ఇత్య్ ఆజ్ఞోమావనే దత్తా ప్రసన్నేనేన్దుమౌలినా కిం కరోమి పుమాన్ కాన్తే త్వయా ప్రణయనార్దితః తస్మాన్ మయా న గన్తవ్యమ్ ఉమాయా వనమ్ ఉత్తమమ్
చంద్రకిరీటుడైన శివుడు ఉమా అడవికి ఈ విధంగా ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు. ప్రియమైనవాడా! నీ ప్రేమతో బాధపడుతున్న నేను పురుషుడిగా ఉండి ఏమి చేయగలను? అందుకే, నేను ఉమా అడవికి వెళ్లకూడదు.
తద్ భర్తృవచనం శ్రుత్వా యక్షిణీ కామరూపిణీ మృగీ భూత్వా విశాలాక్షీ ఇలస్య పురతో ఽభవత్
భర్త మాటలు విని, రూపాలు మార్చగల యక్షిణి, విశాలమైన కళ్లతో మృగిగా మారి ఇలుని ముందు ప్రత్యక్షమైంది.
యక్షస్ తు సంస్థితస్ తత్ర దదర్శేలో మృగీం తదా మృగయాసక్తచిత్తో వై మృగీం దృష్ట్వా విశేషతః
ఆ యక్షుడు అక్కడ నిలబడి ఉండగా, ఇలుని మృగిని చూసాడు. వేటలో మనసు లగ్నమై, ఆ మృగిని చూసి మరింత ఆకర్షితుడయ్యాడు.
ఏక ఏవ హయారూఢో నిర్యయౌ తాం మృగీమ్ అను సాకర్షత శనైస్ తం తు రాజానం మృగయాకులమ్
ఒక్కడే గుర్రంపై ఎక్కి, ఆ మృగిని వెంబడిస్తూ బయలుదేరాడు. ఆమె మెల్లగా వెళ్ళుతూ, వేటకోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న రాజును ఆకర్షించింది.
శనైర్ జగామ సా తత్ర యద్ ఉమావనమ్ ఉచ్యతే అదృశ్యా తు మృగీ తస్మై దర్శయన్తీ క్వచిత్ క్వచిత్
ఆమె మెల్లగా ఉమా అడవి వైపు వెళ్లింది. ఆ మృగి ఎప్పుడూ కనిపించదు, అప్పుడప్పుడు మాత్రమే కనిపిస్తూ మాయమయ్యేది.
తిష్ఠన్తీ చైవ గచ్ఛన్తీ ధావన్తీ చ విభీతవత్ హరిణీ చపలాక్షీ సా తమ్ ఆకర్షద్ ఉమావనమ్
ఆ మృగి నిలబడుతూ, నడుస్తూ, భయంతో పరుగెడుతూ, చంచలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆ హరిణి రాజును ఉమా అడవివైపు లాగింది.
అనుప్రాప్తో హయారూఢస్ తత్ ప్రాప స ఉమావనమ్ ఉమావనం ప్రవిష్టం తం జ్ఞాత్వా సా యక్షిణీ తదా
ఆశ్వారోహణతో వచ్చిన అతను ఉమావనంలోకి చేరాడు. అతడు ఉమావనంలోకి ప్రవేశించినట్టు గుర్తించిన యక్షిణి, అతన్ని తెలుసుకుంది.
మృగీరూపం పరిత్యజ్య యక్షిణీ కామరూపిణీ దివ్యరూపం సమాస్థాయ చాశోకతరుసంనిధౌ
ఆ కామరూపిణి యక్షిణి, మృగిరూపాన్ని వదిలి, దివ్యరూపాన్ని ధరించి, అశోకవృక్షం దగ్గర నిలిచింది.
తచ్ఛాఖాలమ్బితకరా దివ్యగన్ధానులేపనా దివ్యరూపధరా తన్వీ కృతకార్యా సమా తదా
ఆ సన్నగా ఉన్న యక్షిణి, చేతితో వృక్షశాఖను పట్టుకొని, దివ్యసుగంధాలు పూసుకుని, దివ్యరూపంతో, తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసింది.
హసన్తీ నృపతిం ప్రేక్ష్య శ్రాన్తం హయగతం తదా మృగీమ్ ఆలోకయన్తం తం చపలాక్షమ్ ఇలం తదా
ఆ సమయంలో, గుర్రంపై అలసిపోయి ఉన్న రాజును, అతని చంచలమైన కళ్లతో ఆ మృగాన్ని చూస్తూ ఉండగా, ఆమె నవ్వింది.
