తతః శ్రేష్ఠా నదీ జాతా ప్రవరా చామృతా శుభా రాహుదేహసముద్భూతా రుద్రశక్తిసమన్వితా
అప్పుడు రాహువు శరీరంలో నుంచి, రుద్రశక్తితో కూడిన, శుభమైన, పరమమైన అమృతా నది పుట్టింది.
నదీనాం ప్రవరా రమ్యా చామృతా ప్రేరితా తహా తత్ర పఞ్చ సహస్రాణి తీర్థాని గుణవన్తి చ
ఆ అందమైన, శ్రేష్ఠమైన అమృతా నది ప్రవహించసాగింది. అక్కడ ఐదు వేల పవిత్ర క్షేత్రాలు ప్రాకటించాయి.
తత్ర శంభుః స్వయం తస్థౌ సర్వదా సురపూజితః తస్యై తుష్టాః సురాః సర్వే దేవ్యై నద్యై పృథక్ పృథక్
అక్కడ శంభువు స్వయంగా ఎల్లప్పుడూ నిలిచి, దేవతలందరి పూజను అందుకున్నాడు. దేవతలు అందరూ సంతోషంతో ఆ దేవికి, ఆ నదికి వేర్వేరుగా పూజలు చేశారు.
వరాన్ దదుర్ ముదా యుక్తా యథా పూజామ్ అవాప్స్యతి శంభుః సురపతిర్ లోకే తథా పూజామ్ అవాప్స్యసి
ఆనందంతో వారు ఆమెకు వరాలు ఇచ్చారు: 'లోకంలో శంభువు, దేవతాధిపతి ఎలాంటి పూజ పొందుతాడో, నీవు కూడా అలాంటి పూజను పొందుతావు.'
నివాసం కురు దేవి త్వం లోకానాం హితకామ్యయా సదా తిష్ఠ రసేశాని సర్వేషాం సర్వసిద్ధిదా
దేవి! లోకాలకు మేలు కోసం ఇక్కడ నివసించు. రసాల అధిపతిగా ఎల్లప్పుడూ ఉండి, అందరికీ అన్ని సిద్ధులు ప్రసాదించు.
స్తవనాత్ కీర్తనాద్ ధ్యానాత్ సర్వకామప్రదాయినీ త్వాం నమస్యన్తి యే భక్త్యా కించిద్ ఆపేక్ష్య సర్వదా
స్తోత్రం, కీర్తనం, ధ్యానం ద్వారా నీవు అన్ని కోరికలను నెరవేర్చేవాడవు. ఎవరైనా భక్తితో, ఏదైనా ఆశతో నిన్ను ఎప్పుడూ నమస్కరిస్తారు.
తేషాం సర్వాణి కార్యాణి భవేయుర్ దేవతాజ్ఞయా శివశక్త్యోర్ యతస్ తస్మిన్ నివాసో ఽభూత్ సనాతనః
దేవతా ఆజ్ఞతో వారి అన్ని కార్యాలు నెరవేరతాయి. ఎందుకంటే అక్కడే శివశక్తుల శాశ్వత నివాసం ఉంది.
అతో వదన్తి మునయో నివాసపురమ్ ఇత్య్ అదః ప్రవరాయాః పురా దేవాః సుప్రీతాస్ తే వరాన్ దదుః
అందువల్ల మునులు ఆ స్థలాన్ని 'నివాసపురం' అని పిలుస్తారు. అక్కడ గతంలో సంతోషపడ్డ దేవతలు పరమదేవికి వరాలు ఇచ్చారు.
గఙ్గాయాః సంగమో యస్ తే విఖ్యాతః సురవల్లభః తత్రాప్లుతానాం సర్వేషాం భుక్తిర్ వా ముక్తిర్ ఏవ చ
పవిత్రమైన గంగానది సంగమం దేవతలకు ప్రియమైనది, ప్రసిద్ధమైనది. అక్కడ స్నానం చేసినవారికి ఇహలోక సుఖమో లేక మోక్షమో లభిస్తుంది.
