ఋషీణాం వచనం శ్రుత్వా ఉభావ్ అపి సుదుఃఖితౌ లజ్జితౌ చ మహాప్రాజ్ఞౌ గౌతమో భార్యయా సహ పప్రచ్ఛ మునిశార్దూలమ్ అగస్త్యమ్ ఋషిసత్తమమ్
మునుల మాటలు విని, ఇద్దరూ చాలా బాధపడి, సిగ్గుపడ్డారు. గౌతముడు తన భార్యతో కలిసి, మహా మేధావి అయిన అగస్త్య మునిని అడిగాడు.
కో దేశః కిమ్ ఉ తీర్థం వా యత్ర శ్రేయః సమాప్యతే శీఘ్రమ్ ఏవ మహాప్రాజ్ఞ భుక్తిముక్తిప్రదాయకమ్
ఏ దేశమో, ఏ తీర్థమో ఉంది, అక్కడ త్వరగా శ్రేయస్సు లభిస్తుంది? భోగం, మోక్షం రెండూ కలిగించే స్థలం ఏది, ఓ మహాపండితా?
వదద్భిర్ మునిభిర్ బ్రహ్మన్ మయా శ్రుతమ్ ఇదం వచః సర్వే కామాస్ తత్ర పూర్ణా గౌతమ్యాం నాత్ర సంశయః
బ్రహ్మన్, మునులు చెప్పిన మాటలు నేను విన్నాను. గౌతమి దగ్గర అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తస్మాద్ గచ్ఛ మహాబుద్ధే గౌతమీం పాపనాశినీమ్ అహం త్వామ్ అనుయాస్యామి యథేచ్ఛసి తథా కురు
కాబట్టి, మహాబుద్ధి కలిగినవాడా, పాపాలను పోగొట్టే గౌతమి నదికి వెళ్ళు. నేను నిన్ను అనుసరిస్తాను. నీకు ఇష్టమైనట్లు చేయు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వాగస్త్యవాక్యం వృద్ధయా గౌతమో ఽభ్యగాత్ తత్ర తేపే తపస్ తీవ్రం పత్న్యా స భగవాన్ ఋషిః
అగస్త్యుని మాటలు విని, వృద్ధురాలితో పాటు గౌతముడు అక్కడికి వెళ్లాడు. ఆ మహర్షి తన భార్యతో కలిసి తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
స్తుతిం చకార దేవస్య శంభోర్ విష్ణోస్ తథైవ చ గఙ్గాం చ తోషయామ్ ఆస భార్యార్థం భగవాన్ ఋషిః
ఆ మహర్షి భగవంతుడైన శంభును, అలాగే విష్ణువును స్తుతించాడు. తన భార్య కోసం గంగను సంతుష్టిపరిచాడు.
ఖిన్నాత్మనామ్ అత్ర భవే త్వమ్ ఏవ శరణం శివః మరుభూమావ్ అధ్వగానాం విటపీవ ప్రియాయుతః
ఈ లోకంలో, మనసు మిగలినవారికి, శివా! నీవే ఆశ్రయం. ఎండలో ప్రయాణికులకు నీడనిచ్చే ప్రియమైన చెట్టు లాగా నీవు ఉంటావు.
ఉచ్చావచానాం భూతానాం సర్వథా పాపనోదనః సస్యానాం ఘనవత్ కృష్ణ త్వమ్ అవగ్రహశోషిణామ్
ఎలాటి ప్రాణులకు అయినా, నీవు పాపాలను తొలగించేవాడివి. కృష్ణా! ఎండలో వాడిపోయిన పంటలకు మేఘం లాగా నీవు ఉంటావు.
వైకుణ్ఠదుర్గనిఃశ్రేణిస్ త్వం పీయూషతరంగిణీ అధోగతానాం తప్తానాం శరణం భవ గౌతమి
వైకుంఠ అనే కోట నుండి బయటపడే మెట్లవంటి వాడవు నీవు. అమృత తరంగాలతో నదివంటిది నీవు. గౌతమి! పడిపోయి బాధపడేవారికి నీవు ఆశ్రయం అవు.
తతస్ తుష్టావదద్ వాక్యం గౌతమం వృద్ధయా యుతమ్ శరణాగతదీనార్తం శరణ్యా గౌతమీ ముదా
ఆ తరువాత, సంతోషంతో, ఆశ్రయాన్ని కోరిన గౌతమునికి వృద్ధురాలితో కలిసి గౌతమి నది ప్రసన్నంగా ఇలా చెప్పింది.
