స్వర్గే యాతో మమ భ్రాతా అహమ్ అత్రైవ సంస్థితా అహం బ్రహ్మన్ నాన్యవృత్తా న మాతా న పితా మమ
నా అన్నయ్య స్వర్గానికి వెళ్లాడు. నేను ఇక్కడే ఉన్నాను. ఓ బ్రహ్మన్, నాకు వేరే పని లేదు, తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు.
అహమ్ ఆత్మేశ్వరీ బ్రహ్మన్ నివిష్టా క్షత్రకన్యకా తస్మాద్ భజస్వ మాం బ్రహ్మన్ వ్రతస్థాం పురుషార్థినీమ్
ఓ బ్రహ్మన్, నేను స్వతంత్రురాలిని, క్షత్రియకన్యగా ఇక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాను. కనుక, నీవు వ్రతములో నిలిచిన నన్ను, భర్తను కోరుతున్న నన్ను అంగీకరించు.
సహస్రాయుర్ అహం భద్రే మత్తస్ త్వం వయసాధికా అహం బాలస్ త్వం తు వృద్ధా నైవాయం ఘటతే మిథః
ఓ మంగళకరమైనవాడా, నాకు వెయ్యేళ్ళ ఆయుషు ఉంది. నువ్వు వయస్సులో నన్ను మించిపోయావు. నేను బాలుడిని, నువ్వు వృద్ధురాలివి. మనిద్దరికీ ఈ కలయిక తగదు.
త్వం భర్తా మే పురా దిష్టో నాన్యో భర్తా మతో మమ ధాత్రా దత్తస్ తతస్ త్వం మాం న నిరాకర్తుమ్ అర్హసి
నువ్వే నా భర్తగా నిర్ణయించబడ్డావు. నాకు ఇంకెవ్వరూ భర్తలేరు. నీవు సృష్టికర్తచేత నాకు అప్పగించబడ్డావు. అందుకే నన్ను తిరస్కరించకూడదు.
అథవా నేచ్ఛసి మాం త్వమ్ అప్రదుష్టామ్ అనువ్రతామ్ తతస్ త్యక్ష్యామి జీవం మే ఇదానీం తవ పశ్యతః
లేకపోతే, నీవు నన్ను కోరుకోకపోతే, నేను అపవిత్రత లేకుండా నిష్కళంకంగా నీకు విధేయురాలిగా ఉన్నాను. అయినా, నువ్వు చూస్తుండగానే, ఇప్పుడే నా ప్రాణాన్ని వదిలేస్తాను.
అపేక్షితాప్రాప్తితో హి దేహినాం మరణం వరమ్ అనురక్తజనత్యాగే పాతకాన్తో న విద్యతే
శరీరధారులకు ప్రియమైనవారి వదిలిపోవడం కన్నా మరణమే మేలు; అలాంటి విడిపోవడంలో పాపం ఏమీలేదు.
వృద్ధాయాస్ తద్ వచః శ్రుత్వా గౌతమో వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఆ వృద్ధ మహిళ మాటలు విని, గౌతముడు ఇలా అన్నాడు.
అహం తపోవిరహితో విద్యాహీనో హ్య్ అకించనః నాహం వరో హి యోగ్యస్ తే కురూపో భోగవర్జితః
నాలో తపస్సు లేదు, విద్యా లేదు, నాకు ఏదీ లేదు. నేను నీకు అనుకూలమైన వరుడిని కాదు, ఆకర్షణ కూడా లేదు, సుఖాలు కూడా లేవు.
అనాసో ఽహం కిం కరోమి అతపోవిద్య ఏవ చ తస్మాత్ సురూపం సువిద్యామ్ ఆపాద్య ప్రథమం శుభే పశ్చాత్ తే వచనం కార్యం తతో వృద్ధాబ్రవీద్ ద్విజమ్
నాకు పళ్ళు లేవు, నేనేం చేయగలను? నాకు తపస్సు లేదు, విద్యా లేదు. అందుకే, ఓ మంగళకరురాలా, ముందు అందాన్ని, విద్యను సంపాదించు. తర్వాత నీ మాట నెరవేర్చు. అప్పుడు ఆ వృద్ధురాలు ఆ ద్విజునితో ఇలా చెప్పింది.
మయా సరస్వతీ దేవీ తోషితా తపసా ద్విజ తథైవాపో రూపవత్యో రూపదాతాగ్నిర్ ఏవ చ
నా తపస్సుతో నేను సరస్వతీ దేవిని సంతుష్టిపరిచాను, అలాగే అందాన్ని ప్రసాదించే అగ్ని దేవుడు కూడా నాకు అందాన్ని ఇచ్చాడు.
