తస్య భార్యా సమానామ్నీ భర్తృవ్రతపరాయణా తస్మిన్ వసత్య్ అసౌ యక్షో రమణీయే నగోత్తమే
ఆ యక్షునికి సమాన అనే భార్య ఉండేది. ఆమె భర్తకు అంకితమై ఉండేది. ఆ అందమైన, ఉత్తమ నగరంలో యక్షునితో కలిసి ఆమె నివసించేది.
మృగరూపేణ వ్యచరద్ భార్యయా స మహామతిః స్వేచ్ఛయా స్వవనే యక్షః క్రీడతే నృత్యగీతకైః
ఆ మహామతి యక్షుడు తన భార్యతో కలిసి మృగరూపంలో స్వేచ్ఛగా తన అరణ్యంలో నాట్యం, పాటలతో ఆనందంగా విహరించేవాడు.
ఇత్థం స యక్షో జానాతి మృగరూపధరో ఽపి చ ఇలస్ తు తం న జానాతి కన్దరం యక్షపాలితమ్
అలా యక్షుడు మృగరూపంలో ఉన్నప్పటికీ అన్నీ తెలుసు. కాని ఇలుడు ఆ గుహను యక్షుడు కాపాడుతున్నాడని తెలియదు.
యక్షస్య గేహం విపులం నానారత్నవిచిత్రితమ్ తత్రోపవిష్టో నృపతిర్ మహత్యా సేనయా వృతః
ఆ యక్షుని విశాలమైన,色色 రత్నాలతో అలంకరించబడిన ఇంట్లో ఆ రాజు తన గొప్ప సేనతో కలిసి కూర్చున్నాడు.
వాసం చక్రే స తత్రైవ గేహే యక్షస్య ధీమతః స యక్షో ఽధర్మకోపేన భార్యయా మృగరూపధృక్
ఆ ధీమంతుడు యక్షుని ఇంట్లోనే నివాసముండగా, ఆ యక్షుడు ధర్మానికి విరుద్ధంగా జరిగినదానికి కోపంతో, తన భార్యతో కలిసి మృగరూపంలో ఉన్నాడు.
ఇలం జేతుం న శక్నోమి యాచితో న దదాతి చ హృతం గేహం మమానేన కిం కరోమీత్య్ అచిన్తయత్
ఇలనిని నేను ఓడించలేను, అడిగినా ఇవ్వడం లేదు. నా ఇల్లు ఇతడు ఆక్రమించాడు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి అని ఆలోచించాడు.
యుధి మత్తం కథం హన్యాం చేతి స్థిత్వా స యక్షరాట్ ఆత్మీయాన్ ప్రేషయామ్ ఆస యక్షాఞ్ శూరాన్ ధనుర్ధరాన్
పోరులో మత్తులో ఉన్న వానిని ఎలా చంపగలను అని ఆ యక్షరాజు ఆలోచించి, తన యక్షులలో ధైర్యవంతులు, విల్లు పట్టినవారిని పంపించాడు.
యుద్ధే జిత్వా చ రాజానమ్ ఇలమ్ ఉద్ధతదన్తినమ్ గృహాద్ యథాన్యతో యాతి మమ తత్ కర్తుమ్ అర్హథ
పోరులో ఉగ్రమైన ఏనుగువలె ఉన్న ఇలనిని ఓడించి, ఇతడిని నా ఇల్లు నుండి బయటకు తరిమేయాలి. మీరు అలా చేయాలి.
యక్షేశ్వరస్య తద్ వాక్యాద్ యక్షాస్ తే యుద్ధదుర్మదాః ఇలం గత్వాబ్రువన్ సర్వే నిర్గచ్ఛాస్మాద్ గుహాలయాత్
యక్షేశ్వరుని ఆజ్ఞతో, యుద్ధంలో మత్తుగా ఉన్న ఆ యక్షులు అందరూ ఇలుని వద్దకు వెళ్లి, "ఈ గుహలో నుంచి బయటకు రా" అని అన్నారు.
న చేద్ యుద్ధాత్ పరిభ్రష్టః పలాయ్య క్వ గమిష్యసి తద్ యక్షవచనాత్ కోపాద్ యుద్ధం చక్రే స రాజరాట్
నీవు యుద్ధంలో ఓడిపోతే పారిపోవడం తప్ప ఇంకెక్కడికి వెళ్ళగలవు? యక్షుని మాటలు విని, రాజు కోపంతో యుద్ధానికి దిగాడు.
