భర్తృవాక్యమ్ అశేషేణ స్మరన్తీ ప్రాహ భూమిపమ్
తన భర్త మాటలు పూర్తిగా గుర్తు చేసుకుని, ఆ యక్షిణి రాజుతో మాట్లాడింది.
హయారూఢాబలా తన్వి క్వ ఏకైవ తు గచ్ఛసి పురుషస్య చ వేషేణ ఇలే కమ్ అనుయాస్యసి
తన్వీ, గుర్రంపై ఒంటరిగా ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? పురుషవేషంలో నీవెవరిని అనుసరిస్తున్నావు, ఇలే?
ఇలేతి వచనం శ్రుత్వా రాజాసౌ క్రోధమూర్ఛితః యక్షిణీం భర్త్సయిత్వాసౌ తామ్ అపృచ్ఛన్ మృగీం పునః
ఇలా ఇలకి చెప్పిన మాటలు విని, రాజు కోపంతో యక్షిణిని గద్దించాడు. మళ్లీ ఆ మృగిని ప్రశ్నించాడు.
తథాపి యక్షిణీ ప్రాహ ఇలే కిమ్ అనువీక్షసే ఇలేతి వచనం శ్రుత్వా ధృతచాపో హయస్థితః
అయినా ఆ యక్షిణి, 'ఇలే! నువ్వెందుకు నన్ను చూస్తూనే ఉన్నావు?' అని అడిగింది. ఆ మాటలు విని, తన విల్లు పట్టుకుని గుర్రంపైనే ఉన్నాడు.
కుపితో దర్శయామ్ ఆస త్రైలోక్యవిజయీ ధనుః పునః సా ప్రాహ నృపతిం మహాత్మానమ్ ఇలే స్వయమ్
కోపంతో, మూడు లోకాలను జయించిన రాజు తన విల్లు చూపించాడు. మళ్లీ ఆ యక్షిణి, మహాత్ముడైన ఇలతో మాట్లాడింది.
ప్రేక్షస్వ పశ్చాన్ మాం బ్రూహి అసత్యాం సత్యవాదినీమ్ తదా చాలోకయద్ రాజా స్తనౌ తుఙ్గౌ భుజాన్తరే
'వెనక్కి చూసి, నిజం చెప్పే నన్ను అడుగు,' అని చెప్పింది. అప్పుడు రాజు ఆమె భుజాల మధ్య ఉన్న ఎత్తైన వక్షోజాలను చూశాడు.
కిమ్ ఇదం మమ సంజాతమ్ ఇత్య్ ఏవం చకితో ఽభవత్
'ఇది నాకు ఏమైంది?' అని ఆశ్చర్యపోయాడు.
కిమ్ ఇదం మమ సంజాతం జానీతే భవతీ స్ఫుటమ్ వద సర్వం యథాతథ్యం త్వం కా వా వద సువ్రతే
'నాకు ఇది ఏమైంది? నీవు స్పష్టంగా తెలుసుకుంటున్నావా? నువ్వు ఎవరో, నిజంగా చెప్పు. దయచేసి అన్నీ వివరంగా చెప్పు, సువ్రతే!'
హిమవత్కన్దరశ్రేష్ఠే సమన్యుర్ వసతే పతిః యక్షాణామ్ అధిపః శ్రీమాంస్ తద్భార్యాహం తు యక్షిణీ
హిమవంతు లోయలో, యక్షుల అధిపతిగా ఉన్న నా భర్త నివసిస్తున్నాడు. నేను అతని భార్య, యక్షిణిని.
యత్కన్దరే భవాన్ రాజా తూపవిష్టః సుశీతలే యస్య యక్షా హతా మోహాత్ త్వయా హి సంగరం వినా
ఈ చల్లని లోయలో నీవు కూర్చున్నావు. అక్కడ యక్షుడు నీ అవివేకంతో, యుద్ధం లేకుండానే, నీ చేతిలో మరణించాడు.
తతో ఽహం నిర్గమార్థం తే మృగీ భూత్వా ఉమావనమ్ ప్రవిష్టా త్వం ప్రవిష్టో ఽసి పురా ప్రాహ మహేశ్వరః
అందుకే, బయటకు రావడానికి నేను మృగిగా మారి ఉమావనంలోకి వచ్చాను. నువ్వూ ఇక్కడికి వచ్చావు. మునుపు మహేశ్వరుడు ఇలా చెప్పాడు.