యద్ వాపి మనసః కామ్యం దేవానామ్ అపి దుర్లభమ్ స్యాత్ తేషాం సర్వమ్ ఏవేహ ఏవం దత్త్వా సురా యయుః
మనసులో ఏదైనా కోరిక—even దేవతలకు దుర్లభమైనదైనా—ఇక్కడ తప్పక సిద్ధిస్తుంది. ఇలా ఇచ్చి దేవతలు అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయారు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం ప్రవరాసంగమం విదుః ప్రేరితా దేవదేవేన శక్తిర్ యా ప్రేరితా తు సా
అప్పటి నుండి ఆ తీర్థం ప్రధాన సంగమంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. దేవతాధిపతి ప్రభావంతో, ఆ శక్తి ప్రేరణతో అది ఏర్పడింది.
అమృతా సైవ విఖ్యాతా ప్రవరైవం మహానదీ
ఆమె అమృత స్వరూపిణిగా, మహానదులలో శ్రేష్ఠంగా పేరుగాంచింది.
వృద్ధాసంగమమ్ ఆఖ్యాతం యత్ర వృద్ధేశ్వరః శివః తస్యాఖ్యానం ప్రవక్ష్యామి శృణు పాపప్రణాశనమ్
వృద్ధాసంగమం అనే సంగమంలో వృద్ధేశ్వరుడు అయిన శివుడు ఉన్నాడు. ఆ కథను, పాపాలను తొలగించేదాన్ని, నేను చెబుతాను. విను.
గౌతమో వృద్ధ ఇత్య్ ఉక్తో మునిర్ ఆసీన్ మహాతపాః యదా పురాభవద్ బాలో గౌతమస్య సుతో ద్విజః
వృద్ధుడు అని పిలవబడే గౌతముడు గొప్ప తపస్సు చేసిన ముని. ఒకప్పుడు అతని కుమారుడు చిన్నవాడిగా జన్మించాడు, ద్విజుడుగా పుట్టాడు.
అనాసః స పురోత్పన్నస్ తస్మాద్ వికృతరూపధృక్ స వైరాగ్యాజ్ జగామాథ దేశం తీర్థమ్ ఇతస్ తతః
అతడు ముక్కు లేకుండా, వికారమైన రూపంతో పుట్టాడు. విరక్తితో, ఆ బాలుడు వివిధ తీర్థస్థలాలకు తిరిగాడు.
ఉపాధ్యాయేన నైవాసీల్ లజ్జితస్య సమాగమః శిష్యైర్ అన్యైః సహాధ్యాయో లజ్జితస్య చ నాభవత్
అతడు సిగ్గుతో ఉపాధ్యాయుడితో కలవలేదు. ఇతర శిష్యులతో కలిసి చదువుకోలేదు.
ఉపనీతః కథంచిచ్ చ పిత్రా వై గౌతమేన సః ఏతావతా గౌతమో ఽపి వ్యగమచ్ చరితుం బహిః
ఎలాగోలా గౌతముడు తన కుమారుడికి ఉపనయనం చేశాడు. ఆ తరువాత గౌతముడు కూడా బయట తిరగడానికి బయలుదేరాడు.
ఏవం బహుతిథే కాలే బ్రహ్మమాత్రా ధృతే ద్విజే నైవ చాధ్యయనం తస్య సంజాతం గౌతమస్య హి
ఇలా చాలా కాలం గడిచింది. ఆ ద్విజుడు గౌతముడు వేదపఠనంతో మాత్రమే జీవించాడు. కానీ చదువు కొనసాగలేదు.
నైవ శాస్త్రస్య చాభ్యాసో గౌతమస్యాభవత్ తదా అగ్నికార్యం తతశ్ చక్రే నిత్యమ్ ఏవ యతవ్రతః
ఆ సమయంలో గౌతముడు శాస్త్రాలను అభ్యసించలేదు. అప్పటి నుండి అతడు నిత్యం వ్రతపాలకుడిగా అగ్నికార్యాన్ని చేసేవాడు.
గాయత్ర్యభ్యాసమాత్రేణ బ్రాహ్మణో నామధారకః అగ్న్యుపాసనమాత్రం చ గాయత్ర్యభ్యసనం తథా
గాయత్రీ మంత్రాన్ని జపించడం వల్ల అతడికి బ్రాహ్మణుడనే పేరు వచ్చింది. అతని ఆచరణలు అగ్ని సేవ, గాయత్రీ జపమే.
