జిత్వా యక్షాన్ బహువిధాన్ ఉవాస దశ శర్వరీః యక్షేశ్వరో మృగో భూత్వా భార్యయాపి వనే వసన్
వివిధ రకాల యక్షులను జయించి, పది రాత్రులు అక్కడే ఉండాడు. యక్షేశ్వరుడు మృగరూపంలో తన భార్యతో అడవిలో నివసించాడు.
హృతగేహో వనం ప్రాప్తో హృతభృత్యః స యక్షిణీమ్ ప్రాహ చిన్తాపరో భూత్వా మృగీరూపధరాం ప్రియామ్
ఇలుడు ఇంటినీ, సేవకులనూ కోల్పోయి అడవిలోకి వచ్చాడు. ఆందోళనతో ఉన్న అతను, మృగరూపంలో ఉన్న తన ప్రియమైన యక్షిణిని చూసి మాట్లాడాడు.
రాజా ఽయం దుర్మనాః కాన్తే వ్యసనాసక్తమానసః కథమ్ ఆయాతి విపదం తత్రోపాయో విచిన్త్యతామ్
ప్రియమైనవాడా! ఈ రాజు మనసు దుఃఖంలో మునిగిపోయి బాధపడుతున్నాడు. ఇతనికి ఇలాంటి కష్టాలు ఎలా వచ్చాయి? దీనికి ఏదైనా పరిష్కారం ఆలోచించాలి.
పాపర్ద్ధివ్యసనాన్తాని రాజ్యాన్య్ అఖిలభూభుజామ్ ప్రాపయోమావనం సుభ్రూర్ మృగీ భూత్వా మనోహరా
ఈ భూమిపై ఉన్న రాజుల రాజ్యాలన్నీ చివరికి పాపం, కష్టాల్లోనే ముగుస్తాయి. అందుకే, మనం అడవికి వెళ్ళిపోదాం. నీవు ఆకర్షణీయమైన మృగిగా మారిపో.
ప్రవిశేత్ తత్ర రాజాయం స్త్రీ భవిష్యత్య్ అసంశయమ్ కరణీయం త్వయా భద్రే న చైతద్ యుజ్యతే మమ అహం తు పురుషో యేన త్వం పునః స్త్రీ చ యక్షిణీ
అక్కడ రాజు తప్పకుండా లోపలికి వస్తాడు, అప్పుడు ఒక స్త్రీ అవుతాడు. ఇది నీవు చేయాలి ప్రియమైనవాడా! నాకు ఇది తగదు. నేను పురుషుడిని, నువ్వు మళ్లీ స్త్రీగా, యక్షిణిగా మారిపోవాలి.
కథం త్వయా న గన్తవ్యమ్ ఉమావనమ్ అనుత్తమమ్ గతే ఽపి త్వయి కో దోషస్ తన్ మే కథయ తత్త్వతః
నీవు ఉమా అడవికి ఎందుకు వెళ్లకూడదు? నువ్వు వెళ్ళినా దానిలో తప్పేముంది? నిజం చెప్పు, నాకు వివరంగా చెప్పు.
హిమవత్పర్వతశ్రేష్ఠ ఉమయా సహితః శివః దేవైర్ గణైర్ అనువృతో విచచార యథాసుఖమ్ పార్వతీ శంకరం ప్రాహ కదాచిద్ రహసి స్థితమ్
హిమవంతు అనే గొప్ప పర్వతంపై, ఉమాతో కలిసి శివుడు దేవతలు, గణాలతో ఆనందంగా సంచరించేవాడు. ఒకసారి పార్వతీ, శంకరుని ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు అడిగింది.
స్త్రీణామ్ ఏష స్వభావో ఽస్తి రతం గోపాయితం భవేత్ తస్మాన్ మే నియతం దేశమ్ ఆజ్ఞయా రక్షితం తవ
స్త్రీలకు ఇదే స్వభావం; ఆనందాన్ని రహస్యంగా కాపాడాలి. అందుకే, నీ ఆజ్ఞతో నా స్థలాన్ని రక్షించమని కోరుతున్నాను.
దేహి మే త్రిదశేశాన ఉమావనమ్ ఇతి శ్రుతమ్ వినా త్వయా గణేశేన కార్త్తికేయేన నన్దినా
దేవతల అధిపతీ! నేను వినినట్టు, ఉమా అడవిని నాకు ఇవ్వు. నీవు లేకుండా, గణేశుడు, కార్తికేయుడు, నంది ఎవరూ ఉండకూడదు.