యస్ త్వ్ అత్ర ప్రవిశేన్ మన్దః పుమాన్ స్త్రీత్వమ్ అవాప్స్యతి తస్మాత్ స్త్రీత్వమ్ అవాప్తో ఽసి న త్వం దుఃఖితుమ్ అర్హసి ప్రౌఢో ఽపి కో ఽత్ర జానాతి విచిత్రభవితవ్యతామ్
'ఇక్కడ ఎవడు తెలియక లోపలికి వస్తే, అతడు స్త్రీత్వాన్ని పొందుతాడు. అందుకే నీవు స్త్రీ అయ్యావు. బాధపడకూడదు. ఎంత తెలివైనవారైనా, విధి వింతలను గ్రహించలేరు.'
యక్షిణీవచనం శ్రుత్వా హయారూఢస్ తదాపతత్ తమ్ ఆశ్వాస్య పునః సైవ యక్షిణీ వాక్యమ్ అబ్రవీత్
యక్షిణి మాటలు విని, గుర్రంపై ఉన్న అతడు మనస్తాపానికి గురయ్యాడు. ఆమె అతన్ని ఆదుకుని, మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.
స్త్రీత్వం జాతం జాతమ్ ఏవ న పుంస్త్వం కర్తుమ్ అర్హసి గృహాణ విద్యాం స్త్రీయోగ్యాం నృత్యం గీతమ్ అలంకృతిమ్ స్త్రీలాలిత్యం స్త్రీవిలాసం స్త్రీకృత్యం సర్వమ్ ఏవ తత్
స్త్రీత్వం కలిగింది, మళ్లీ పుంసత్వాన్ని పొందాలని ప్రయత్నించకూడదు. స్త్రీలకు తగిన విద్యలు నేర్చుకో: నృత్యం, పాట, అలంకారం, స్త్రీల సొగసు, ఆటలు, స్త్రీలకు సంబంధించిన పనులు అన్నీ నేర్చుకో.
ఇలా సర్వమ్ అథావాప్య యక్షిణీం వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఇలా అన్నీ పొందిన తర్వాత, ఇలా ఆ యక్షిణిని ఇలా అడిగింది.
కో వా భర్తా కిం తు కృత్యం పునః పుంస్త్వం కథం భవేత్ ఏతద్ వదస్వ కల్యాణీ దుఃఖార్తాయా విశేషతః ఆర్తానామ్ ఆర్తిశమనాచ్ ఛ్రేయో నాభ్యధికం క్వచిత్
నా భర్త ఎవరు? నేను ఏం చేయాలి? మళ్లీ పురుషత్వం ఎలా పొందగలను? దయచేసి నాకు చెప్పు, సుభగే! నేను బాధతో ఉన్నాను. బాధపడేవారికి ఉపశమనం కలిగించడంలో మించిన మేలేమీ లేదు.
బుధః సోమసుతో నామ వనాద్ అస్మాచ్ చ పూర్వతః ఆశ్రమస్ తస్య సుభగే పితరం నిత్యమ్ ఏష్యతి
ఈ అడవికి తూర్పున సోముని కుమారుడు బుధుడు తన ఆశ్రమంలో ఉంటాడు, అదృష్టవంతురాలా! ఆయన తరచూ తన తండ్రిని కలవడానికి వస్తుంటాడు.
అనేనైవ పథా సోమం పితరం స బుధో గ్రహః ద్రష్టుం యాతి తతో నిత్యం నమస్కర్తుం తథైవ చ
ఈ దారిలోనే బుధుడు తన తండ్రి సోముని దర్శించడానికి, నమస్కరించడానికి ప్రతిసారీ వెళ్తాడు.
యదా యాతి బుధః శాన్తస్ తదాత్మానం చ దర్శయ తం దృష్ట్వా త్వం తు సుభగే సర్వకామాన్ అవాప్స్యసి
శాంతమైన బుధుడు వచ్చినప్పుడు, నీవు నీ రూపాన్ని చూపించు. అతడిని చూసిన వెంటనే, సుభగే! నీ కోరికలన్నీ నెరవేరతాయి.
తామ్ ఆశ్వాస్య తతః సుభ్రూర్ యక్షిణ్య్ అన్తరధీయత యక్షిణీ సా తమ్ ఆచష్ట యక్షో ఽపి సుఖమ్ ఆప్తవాన్
ఆమెను ధైర్యపరిచి, ఆ యక్షిణి కనబడకుండా పోయింది. యక్షిణి జరిగినదంతా యక్షునికి చెప్పింది. యక్షుడు కూడా ఆనందాన్ని పొందాడు.