తస్మాద్ వాగీశ్వరీ దేవీ సా తే విద్యాం ప్రదాస్యతి అగ్నిశ్ చ రూపవాన్ దేవస్ తవ రూపం ప్రదాస్యతి
అందుకే, వాగ్దేవి నీకు విద్యను ప్రసాదిస్తుంది. అగ్ని దేవుడు, అందమైనవాడు, నీకు అందాన్ని ఇస్తాడు.
ఏవమ్ ఉక్త్వా గౌతమం తం వృద్ధోవాచ విభావసుమ్ ప్రార్థయిత్వా సువిద్యం తం సురూపం చాకరోన్ మునిమ్
ఇలా గౌతమునికి చెప్పి, ఆ వృద్ధురాలు విభావసువును ఉద్దేశించి ప్రార్థించి, ఆ మునికి మంచి విద్య, అందాన్ని కలిగించింది.
తతః సువిద్యః సుభగః సుకాన్తో వృద్ధాం స పత్నీమ్ అకరోత్ ప్రీతియుక్తః తయా స రేమే బహులా మనోజ్ఞయా సమాః సుఖం ప్రీతమనా గుహాయామ్
ఆ తర్వాత, మంచి విద్య, అదృష్టం, ఆకర్షణ కలిగి, గౌతముడు ఆనందంగా ఆ వృద్ధురాలిని భార్యగా చేసుకున్నాడు. ఆమెతో కలిసి, ఆ గుహలో అనేక సంవత్సరాలు సంతోషంగా, హర్షంతో గడిపాడు.
కదాచిత్ తత్ర వసతోర్ దంపత్యోర్ ముదతోర్ గిరౌ గుహాయాం మునిశార్దూల ఆజగ్ముర్ మునయో ఽమలాః
ఒకసారి, ఆ దంపతులు ఆ గుహలో ఆనందంగా నివసిస్తున్నప్పుడు, పవిత్రమైన మునులు అక్కడికి వచ్చారు.
వసిష్ఠవామదేవాద్యా యే చాన్యే చ మహర్షయః భ్రమన్తః పుణ్యతీర్థాని ప్రాప్నువంస్ తస్య తాం గుహామ్
వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు మరియు ఇతర మహర్షులు పవిత్రతీర్థాలు సందర్శిస్తూ, ఆ గుహను చేరుకున్నారు.
ఆగతాంస్ తాన్ ఋషీఞ్ జ్ఞాత్వా గౌతమః సహ భార్యయా సత్కారమ్ అకరోత్ తేషాం జహసుస్ తం చ కేచన
ఆ మునులు వచ్చారని గౌతముడు తన భార్యతో కలిసి గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు. వారిలో కొంతమంది అతన్ని చూసి నవ్వారు.
యే బాలా యౌవనోన్మత్తా వయసా యే చ మధ్యమాః వృద్ధాం చ గౌతమం ప్రేక్ష్య జహసుస్ తత్ర కేచన
యువకులు, యవ్వనంలో మునిగిపోయినవారు, మధ్య వయస్సు వారు, గౌతముడు వృద్ధుడిగా, అతని భార్య వృద్ధురాలిగా ఉండటం చూసి అక్కడ కొంతమంది నవ్వారు.
పుత్రో ఽయం తవ పౌత్రో వా వృద్ధే కో గౌతమో ఽభవత్ సత్యం వదస్వ కల్యాణి ఇత్య్ ఏవం జహసుర్ ద్విజాః
ఇతడు నీ కుమారుడా లేక మనవడా? గౌతముడు ఎలా వృద్ధుడయ్యాడు? నిజం చెప్పు, ఓ మంగళకరురాలా — అని ద్విజులు నవ్వుతూ అడిగారు.
విషం వృద్ధస్య యువతీ వృద్ధాయా అమృతం యువా ఇష్టానిష్టసమాయోగో దృష్టో ఽస్మాభిర్ అహో చిరాత్
వృద్ధుడికి యువతి విషం లాంటిది; వృద్ధురాలికి యువకుడు అమృతం లాంటివాడు. ఇలాంటి విరుద్ధమైన కలయికను మేము చాలా కాలం తర్వాత చూశాము.
ఇత్య్ ఏవమ్ ఊచిరే కేచిద్ దంపత్యోః శృణ్వతోస్ తదా ఏవమ్ ఉక్త్వా కృతాతిథ్యా యయుః సర్వే మహర్షయః
అలా కొంతమంది మాట్లాడారు, ఆ దంపతులు వింటూ ఉన్నారు. వారు అతిథిగా గౌరవించబడిన తర్వాత, అందరూ మహర్షులు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు.