యస్ త్వ్ అత్ర ప్రవిశేన్ నాథ స్త్రీత్వం తస్య భవేద్ ఇతి
ప్రభూ! ఇక్కడ ఎవరైనా లోపలికి వస్తే, వారు స్త్రీలుగా మారిపోతారు.
ఇత్య్ ఆజ్ఞోమావనే దత్తా ప్రసన్నేనేన్దుమౌలినా కిం కరోమి పుమాన్ కాన్తే త్వయా ప్రణయనార్దితః తస్మాన్ మయా న గన్తవ్యమ్ ఉమాయా వనమ్ ఉత్తమమ్
చంద్రకిరీటుడైన శివుడు ఉమా అడవికి ఈ విధంగా ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు. ప్రియమైనవాడా! నీ ప్రేమతో బాధపడుతున్న నేను పురుషుడిగా ఉండి ఏమి చేయగలను? అందుకే, నేను ఉమా అడవికి వెళ్లకూడదు.
తద్ భర్తృవచనం శ్రుత్వా యక్షిణీ కామరూపిణీ మృగీ భూత్వా విశాలాక్షీ ఇలస్య పురతో ఽభవత్
భర్త మాటలు విని, రూపాలు మార్చగల యక్షిణి, విశాలమైన కళ్లతో మృగిగా మారి ఇలుని ముందు ప్రత్యక్షమైంది.
యక్షస్ తు సంస్థితస్ తత్ర దదర్శేలో మృగీం తదా మృగయాసక్తచిత్తో వై మృగీం దృష్ట్వా విశేషతః
ఆ యక్షుడు అక్కడ నిలబడి ఉండగా, ఇలుని మృగిని చూసాడు. వేటలో మనసు లగ్నమై, ఆ మృగిని చూసి మరింత ఆకర్షితుడయ్యాడు.
ఏక ఏవ హయారూఢో నిర్యయౌ తాం మృగీమ్ అను సాకర్షత శనైస్ తం తు రాజానం మృగయాకులమ్
ఒక్కడే గుర్రంపై ఎక్కి, ఆ మృగిని వెంబడిస్తూ బయలుదేరాడు. ఆమె మెల్లగా వెళ్ళుతూ, వేటకోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న రాజును ఆకర్షించింది.
శనైర్ జగామ సా తత్ర యద్ ఉమావనమ్ ఉచ్యతే అదృశ్యా తు మృగీ తస్మై దర్శయన్తీ క్వచిత్ క్వచిత్
ఆమె మెల్లగా ఉమా అడవి వైపు వెళ్లింది. ఆ మృగి ఎప్పుడూ కనిపించదు, అప్పుడప్పుడు మాత్రమే కనిపిస్తూ మాయమయ్యేది.
తిష్ఠన్తీ చైవ గచ్ఛన్తీ ధావన్తీ చ విభీతవత్ హరిణీ చపలాక్షీ సా తమ్ ఆకర్షద్ ఉమావనమ్
ఆ మృగి నిలబడుతూ, నడుస్తూ, భయంతో పరుగెడుతూ, చంచలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆ హరిణి రాజును ఉమా అడవివైపు లాగింది.
అనుప్రాప్తో హయారూఢస్ తత్ ప్రాప స ఉమావనమ్ ఉమావనం ప్రవిష్టం తం జ్ఞాత్వా సా యక్షిణీ తదా
ఆశ్వారోహణతో వచ్చిన అతను ఉమావనంలోకి చేరాడు. అతడు ఉమావనంలోకి ప్రవేశించినట్టు గుర్తించిన యక్షిణి, అతన్ని తెలుసుకుంది.
మృగీరూపం పరిత్యజ్య యక్షిణీ కామరూపిణీ దివ్యరూపం సమాస్థాయ చాశోకతరుసంనిధౌ
ఆ కామరూపిణి యక్షిణి, మృగిరూపాన్ని వదిలి, దివ్యరూపాన్ని ధరించి, అశోకవృక్షం దగ్గర నిలిచింది.
తచ్ఛాఖాలమ్బితకరా దివ్యగన్ధానులేపనా దివ్యరూపధరా తన్వీ కృతకార్యా సమా తదా
ఆ సన్నగా ఉన్న యక్షిణి, చేతితో వృక్షశాఖను పట్టుకొని, దివ్యసుగంధాలు పూసుకుని, దివ్యరూపంతో, తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసింది.
