ద్వేష్యాః సర్వాత్మనా ద్వేష్యా ఇతి నీతివిదో విదుః న విశ్వాస్యా న చాఖ్యేయా నైవ మన్త్ర్యాశ్ చ శత్రవః
ధర్మజ్ఞులు చెబుతారు — శత్రువులను పూర్తిగా ద్వేషించాలి. వారిని నమ్మకూడదు, రహస్యాలు చెప్పకూడదు, మంత్రణలో భాగస్వామ్యం చేయకూడదు.
తేభ్యో న దేయమ్ అమృతం భవేయుర్ అమరాస్ తతః అమరేషు చ జాతేషు తేషు దైత్యేషు శత్రుషు తాఞ్ జేతుం నైవ శక్ష్యామో న దేయమ్ అమృతం తతః
వారికి అమృతాన్ని ఇవ్వకూడదు. ఎందుకంటే వారు అమరులవుతారు. మన శత్రువులైన దైత్యులు అమరులైతే, మనం వారిని ఓడించలేం. అందుకే అమృతాన్ని ఇవ్వకూడదు.
ఇతి సంమన్త్ర్య తే దేవా వాచస్పతిమ్ అథాబ్రువన్
అలా ఆలోచించి, దేవతలు బ్రహస్పతిని ఇలా అడిగారు.
క్వ యామః కుత్ర మన్త్రః స్యాత్ క్వ పిబామః క్వ సంస్థితిః కుర్మస్ తద్ ఏవ ప్రథమం వద వాచస్పతే తథా
మనం ఎక్కడికి వెళ్లాలి? యజ్ఞాన్ని ఎక్కడ చేయాలి? ఎక్కడ పానము చేయాలి? ఎక్కడ ఉండాలి? బ్రహస్పతీ, ముందుగా ఇదే చెప్పు.
యాన్తు బ్రహ్మాణమ్ అమరాః పృచ్ఛన్త్వ్ అత్ర గతిం పరామ్ స తు జ్ఞాతా చ వక్తా చ దాతా చైవ పితామహః
అమరులు బ్రహ్మను దగ్గరకు వెళ్లి, ఉత్తమమైన మార్గాన్ని అడగాలి. ఎందుకంటే ఆయనే అన్నీ తెలిసినవాడు, చెప్పేవాడు, దాత, పెద్దవాడు.
బృహస్పతేర్ వచః శ్రుత్వా మదన్తికమ్ అథాగమన్ నమస్య మాం సురాః సర్వే యద్ వృత్తం తన్ న్యవేదయన్
బ్రహస్పతి మాటలు విని, వారు నా దగ్గరకు వచ్చారు. అందరు దేవతలు నన్ను నమస్కరించి, జరిగినదంతా వివరించారు.
తద్ దేవవచనాత్ పుత్ర తైః సురైర్ అగమం హరిమ్ విష్ణవే కథితం సర్వం శంభవే విషహారిణే
దేవతల ఆజ్ఞతో, నా కుమారుడా, నేను వారితో కలిసి హరిదగ్గరకు వెళ్లాను. అక్కడ జరిగినదంతా విష్ణువుకీ, విషాన్ని హరించేవాడైన శంభువుకూ చెప్పారు.
అహం విష్ణుశ్ చ శంభుశ్ చ దేవగన్ధర్వకింనరైః మేరుకన్దరమ్ ఆగత్య న జానన్తి యథాసురాః
నేను, విష్ణువు, శంభువు, దేవతలు, గంధర్వులు, కిన్నరులతో కలిసి మెరు పర్వతపు గుహకు వెళ్లాము. దీనిని అసురులు తెలుసుకోలేదు.
రక్షకం చ హరిం కృత్వా సోమపానాయ తస్థిరే ఆదిత్యస్ తత్ర విజ్ఞాతా సోమభోజ్యాన్ అథేతరాన్
హరిని రక్షకుడిగా నియమించి, వారు సోమపానం చేయడానికి సిద్ధంగా నిలిచారు. అక్కడ ఆదిత్యుడు మాత్రమే సోమపానానికి అర్హుడిగా గుర్తించబడ్డాడు, మిగతావారు కాదు.
సోమో దాతామృతం భాగం చక్రధృగ్ రక్షకస్ తథా నైవ జానన్తి తద్ దైత్యా దనుజా రాక్షసాస్ తథా
సోముడు అమృతభాగాన్ని దాతలకు ఇచ్చాడు. చక్రధారి రక్షకుడిగా నిలిచాడు. దీనిని దైత్యులు, దానవులు, రాక్షసులు ఎవరూ తెలుసుకోలేదు.
వినా రాహుం మహాప్రాజ్ఞం సైంహికేయం చ సోమపమ్ కామరూపధరో రాహుర్ మరుతాం మధ్యమ్ ఆవిశత్
సింహిక కుమారుడైన మహాప్రజ్ఞుడైన రాహువు తప్ప, వేరెవ్వరూ తెలియలేదు. రాహువు కావలసిన రూపాన్ని ధరించి, మరుతుల మధ్యలో ప్రవేశించి సోమపానం చేయడానికి వచ్చాడు.
మరుద్రూపం సమాస్థాయ పానపాత్రధరస్ తథా జ్ఞాత్వా దివాకరో దైత్యం తం సోమాయ న్యవేదయత్
మరుతుల రూపాన్ని ధరించి, పానపాత్రను పట్టుకుని ఉన్న రాహువును, సూర్యుడు గుర్తించి, ఆ దైత్యుడి విషయాన్ని సోమునికి తెలిపాడు.