ఋషీణాం వచనం శ్రుత్వా ఉభావ్ అపి సుదుఃఖితౌ లజ్జితౌ చ మహాప్రాజ్ఞౌ గౌతమో భార్యయా సహ పప్రచ్ఛ మునిశార్దూలమ్ అగస్త్యమ్ ఋషిసత్తమమ్
మునుల మాటలు విని, ఇద్దరూ చాలా బాధపడి, సిగ్గుపడ్డారు. గౌతముడు తన భార్యతో కలిసి, మహా మేధావి అయిన అగస్త్య మునిని అడిగాడు.
కో దేశః కిమ్ ఉ తీర్థం వా యత్ర శ్రేయః సమాప్యతే శీఘ్రమ్ ఏవ మహాప్రాజ్ఞ భుక్తిముక్తిప్రదాయకమ్
ఏ దేశమో, ఏ తీర్థమో ఉంది, అక్కడ త్వరగా శ్రేయస్సు లభిస్తుంది? భోగం, మోక్షం రెండూ కలిగించే స్థలం ఏది, ఓ మహాపండితా?
వదద్భిర్ మునిభిర్ బ్రహ్మన్ మయా శ్రుతమ్ ఇదం వచః సర్వే కామాస్ తత్ర పూర్ణా గౌతమ్యాం నాత్ర సంశయః
బ్రహ్మన్, మునులు చెప్పిన మాటలు నేను విన్నాను. గౌతమి దగ్గర అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తస్మాద్ గచ్ఛ మహాబుద్ధే గౌతమీం పాపనాశినీమ్ అహం త్వామ్ అనుయాస్యామి యథేచ్ఛసి తథా కురు
కాబట్టి, మహాబుద్ధి కలిగినవాడా, పాపాలను పోగొట్టే గౌతమి నదికి వెళ్ళు. నేను నిన్ను అనుసరిస్తాను. నీకు ఇష్టమైనట్లు చేయు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వాగస్త్యవాక్యం వృద్ధయా గౌతమో ఽభ్యగాత్ తత్ర తేపే తపస్ తీవ్రం పత్న్యా స భగవాన్ ఋషిః
అగస్త్యుని మాటలు విని, వృద్ధురాలితో పాటు గౌతముడు అక్కడికి వెళ్లాడు. ఆ మహర్షి తన భార్యతో కలిసి తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
స్తుతిం చకార దేవస్య శంభోర్ విష్ణోస్ తథైవ చ గఙ్గాం చ తోషయామ్ ఆస భార్యార్థం భగవాన్ ఋషిః
ఆ మహర్షి భగవంతుడైన శంభును, అలాగే విష్ణువును స్తుతించాడు. తన భార్య కోసం గంగను సంతుష్టిపరిచాడు.
ఖిన్నాత్మనామ్ అత్ర భవే త్వమ్ ఏవ శరణం శివః మరుభూమావ్ అధ్వగానాం విటపీవ ప్రియాయుతః
ఈ లోకంలో, మనసు మిగలినవారికి, శివా! నీవే ఆశ్రయం. ఎండలో ప్రయాణికులకు నీడనిచ్చే ప్రియమైన చెట్టు లాగా నీవు ఉంటావు.
ఉచ్చావచానాం భూతానాం సర్వథా పాపనోదనః సస్యానాం ఘనవత్ కృష్ణ త్వమ్ అవగ్రహశోషిణామ్
ఎలాటి ప్రాణులకు అయినా, నీవు పాపాలను తొలగించేవాడివి. కృష్ణా! ఎండలో వాడిపోయిన పంటలకు మేఘం లాగా నీవు ఉంటావు.
వైకుణ్ఠదుర్గనిఃశ్రేణిస్ త్వం పీయూషతరంగిణీ అధోగతానాం తప్తానాం శరణం భవ గౌతమి
వైకుంఠ అనే కోట నుండి బయటపడే మెట్లవంటి వాడవు నీవు. అమృత తరంగాలతో నదివంటిది నీవు. గౌతమి! పడిపోయి బాధపడేవారికి నీవు ఆశ్రయం అవు.
తతస్ తుష్టావదద్ వాక్యం గౌతమం వృద్ధయా యుతమ్ శరణాగతదీనార్తం శరణ్యా గౌతమీ ముదా
ఆ తరువాత, సంతోషంతో, ఆశ్రయాన్ని కోరిన గౌతమునికి వృద్ధురాలితో కలిసి గౌతమి నది ప్రసన్నంగా ఇలా చెప్పింది.