జిత్వా యక్షాన్ బహువిధాన్ ఉవాస దశ శర్వరీః యక్షేశ్వరో మృగో భూత్వా భార్యయాపి వనే వసన్
వివిధ రకాల యక్షులను జయించి, పది రాత్రులు అక్కడే ఉండాడు. యక్షేశ్వరుడు మృగరూపంలో తన భార్యతో అడవిలో నివసించాడు.
హృతగేహో వనం ప్రాప్తో హృతభృత్యః స యక్షిణీమ్ ప్రాహ చిన్తాపరో భూత్వా మృగీరూపధరాం ప్రియామ్
ఇలుడు ఇంటినీ, సేవకులనూ కోల్పోయి అడవిలోకి వచ్చాడు. ఆందోళనతో ఉన్న అతను, మృగరూపంలో ఉన్న తన ప్రియమైన యక్షిణిని చూసి మాట్లాడాడు.
రాజా ఽయం దుర్మనాః కాన్తే వ్యసనాసక్తమానసః కథమ్ ఆయాతి విపదం తత్రోపాయో విచిన్త్యతామ్
ప్రియమైనవాడా! ఈ రాజు మనసు దుఃఖంలో మునిగిపోయి బాధపడుతున్నాడు. ఇతనికి ఇలాంటి కష్టాలు ఎలా వచ్చాయి? దీనికి ఏదైనా పరిష్కారం ఆలోచించాలి.
పాపర్ద్ధివ్యసనాన్తాని రాజ్యాన్య్ అఖిలభూభుజామ్ ప్రాపయోమావనం సుభ్రూర్ మృగీ భూత్వా మనోహరా
ఈ భూమిపై ఉన్న రాజుల రాజ్యాలన్నీ చివరికి పాపం, కష్టాల్లోనే ముగుస్తాయి. అందుకే, మనం అడవికి వెళ్ళిపోదాం. నీవు ఆకర్షణీయమైన మృగిగా మారిపో.
ప్రవిశేత్ తత్ర రాజాయం స్త్రీ భవిష్యత్య్ అసంశయమ్ కరణీయం త్వయా భద్రే న చైతద్ యుజ్యతే మమ అహం తు పురుషో యేన త్వం పునః స్త్రీ చ యక్షిణీ
అక్కడ రాజు తప్పకుండా లోపలికి వస్తాడు, అప్పుడు ఒక స్త్రీ అవుతాడు. ఇది నీవు చేయాలి ప్రియమైనవాడా! నాకు ఇది తగదు. నేను పురుషుడిని, నువ్వు మళ్లీ స్త్రీగా, యక్షిణిగా మారిపోవాలి.
కథం త్వయా న గన్తవ్యమ్ ఉమావనమ్ అనుత్తమమ్ గతే ఽపి త్వయి కో దోషస్ తన్ మే కథయ తత్త్వతః
నీవు ఉమా అడవికి ఎందుకు వెళ్లకూడదు? నువ్వు వెళ్ళినా దానిలో తప్పేముంది? నిజం చెప్పు, నాకు వివరంగా చెప్పు.
హిమవత్పర్వతశ్రేష్ఠ ఉమయా సహితః శివః దేవైర్ గణైర్ అనువృతో విచచార యథాసుఖమ్ పార్వతీ శంకరం ప్రాహ కదాచిద్ రహసి స్థితమ్
హిమవంతు అనే గొప్ప పర్వతంపై, ఉమాతో కలిసి శివుడు దేవతలు, గణాలతో ఆనందంగా సంచరించేవాడు. ఒకసారి పార్వతీ, శంకరుని ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు అడిగింది.
స్త్రీణామ్ ఏష స్వభావో ఽస్తి రతం గోపాయితం భవేత్ తస్మాన్ మే నియతం దేశమ్ ఆజ్ఞయా రక్షితం తవ
స్త్రీలకు ఇదే స్వభావం; ఆనందాన్ని రహస్యంగా కాపాడాలి. అందుకే, నీ ఆజ్ఞతో నా స్థలాన్ని రక్షించమని కోరుతున్నాను.
దేహి మే త్రిదశేశాన ఉమావనమ్ ఇతి శ్రుతమ్ వినా త్వయా గణేశేన కార్త్తికేయేన నన్దినా
దేవతల అధిపతీ! నేను వినినట్టు, ఉమా అడవిని నాకు ఇవ్వు. నీవు లేకుండా, గణేశుడు, కార్తికేయుడు, నంది ఎవరూ ఉండకూడదు.
యస్ త్వ్ అత్ర ప్రవిశేన్ నాథ స్త్రీత్వం తస్య భవేద్ ఇతి
ప్రభూ! ఇక్కడ ఎవరైనా లోపలికి వస్తే, వారు స్త్రీలుగా మారిపోతారు.