భర్తృవాక్యమ్ అశేషేణ స్మరన్తీ ప్రాహ భూమిపమ్
తన భర్త మాటలు పూర్తిగా గుర్తు చేసుకుని, ఆ యక్షిణి రాజుతో మాట్లాడింది.
హయారూఢాబలా తన్వి క్వ ఏకైవ తు గచ్ఛసి పురుషస్య చ వేషేణ ఇలే కమ్ అనుయాస్యసి
తన్వీ, గుర్రంపై ఒంటరిగా ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? పురుషవేషంలో నీవెవరిని అనుసరిస్తున్నావు, ఇలే?
ఇలేతి వచనం శ్రుత్వా రాజాసౌ క్రోధమూర్ఛితః యక్షిణీం భర్త్సయిత్వాసౌ తామ్ అపృచ్ఛన్ మృగీం పునః
ఇలా ఇలకి చెప్పిన మాటలు విని, రాజు కోపంతో యక్షిణిని గద్దించాడు. మళ్లీ ఆ మృగిని ప్రశ్నించాడు.
తథాపి యక్షిణీ ప్రాహ ఇలే కిమ్ అనువీక్షసే ఇలేతి వచనం శ్రుత్వా ధృతచాపో హయస్థితః
అయినా ఆ యక్షిణి, 'ఇలే! నువ్వెందుకు నన్ను చూస్తూనే ఉన్నావు?' అని అడిగింది. ఆ మాటలు విని, తన విల్లు పట్టుకుని గుర్రంపైనే ఉన్నాడు.
కుపితో దర్శయామ్ ఆస త్రైలోక్యవిజయీ ధనుః పునః సా ప్రాహ నృపతిం మహాత్మానమ్ ఇలే స్వయమ్
కోపంతో, మూడు లోకాలను జయించిన రాజు తన విల్లు చూపించాడు. మళ్లీ ఆ యక్షిణి, మహాత్ముడైన ఇలతో మాట్లాడింది.
ప్రేక్షస్వ పశ్చాన్ మాం బ్రూహి అసత్యాం సత్యవాదినీమ్ తదా చాలోకయద్ రాజా స్తనౌ తుఙ్గౌ భుజాన్తరే
'వెనక్కి చూసి, నిజం చెప్పే నన్ను అడుగు,' అని చెప్పింది. అప్పుడు రాజు ఆమె భుజాల మధ్య ఉన్న ఎత్తైన వక్షోజాలను చూశాడు.
కిమ్ ఇదం మమ సంజాతమ్ ఇత్య్ ఏవం చకితో ఽభవత్
'ఇది నాకు ఏమైంది?' అని ఆశ్చర్యపోయాడు.
కిమ్ ఇదం మమ సంజాతం జానీతే భవతీ స్ఫుటమ్ వద సర్వం యథాతథ్యం త్వం కా వా వద సువ్రతే
'నాకు ఇది ఏమైంది? నీవు స్పష్టంగా తెలుసుకుంటున్నావా? నువ్వు ఎవరో, నిజంగా చెప్పు. దయచేసి అన్నీ వివరంగా చెప్పు, సువ్రతే!'
హిమవత్కన్దరశ్రేష్ఠే సమన్యుర్ వసతే పతిః యక్షాణామ్ అధిపః శ్రీమాంస్ తద్భార్యాహం తు యక్షిణీ
హిమవంతు లోయలో, యక్షుల అధిపతిగా ఉన్న నా భర్త నివసిస్తున్నాడు. నేను అతని భార్య, యక్షిణిని.
యత్కన్దరే భవాన్ రాజా తూపవిష్టః సుశీతలే యస్య యక్షా హతా మోహాత్ త్వయా హి సంగరం వినా
ఈ చల్లని లోయలో నీవు కూర్చున్నావు. అక్కడ యక్షుడు నీ అవివేకంతో, యుద్ధం లేకుండానే, నీ చేతిలో మరణించాడు.
తతో ఽహం నిర్గమార్థం తే మృగీ భూత్వా ఉమావనమ్ ప్రవిష్టా త్వం ప్రవిష్టో ఽసి పురా ప్రాహ మహేశ్వరః
అందుకే, బయటకు రావడానికి నేను మృగిగా మారి ఉమావనంలోకి వచ్చాను. నువ్వూ ఇక్కడికి వచ్చావు. మునుపు మహేశ్వరుడు ఇలా చెప్పాడు.