అభిషిఞ్చస్వ భార్యాం త్వం మజ్జలైర్ మన్త్రసంయుతైః కలశైర్ ఉపచారైశ్ చ తతః పత్నీ తవ ప్రియా
నీవు నీ భార్యను మంత్రజలంతో, కలశాలతో, యోగ్యమైన పూజలతో అభిషేకించు. అప్పుడు నీ ప్రియమైన భార్య...
సురూపా చారుసర్వాఙ్గీ సుభగా చారులోచనా సర్వలక్షణసంపూర్ణా రమ్యరూపమ్ అవాప్స్యతి
ఆమె అందమైన రూపంతో, సుందరమైన అవయవాలతో, మంగళకరమైన కళ్ళతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో, ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని పొందుతుంది.
రూపవత్యా పునస్ త్వం వై భార్యయా చాభిషేచితః సర్వలక్షణసంపూర్ణః కాన్తం రూపమ్ అవాప్స్యసి
మళ్ళీ, నీవు నీ అందమైన భార్య చేత అభిషేకం పొందిన తరువాత, అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడిన ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని పొందుతావు.
తథేతి గాఙ్గవచనాద్ యథోక్తం తౌ చ చక్రతుః సురూపతామ్ ఉభౌ ప్రాప్తౌ గౌతమ్యాశ్ చ ప్రసాదతః
గంగ చెప్పినట్లు 'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, వారు చెప్పిన విధంగా చేశారు. గౌతమి అనుగ్రహంతో ఇద్దరూ అందాన్ని పొందారు.
అభిషేకోదకం యచ్ చ సా నదీ సమజాయత తస్యా నామ్నా తు విఖ్యాతా వృద్ధాయా మునిసత్తమ
ఆ అభిషేకానికి ఉపయోగించిన నీరు ఒక నదిగా మారింది. మునిశ్రేష్ఠా! ఆ నది వృద్ధా అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
వృద్ధా నదీతి విఖ్యాతా గౌతమో ఽపి తథోచ్యతే వృద్ధగౌతమ ఇత్య్ ఉక్త ఋషిభిః సమవాసిభిః వృద్ధా తు గౌతమీం ప్రాహ గఙ్గాం ప్రత్యక్షరూపిణీమ్
ఆమె వృద్ధా నది అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి. గౌతముడిని కూడా అక్కడ ఉన్న ఋషులు వృద్ధగౌతముడు అని పిలిచారు. వృద్ధా, ప్రత్యక్షరూపంలో ఉన్న గంగ అయిన గౌతమిని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది.
మన్నామ్నీయం నదీ దేవి వృద్ధా చేత్య్ అభిధీయతామ్ త్వయా చ సంగమస్ తస్యాస్ తస్యాస్ తీర్థమ్ అనుత్తమమ్
దేవీ! ఈ నది నా పేరుతో వృద్ధా అని పిలవబడాలి. నీవు ఆమెతో కలిసే సంగమం అత్యుత్తమమైన తీర్థంగా ఉండాలి.
రూపసౌభాగ్యసంపత్తిపుత్రపౌత్రప్రవర్ధనమ్ ఆయురారోగ్యకల్యాణం జయప్రీతివివర్ధనమ్ స్నానదానాదిహోమైశ్ చ పితౄణాం పావనం పరమ్
ఇక్కడ స్నానం, దానం, హోమాది క్రతువులతో అందరికీ అందం, ఐశ్వర్యం, సంతానం, ఆయుర్దాయం, ఆరోగ్యం, కల్యాణం, విజయము, ప్రీతి పెరుగుతాయి. పితృదేవతలు కూడా అత్యంత పవిత్రతను పొందుతారు.
అస్త్వ్ ఇత్య్ ఆహ చ తాం గఙ్గా సువృద్ధాం గౌతమప్రియామ్ గౌతమస్థాపితం లిఙ్గం వృద్ధానామ్నైవ కీర్తితమ్
గంగ ఆమెకు 'అలా జరగనీ' అని అనుమతించింది. గౌతమునికి ప్రియమైన వృద్ధురాలికి కూడా. గౌతముడు ప్రతిష్ఠించిన లింగం వృద్ధా అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
తత్రైవ చ ముదం ప్రాప్తో వృద్ధయా మునిసత్తమః తత్ర స్నానం చ దానం చ సర్వాభీష్టప్రదాయకమ్
అక్కడ ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు వృద్ధురాలితో ఆనందాన్ని పొందాడు. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్ని కోరికలను నెరవేర్చేలా చేస్తాయి.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం వృద్ధాసంగమమ్ ఉచ్యతే
ఆ సమయంలోనుంచి ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని వృద్ధాసంగమం అని పిలుస్తారు.
ఇలాతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం సర్వసిద్ధికరం నృణామ్ బ్రహ్మహత్యాదిపాపానాం పావనం సర్వకామదమ్
ఇది ఇలాతీర్థం అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది మనుషులకు అన్ని సిద్ధులు ఇస్తుంది, బ్రహ్మహత్య వంటి పాపాలను పవిత్రం చేస్తుంది, అన్ని కోరికలను తీరుస్తుంది.
వైవస్వతాన్వయే జాత ఇలో నామ జనేశ్వరః మహత్యా సేనయా సార్ధం జగామ మృగయావనమ్
వైవస్వతుని వంశంలో ఇల అనే రాజు జన్మించాడు. అతడు తన గొప్ప సేనతో కలిసి వేటకోసం అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు.
పరిబభ్రామ గహనం బహువ్యాలసమాకులమ్ నానాకారద్విజయుతం విటపైః పరిశోభితమ్
అతడు అనేక క్రూరమృగాలతో నిండిన,色色 పక్షులతో అలంకరించబడిన, చెట్ల సమూహాలతో మెరిసే ఆ దట్టమైన అరణ్యంలో సంచరించాడు.
వనేచరం నృపశ్రేష్ఠో మృగయాగతమానసః తత్రైవ మతిమ్ ఆధత్త ఇలో ఽమాత్యాన్ అథాబ్రవీత్
వేటలో మనసు పెట్టిన ఆ మహారాజు అరణ్యంలో తిరుగుతూ అక్కడే ఒక నిర్ణయం తీసుకుని తన మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛన్తు నగరం సర్వే మమ పుత్రేణ పాలితమ్ దేశం కోశం బలం రాజ్యం పాలయన్తు పునశ్ చ తమ్
మీ అందరూ నా కుమారుడు పాలిస్తున్న నగరానికి వెళ్లండి. దేశాన్ని, ధనాన్ని, సైన్యాన్ని, రాజ్యాన్ని, అలాగే అతనిని కూడా రక్షించండి.
వసిష్ఠో ఽపి తథా యాతు ఆదాయాగ్నీన్ పితేవ నః పత్నీభిః సహితో ధీమాన్ అరణ్యే ఽహం వసామ్య్ అథ
వశిష్ఠుడు కూడా మన తండ్రిలా అగ్నులను తీసుకొని తన భార్యలతో కలిసి నగరానికి వెళ్లాలి. నేను అరణ్యంలో నా భార్యలతో ఉండిపోతాను.
అరణ్యభోగభుగ్భిశ్ చ వాజివారణమానుషైః మృగయాశీలిభిః కైశ్చిద్ యాన్తు సర్వ ఇతః పురీమ్
అరణ్యంలో ఆనందించే వారు — గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులు, మనుషులు, వేటలో ఆసక్తి ఉన్న కొందరు — వీరందరూ ఇక్కడినుంచి నగరానికి వెళ్లిపోవాలి.
తథేత్య్ ఉక్త్వా యయుస్ తే ఽపి స్వయం ప్రాయాచ్ ఛనైర్ గిరిమ్ హిమవన్తం రత్నమయం వసంస్ తత్ర ఇలో నృపః
అవును అని చెప్పి వారు వెళ్లిపోయారు. ఇలుడు మాత్రం నెమ్మదిగా రత్నాలతో మెరిసే హిమవంత పర్వతానికి వెళ్లి అక్కడ నివసించాడు.
దదర్శ కన్దరం తత్ర నానారత్నవిచిత్రితమ్ తత్ర యక్షేశ్వరః కశ్చిత్ సమన్యుర్ ఇతి విశ్రుతః
అక్కడ అతడు色色 రత్నాలతో అలంకరించబడిన ఒక గుహను చూశాడు. అందులో సమన్యు అనే పేరుగల యక్షేశ్వరుడు ప్రసిద్ధి చెందాడు.