ఇలసైన్యం చ తత్రాసీత్ తద్ గతం చ యథాసుఖమ్ ఉమావనస్థితా చేలా గాయన్తీ నృత్యతీ పునః
అక్కడ ఇలాకు చెందిన సైన్యం సుఖంగా ఉండేది. ఉమా అడవిలో నివసిస్తున్న ఇలా మళ్లీ పాటలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ ఆనందంగా గడిపింది.
స్త్రీభావమ్ అనుచేష్టన్తీ స్మరన్తీ కర్మణో గతిమ్ కదాచిత్ క్రియమాణే తు ఇలయా నృత్యకర్మణి
ఇలా స్త్రీగా ప్రవర్తిస్తూ, తన గత కార్యాలను గుర్తుచేసుకుంటూ, ఎప్పుడైనా నృత్యం చేస్తూ ఉండేది.
తామ్ అపశ్యద్ బుధో ధీమాన్ పితరం గన్తుమ్ ఉద్యతః ఇలాం దృష్ట్వా గతిం త్యక్త్వా తామ్ ఆగత్యాబ్రవీద్ బుధః
అప్పటికి తన తండ్రిని కలవడానికి బయలుదేరిన బుధుడు, తెలివైనవాడు, ఇలాను చూసి తన దారిని వదిలిపెట్టి ఆమె వద్దకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
భార్యా భవ మమ స్వస్థా సర్వాభ్యస్ త్వం ప్రియా భవ
నీవు నా భార్యవై, సుఖంగా ఉండి, అందరికీ ప్రియమైనదిగా ఉండు.
బుధవాక్యమ్ ఇలా భక్త్యా త్వ్ అభినన్ద్య తథాకరోత్ స్మృత్వా చ యక్షిణీవాక్యం తతస్ తుష్టాభవన్ మునే
బుధుని మాటలను ఇలా భక్తితో ఆహ్వానించి, అలాగే చేసింది. యక్షిణి చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుని, ఆమె సంతోషంగా మారింది, మునివరా!
బుధో రేమే తయా ప్రీత్యా నీత్వా స్వస్థానమ్ ఉత్తమమ్ సా చాపి సర్వభావేన తోషయామ్ ఆస తం పతిమ్ తతో బహుతిథే కాలే బుధస్ తుష్టో ఽవదత్ ప్రియామ్
బుధుడు ఆమె ప్రేమతో ఆనందించి, తన ఉత్తమ గృహానికి తీసుకెళ్లాడు. ఆమె కూడా తన మనసంతా పెట్టి భర్తను సంతోషపరిచింది. చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, సంతృప్తితో ఉన్న బుధుడు తన ప్రియమైన భార్యతో ఇలా అన్నాడు.
కిం తే దేయం మయా భద్రే ప్రియం యన్ మనసి స్థితమ్
నీవు కోరినది, నా చేతిలో ఏది కావాలి, సుభద్రే? నీ మనసులో ఏదైనా ప్రియమైనది ఉంటే చెప్పు.
తద్వాక్యసమకాలం తు పుత్రం దేహీత్య్ అభాషత ఇలా బుధం సోమసుతం ప్రీతిమన్తం ప్రియం తథా
ఆ మాటలు వినగానే, ఇలా ప్రేమతో ఉన్న సోముని కుమారుడు బుధునిని చూసి, 'నాకు ఒక కుమారుడు కావాలి' అని కోరింది.
అమోఘమ్ ఏతన్ మద్వీర్యం తథా ప్రీతిసముద్భవమ్ పుత్రస్ తే భవితా తస్మాత్ క్షత్రియో లోకవిశ్రుతః
నా బలంతో, ప్రేమతో కలిగిన ఈ వరం తప్పకుండా ఫలిస్తుంది. అందువల్ల, నీకు ఒక కుమారుడు జన్మిస్తాడు. అతడు క్షత్రియుల్లో ప్రసిద్ధి పొందుతాడు.
సోమవంశకరః శ్రీమాన్ ఆదిత్య ఇవ తేజసా బుద్ధ్యా బృహస్పతిసమః క్షమయా పృథివీసమః
అతడు సోమ వంశాన్ని స్థాపించేవాడు, మహిమాన్వితుడు, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో, బృహస్పతిని పోలిన బుద్ధితో, భూమిని పోలిన సహనంతో ఉంటాడు.