యస్ త్వ్ అత్ర ప్రవిశేన్ మన్దః పుమాన్ స్త్రీత్వమ్ అవాప్స్యతి తస్మాత్ స్త్రీత్వమ్ అవాప్తో ఽసి న త్వం దుఃఖితుమ్ అర్హసి ప్రౌఢో ఽపి కో ఽత్ర జానాతి విచిత్రభవితవ్యతామ్
'ఇక్కడ ఎవడు తెలియక లోపలికి వస్తే, అతడు స్త్రీత్వాన్ని పొందుతాడు. అందుకే నీవు స్త్రీ అయ్యావు. బాధపడకూడదు. ఎంత తెలివైనవారైనా, విధి వింతలను గ్రహించలేరు.'
యక్షిణీవచనం శ్రుత్వా హయారూఢస్ తదాపతత్ తమ్ ఆశ్వాస్య పునః సైవ యక్షిణీ వాక్యమ్ అబ్రవీత్
యక్షిణి మాటలు విని, గుర్రంపై ఉన్న అతడు మనస్తాపానికి గురయ్యాడు. ఆమె అతన్ని ఆదుకుని, మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.
స్త్రీత్వం జాతం జాతమ్ ఏవ న పుంస్త్వం కర్తుమ్ అర్హసి గృహాణ విద్యాం స్త్రీయోగ్యాం నృత్యం గీతమ్ అలంకృతిమ్ స్త్రీలాలిత్యం స్త్రీవిలాసం స్త్రీకృత్యం సర్వమ్ ఏవ తత్
స్త్రీత్వం కలిగింది, మళ్లీ పుంసత్వాన్ని పొందాలని ప్రయత్నించకూడదు. స్త్రీలకు తగిన విద్యలు నేర్చుకో: నృత్యం, పాట, అలంకారం, స్త్రీల సొగసు, ఆటలు, స్త్రీలకు సంబంధించిన పనులు అన్నీ నేర్చుకో.
ఇలా సర్వమ్ అథావాప్య యక్షిణీం వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఇలా అన్నీ పొందిన తర్వాత, ఇలా ఆ యక్షిణిని ఇలా అడిగింది.
కో వా భర్తా కిం తు కృత్యం పునః పుంస్త్వం కథం భవేత్ ఏతద్ వదస్వ కల్యాణీ దుఃఖార్తాయా విశేషతః ఆర్తానామ్ ఆర్తిశమనాచ్ ఛ్రేయో నాభ్యధికం క్వచిత్
నా భర్త ఎవరు? నేను ఏం చేయాలి? మళ్లీ పురుషత్వం ఎలా పొందగలను? దయచేసి నాకు చెప్పు, సుభగే! నేను బాధతో ఉన్నాను. బాధపడేవారికి ఉపశమనం కలిగించడంలో మించిన మేలేమీ లేదు.
బుధః సోమసుతో నామ వనాద్ అస్మాచ్ చ పూర్వతః ఆశ్రమస్ తస్య సుభగే పితరం నిత్యమ్ ఏష్యతి
ఈ అడవికి తూర్పున సోముని కుమారుడు బుధుడు తన ఆశ్రమంలో ఉంటాడు, అదృష్టవంతురాలా! ఆయన తరచూ తన తండ్రిని కలవడానికి వస్తుంటాడు.
అనేనైవ పథా సోమం పితరం స బుధో గ్రహః ద్రష్టుం యాతి తతో నిత్యం నమస్కర్తుం తథైవ చ
ఈ దారిలోనే బుధుడు తన తండ్రి సోముని దర్శించడానికి, నమస్కరించడానికి ప్రతిసారీ వెళ్తాడు.
యదా యాతి బుధః శాన్తస్ తదాత్మానం చ దర్శయ తం దృష్ట్వా త్వం తు సుభగే సర్వకామాన్ అవాప్స్యసి
శాంతమైన బుధుడు వచ్చినప్పుడు, నీవు నీ రూపాన్ని చూపించు. అతడిని చూసిన వెంటనే, సుభగే! నీ కోరికలన్నీ నెరవేరతాయి.
తామ్ ఆశ్వాస్య తతః సుభ్రూర్ యక్షిణ్య్ అన్తరధీయత యక్షిణీ సా తమ్ ఆచష్ట యక్షో ఽపి సుఖమ్ ఆప్తవాన్
ఆమెను ధైర్యపరిచి, ఆ యక్షిణి కనబడకుండా పోయింది. యక్షిణి జరిగినదంతా యక్షునికి చెప్పింది. యక్షుడు కూడా ఆనందాన్ని పొందాడు.