హసన్తీ నృపతిం ప్రేక్ష్య శ్రాన్తం హయగతం తదా మృగీమ్ ఆలోకయన్తం తం చపలాక్షమ్ ఇలం తదా
ఆ సమయంలో, గుర్రంపై అలసిపోయి ఉన్న రాజును, అతని చంచలమైన కళ్లతో ఆ మృగాన్ని చూస్తూ ఉండగా, ఆమె నవ్వింది.
భర్తృవాక్యమ్ అశేషేణ స్మరన్తీ ప్రాహ భూమిపమ్
తన భర్త మాటలు పూర్తిగా గుర్తు చేసుకుని, ఆ యక్షిణి రాజుతో మాట్లాడింది.
హయారూఢాబలా తన్వి క్వ ఏకైవ తు గచ్ఛసి పురుషస్య చ వేషేణ ఇలే కమ్ అనుయాస్యసి
తన్వీ, గుర్రంపై ఒంటరిగా ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? పురుషవేషంలో నీవెవరిని అనుసరిస్తున్నావు, ఇలే?
ఇలేతి వచనం శ్రుత్వా రాజాసౌ క్రోధమూర్ఛితః యక్షిణీం భర్త్సయిత్వాసౌ తామ్ అపృచ్ఛన్ మృగీం పునః
ఇలా ఇలకి చెప్పిన మాటలు విని, రాజు కోపంతో యక్షిణిని గద్దించాడు. మళ్లీ ఆ మృగిని ప్రశ్నించాడు.
తథాపి యక్షిణీ ప్రాహ ఇలే కిమ్ అనువీక్షసే ఇలేతి వచనం శ్రుత్వా ధృతచాపో హయస్థితః
అయినా ఆ యక్షిణి, 'ఇలే! నువ్వెందుకు నన్ను చూస్తూనే ఉన్నావు?' అని అడిగింది. ఆ మాటలు విని, తన విల్లు పట్టుకుని గుర్రంపైనే ఉన్నాడు.
కుపితో దర్శయామ్ ఆస త్రైలోక్యవిజయీ ధనుః పునః సా ప్రాహ నృపతిం మహాత్మానమ్ ఇలే స్వయమ్
కోపంతో, మూడు లోకాలను జయించిన రాజు తన విల్లు చూపించాడు. మళ్లీ ఆ యక్షిణి, మహాత్ముడైన ఇలతో మాట్లాడింది.
ప్రేక్షస్వ పశ్చాన్ మాం బ్రూహి అసత్యాం సత్యవాదినీమ్ తదా చాలోకయద్ రాజా స్తనౌ తుఙ్గౌ భుజాన్తరే
'వెనక్కి చూసి, నిజం చెప్పే నన్ను అడుగు,' అని చెప్పింది. అప్పుడు రాజు ఆమె భుజాల మధ్య ఉన్న ఎత్తైన వక్షోజాలను చూశాడు.
కిమ్ ఇదం మమ సంజాతమ్ ఇత్య్ ఏవం చకితో ఽభవత్
'ఇది నాకు ఏమైంది?' అని ఆశ్చర్యపోయాడు.
కిమ్ ఇదం మమ సంజాతం జానీతే భవతీ స్ఫుటమ్ వద సర్వం యథాతథ్యం త్వం కా వా వద సువ్రతే
'నాకు ఇది ఏమైంది? నీవు స్పష్టంగా తెలుసుకుంటున్నావా? నువ్వు ఎవరో, నిజంగా చెప్పు. దయచేసి అన్నీ వివరంగా చెప్పు, సువ్రతే!'
హిమవత్కన్దరశ్రేష్ఠే సమన్యుర్ వసతే పతిః యక్షాణామ్ అధిపః శ్రీమాంస్ తద్భార్యాహం తు యక్షిణీ
హిమవంతు లోయలో, యక్షుల అధిపతిగా ఉన్న నా భర్త నివసిస్తున్నాడు. నేను అతని భార్య, యక్షిణిని.
యత్కన్దరే భవాన్ రాజా తూపవిష్టః సుశీతలే యస్య యక్షా హతా మోహాత్ త్వయా హి సంగరం వినా
ఈ చల్లని లోయలో నీవు కూర్చున్నావు. అక్కడ యక్షుడు నీ అవివేకంతో, యుద్ధం లేకుండానే, నీ చేతిలో మరణించాడు.