ప్రియమైనది ఉంటే చెప్పు.
తద్వాక్యసమకాలం తు పుత్రం దేహీత్య్ అభాషత ఇలా బుధం సోమసుతం ప్రీతిమన్తం ప్రియం తథా
ఆ మాటలు వినగానే, ఇలా ప్రేమతో ఉన్న సోముని కుమారుడు బుధునిని చూసి, 'నాకు ఒక కుమారుడు కావాలి' అని కోరింది.
అమోఘమ్ ఏతన్ మద్వీర్యం తథా ప్రీతిసముద్భవమ్ పుత్రస్ తే భవితా తస్మాత్ క్షత్రియో లోకవిశ్రుతః
నా బలంతో, ప్రేమతో కలిగిన ఈ వరం తప్పకుండా ఫలిస్తుంది. అందువల్ల, నీకు ఒక కుమారుడు జన్మిస్తాడు. అతడు క్షత్రియుల్లో ప్రసిద్ధి పొందుతాడు.
సోమవంశకరః శ్రీమాన్ ఆదిత్య ఇవ తేజసా బుద్ధ్యా బృహస్పతిసమః క్షమయా పృథివీసమః
అతడు సోమ వంశాన్ని స్థాపించేవాడు, మహిమాన్వితుడు, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో, బృహస్పతిని పోలిన బుద్ధితో, భూమిని పోలిన సహనంతో ఉంటాడు.
వీర్యేణాజౌ హరిర్ ఇవ కోపేన హుతభుగ్ యథా
పోరులో పరాక్రమంలో హరిని పోలి, కోపంలో అగ్నిని పోలి ఉంటాడు.
తస్మిన్న్ ఉత్పద్యమానే తు బుధపుత్రే మహాత్మని జయశబ్దశ్ చ సర్వత్ర త్వ్ ఆసీచ్ చ సురవేశ్మని
ఆ మహాత్ముడైన బుధుని కుమారుడు జన్మిస్తున్నప్పుడు, అందరు జయధ్వానాలు చేశారు. దేవతల గృహంలో కూడా ఆనందోత్సాహం నెలకొంది.
బుధపుత్రే సముత్పన్నే తత్రాజగ్ముః సురేశ్వరాః అహమ్ అప్య్ ఆగమం తత్ర ముదా యుక్తో మహామతే
బుధునికి కుమారుడు పుట్టినప్పుడు, అక్కడ దేవతాధిపతులు అందరూ వచ్చారు. ఓ మహామతి, నేను కూడా ఆనందంతో అక్కడికి వెళ్లాను.
జాతమాత్రః సుతో రావమ్ అకరోత్ స పృథుస్వరమ్ తేన సర్వే ఽప్య్ అవోచన్ వై సంగతా ఋషయః సురాః
ఆ కుమారుడు పుట్టిన వెంటనే గట్టిగా అరవటం మొదలుపెట్టాడు. దాంతో అక్కడ ఉన్న ఋషులు, దేవతలు అందరూ మాట్లాడుకున్నారు.
యస్మాత్ పురూ రవో ఽస్యేతి తస్మాద్ ఏష పురూరవాః స్యాద్ ఇత్య్ ఏవం నామ చక్రుః సర్వే సంతుష్టమానసాః
ఈ బాలుడు గొప్పగా అరవడం వల్ల ఇతడిని పురూరవుడు అని పిలవాలి అని అందరూ హర్షంతో ఆ పేరు పెట్టారు.
బుధో ఽప్య్ అధ్యాపయామ్ ఆస క్షాత్రవిద్యాం సుతం శుభామ్ ధనుర్వేదం సప్రయోగం బుధః ప్రాదాత్ తదాత్మజే
బుధుడు తన కుమారుడికి రాజధర్మాలు, ధనుర్వేదాన్ని దాని ప్రయోగాలతో సహా బోధించాడు.
స శీఘ్రం వృద్ధిమ్ అగమచ్ ఛుక్లపక్షే యథా శశీ స మాతరం దుఃఖయుతాం సమీక్ష్యేలాం మహామతిః నమస్యాథ వినీతాత్మా ఇలామ్ ఐలో ఽబ్రవీద్ ఇదమ్
అతడు చంద్రమండలం పెరుగుతున్నట్లుగా త్వరగా పెరిగాడు. తన తల్లి దుఃఖంతో ఉన్నదాన్ని చూసి, ఆ మహామతి వినయంతో నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
బుధో మాతర్ మమ పితా తవ భర్తా ప్రియస్ తథా అహం చ పుత్రః కర్మణ్యః కస్మాత్ తే మానసో జ్వరః
"అమ్మా, బుధుడు నా తండ్రి, నీకు ప్రియమైన భర్త. నేను నీకు విధేయమైన కుమారుడిని. మరి నీ మనసులో ఎందుకు బాధ ఉంది?"
సత్యం పుత్ర బుధో భర్తా త్వం చ పుత్రో గుణాకరః భర్తృపుత్రకృతా చిన్తా న మమాస్తి కదాచన
"నిజమే కుమారా, బుధుడు నా భర్త, నువ్వు గుణాల నిలయం. భర్త వల్లా, కుమారుడి వల్లా నాకు ఎప్పుడూ బాధ లేదు."
తథాపి పూర్వజం కించిద్ దుఃఖం స్మృత్వా పునః పునః చిన్తయేయం మహాబుద్ధే తతో మాతరమ్ అబ్రవీత్
"అయినా, గతంలో జరిగిన దుఃఖాన్ని మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటాను కుమారా," అని తల్లి తన కుమారుడితో చెప్పింది.