ఏతావతా బ్రాహ్మణత్వం గౌతమస్యాభవన్ మునే ఉపాసతో ఽగ్నిం విధివద్ గాయత్రీం చ మహాత్మనః
ఇంతకే గౌతముడు బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాడు. అతడు మహాత్ముడిగా విధిగా అగ్ని, గాయత్రీని ఆరాధించేవాడు.
తస్యాయుర్ వవృధే పుత్ర గౌతమస్య చిరాయుషః న దారసంగ్రహం లేభే నైవ దాతాస్తి కన్యకామ్
అలా గౌతమునికి ఆయుష్షు పెరిగింది, అతడు దీర్ఘాయువు అయ్యాడు. అతడు పెళ్లి చేసుకోలేదు, ఎవ్వరూ కూతురును ఇవ్వలేదు.
తథా చరంస్ తీర్థదేశే వనేషు వివిధేషు చ ఆశ్రమేషు చ పుణ్యేషు అటన్న్ ఆస్తే స గౌతమః
అలా గౌతముడు పవిత్రమైన తీర్థప్రదేశాల్లో, వనాలలో, ఆశ్రమాలలో తిరుగుతూ జీవించాడు.
ఏవం భ్రమఞ్ శీతగిరిమ్ ఆశ్రిత్యాస్తే స గౌతమః తత్రాపశ్యద్ గుహాం రమ్యాం వల్లీవిటపమాలినీమ్
ఇలా తిరుగుతూ గౌతముడు శీతగిరిని ఆశ్రయించి అక్కడ ఉండిపోయాడు. అక్కడ అందమైన, లతలు, చెట్లు అలంకరించిన ఒక గుహను చూశాడు.
తత్రోపవిశ్య విప్రేన్ద్రో వస్తుం సమకరోన్ మతిమ్ చిన్తయంస్ తు ప్రవిష్టో ఽసావ్ అపశ్యత్ స్త్రియమ్ ఉత్తమామ్
ఆ గుహలో కూర్చొని, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు అక్కడే నివసించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఆలోచిస్తూ ఉండగా, లోపలికి ఒక ఉత్తమ స్త్రీ ప్రవేశించడాన్ని చూశాడు.
శిథిలాఙ్గీమ్ అథ కృశాం వృద్ధాం చ తపసి స్థితామ్ బ్రహ్మచర్యేణ వర్తన్తీం విరాగాం రహసి స్థితామ్
ఆమె శరీరం సడలిపోయి, క్షీణించి, వృద్ధురాలై, తపస్సులో స్థిరంగా, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండి, విరక్తిగా, ఒంటరిగా జీవించేది.
స తాం దృష్ట్వా మునిశ్రేష్ఠో నమస్కారాయ తస్థివాన్ నమస్యన్తం మునిశ్రేష్ఠం తం గౌతమమ్ అవారయత్
ఆమెను చూసిన మునిశ్రేష్ఠుడు నమస్కారం చేయడానికి సిద్ధంగా నిలిచాడు. కానీ గౌతముడు నమస్కరించబోయే ఆ మునిశ్రేష్ఠుడిని ఆపాడు.
గురుస్ త్వం భవితా మహ్యం న మాం వన్దితుమ్ అర్హసి ఆయుర్ విద్యా ధనం కీర్తిర్ ధర్మః స్వర్గాదికం చ యత్ తస్య నశ్యతి వై సర్వం యం నమస్యతి వై గురుః
నీవు నాకు గురువుగా మారబోతున్నావు. కనుక నువ్వు నాకు నమస్కరించకూడదు. ఎవరు తమ గురువుకు నమస్కరిస్తారో, వారి ఆయుషు, విద్య, ధనం, కీర్తి, ధర్మం, స్వర్గం — ఇవన్నీ నశించిపోతాయి.
కృతాఞ్జలిపుటస్ తాం వై గౌతమః ప్రాహ విస్మితః
కరములను జోడించి, ఆశ్చర్యంతో గౌతముడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
తపస్వినీ త్వం వృద్ధా చ గుణజ్యేష్ఠా చ భామినీ అల్పవిద్యస్ త్వ్ అల్పవయా అహం తవ గురుః కథమ్
నీవు తపస్విని, వృద్ధురాలు, గుణాలలో ముందుండేవాడివి. నేను చిన్నవాడిని, తక్కువ విద్య కలవాడిని. నీకు నేను ఎలా గురువు అవగలను?