ఇత్య్ ఆజ్ఞోమావనే దత్తా ప్రసన్నేనేన్దుమౌలినా కిం కరోమి పుమాన్ కాన్తే త్వయా ప్రణయనార్దితః తస్మాన్ మయా న గన్తవ్యమ్ ఉమాయా వనమ్ ఉత్తమమ్
చంద్రకిరీటుడైన శివుడు ఉమా అడవికి ఈ విధంగా ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు. ప్రియమైనవాడా! నీ ప్రేమతో బాధపడుతున్న నేను పురుషుడిగా ఉండి ఏమి చేయగలను? అందుకే, నేను ఉమా అడవికి వెళ్లకూడదు.
తద్ భర్తృవచనం శ్రుత్వా యక్షిణీ కామరూపిణీ మృగీ భూత్వా విశాలాక్షీ ఇలస్య పురతో ఽభవత్
భర్త మాటలు విని, రూపాలు మార్చగల యక్షిణి, విశాలమైన కళ్లతో మృగిగా మారి ఇలుని ముందు ప్రత్యక్షమైంది.
యక్షస్ తు సంస్థితస్ తత్ర దదర్శేలో మృగీం తదా మృగయాసక్తచిత్తో వై మృగీం దృష్ట్వా విశేషతః
ఆ యక్షుడు అక్కడ నిలబడి ఉండగా, ఇలుని మృగిని చూసాడు. వేటలో మనసు లగ్నమై, ఆ మృగిని చూసి మరింత ఆకర్షితుడయ్యాడు.
ఏక ఏవ హయారూఢో నిర్యయౌ తాం మృగీమ్ అను సాకర్షత శనైస్ తం తు రాజానం మృగయాకులమ్
ఒక్కడే గుర్రంపై ఎక్కి, ఆ మృగిని వెంబడిస్తూ బయలుదేరాడు. ఆమె మెల్లగా వెళ్ళుతూ, వేటకోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న రాజును ఆకర్షించింది.
శనైర్ జగామ సా తత్ర యద్ ఉమావనమ్ ఉచ్యతే అదృశ్యా తు మృగీ తస్మై దర్శయన్తీ క్వచిత్ క్వచిత్
ఆమె మెల్లగా ఉమా అడవి వైపు వెళ్లింది. ఆ మృగి ఎప్పుడూ కనిపించదు, అప్పుడప్పుడు మాత్రమే కనిపిస్తూ మాయమయ్యేది.
తిష్ఠన్తీ చైవ గచ్ఛన్తీ ధావన్తీ చ విభీతవత్ హరిణీ చపలాక్షీ సా తమ్ ఆకర్షద్ ఉమావనమ్
ఆ మృగి నిలబడుతూ, నడుస్తూ, భయంతో పరుగెడుతూ, చంచలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆ హరిణి రాజును ఉమా అడవివైపు లాగింది.
అనుప్రాప్తో హయారూఢస్ తత్ ప్రాప స ఉమావనమ్ ఉమావనం ప్రవిష్టం తం జ్ఞాత్వా సా యక్షిణీ తదా
ఆశ్వారోహణతో వచ్చిన అతను ఉమావనంలోకి చేరాడు. అతడు ఉమావనంలోకి ప్రవేశించినట్టు గుర్తించిన యక్షిణి, అతన్ని తెలుసుకుంది.
మృగీరూపం పరిత్యజ్య యక్షిణీ కామరూపిణీ దివ్యరూపం సమాస్థాయ చాశోకతరుసంనిధౌ
ఆ కామరూపిణి యక్షిణి, మృగిరూపాన్ని వదిలి, దివ్యరూపాన్ని ధరించి, అశోకవృక్షం దగ్గర నిలిచింది.
తచ్ఛాఖాలమ్బితకరా దివ్యగన్ధానులేపనా దివ్యరూపధరా తన్వీ కృతకార్యా సమా తదా
ఆ సన్నగా ఉన్న యక్షిణి, చేతితో వృక్షశాఖను పట్టుకొని, దివ్యసుగంధాలు పూసుకుని, దివ్యరూపంతో, తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసింది.
హసన్తీ నృపతిం ప్రేక్ష్య శ్రాన్తం హయగతం తదా మృగీమ్ ఆలోకయన్తం తం చపలాక్షమ్ ఇలం తదా
ఆ సమయంలో, గుర్రంపై అలసిపోయి ఉన్న రాజును, అతని చంచలమైన కళ్లతో ఆ మృగాన్ని చూస్తూ ఉండగా, ఆమె నవ్వింది.