తదా తద్ అమృతం తస్మై దైత్యాయాదైత్యరూపిణే దత్త్వా సోమం తదా సోమో విష్ణవే తన్ న్యవేదయత్
అప్పుడు సోముడు, దేవతారూపం ధరించిన ఆ దైత్యుడికి అమృతాన్ని ఇచ్చాడు. తరువాత సోముడు ఈ విషయాన్ని విష్ణువుకి తెలియజేశాడు.
విష్ణుః పీతామృతం దైత్యం చక్రేణోద్యమ్య తచ్ఛిరః చిచ్ఛేద తరసా వత్స తచ్ఛిరస్ త్వ్ అమరం త్వ్ అభూత్
విష్ణువు తన చక్రాన్ని పైకి ఎత్తి, అమృతాన్ని తిన్న దైత్యుడి తలని వేగంగా తెంచాడు. కాని, బిడ్డా, ఆ తల అమరత్వాన్ని పొందింది.
శిరోమాత్రవిహీనం యద్ దేహం తద్ అపతద్ భువి దేహం తద్ అమృతస్పృష్టం పతితం దక్షిణే తటే
తల లేని ఆ శరీరం భూమిపై పడిపోయింది. అమృతాన్ని తాకిన ఆ శరీరం దక్షిణ తీరంలో పడిపోయింది.
గౌతమ్యా మునిశార్దూల కమ్పయద్ వసుధాతలమ్ దేహం చాప్య్ అమరం పుత్ర తద్ అద్భుతమ్ ఇవాభవత్
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ శరీరం గౌతమి దగ్గర భూమిని కంపింపజేసింది. బిడ్డా, ఆ శరీరం అద్భుతంగా అమరత్వాన్ని పొందింది.
దేహం చ శిరసో ఽపేక్షి శిరో దేహమ్ అపేక్షతే ఉభయం చామరం జాతం దైత్యశ్ చాయం మహాబలః
ఆ శరీరం తలను కోరింది, తల శరీరాన్ని కోరింది. రెండూ అమరత్వాన్ని పొందాయి. ఈ దైత్యుడు మహాబలశాలి అయ్యాడు.
శిరః కాయే సమావిష్టం సర్వాన్ భక్షయతే సురాన్ తస్మాద్ దేహమ్ ఇదం పూర్వం నాశయామో మహీగతమ్ తతస్ తే శంకరం ప్రాహుర్ దేవాః సర్వే ససంభ్రమాః
తల శరీరంతో కలిసిపోయి, అతడు అందరు దేవతలను భక్షించసాగాడు. అందువల్ల, ముందుగా భూమిపై ఉన్న ఆ శరీరాన్ని నాశనం చేద్దాం. అప్పుడు అందరు దేవతలు ఆందోళనతో శంకరుని దగ్గరకు వెళ్లారు.
మహీగతం దైత్యదేహం నాశయస్వ సురోత్తమ త్వం దేవ కరుణాసిన్ధుః శరణాగతరక్షకః
భూమిపై ఉన్న దైత్యుడి శరీరాన్ని నాశనం చేయుము, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు కరుణాసముద్రుడవు, శరణాగతులను రక్షించేవాడవు.
శిరసా నైవ యుజ్యేత దైత్యదేహం తథా కురు
దైత్యుడి శరీరం తలతో కలవకుండా చేయుము.
ప్రేషయామ్ ఆస చేశో ఽపి శ్రేష్ఠాం శక్తిం తదాత్మనః మాతృభిః సహితాం దేవీం మాతరం లోకపాలినీమ్
అప్పుడు పరమేశ్వరుడు తన పరమశక్తిని, తన స్వరూపమైన లోకపాలకురాలైన దేవిని, మాతృగణాలతో కలిసి పంపించాడు.
ఈశాయుధధరా దేవీ ఈశశక్తిసమన్వితా మహీగతం యత్ర దేహం తత్రాగాద్ భక్ష్యకాఙ్క్షిణీ
ఈశ్వరుని ఆయుధాన్ని ధరించిన, ఆయన శక్తితో కూడిన ఆ దేవి, భూమిపై ఉన్న ఆ శరీరాన్ని భక్షించాలనే కోరికతో అక్కడికి వెళ్లింది.
శిరోమాత్రం సురాః సర్వే మేరౌ తత్రైవ సాన్త్వయన్ దేహో దేవ్యా పునస్ తత్ర యుయుధే బహవః సమాః
అక్కడ మేరు పర్వతంపై దేవతలు అందరూ ఆమెను ఓదార్చి, కేవలం తల మాత్రమే అక్కడ ఉంచారు. ఆ దేవికి శరీరం అక్కడే ఉండి, ఆమె ఎన్నో సంవత్సరాలు యుద్ధం చేసింది.
రాహుస్ తత్ర సురాన్ ఆహ భిత్త్వా దేహం పురా మమ అత్రాస్తే రసమ్ ఉత్కృష్టం తద్ ఆకృష్య శరీరతః
అక్కడ రాహు దేవతలను ఇలా అన్నాడు: 'మునుపు నా శరీరాన్ని ఛేదించినప్పుడు, అత్యుత్తమ రసం ఇక్కడ మిగిలింది; దాన్ని శరీరం నుంచి తీసేయండి.'
పృథక్భూతే రసే దేహం ప్రవరే ఽమృతమ్ ఉత్తమమ్ భస్మీభూయాత్ క్షణేనైవ తస్మాత్ కుర్వన్తు తత్ పురా
ఆ పరమమైన అమృతాన్ని శరీరం నుంచి విడగొట్టితే, ఆ శరీరం క్షణంలోనే బూడిదవుతుంది. అందుకే ముందుగా అలా చేయండి.
ఏతద్ రాహువచః శ్రుత్వా ప్రీతాః సర్వే ఽసురారయః అభ్యషిఞ్చన్ గ్రహాణాం త్వం గ్రహో భూయా ముదాన్వితః
రాహువు మాటలు విని, అసురశత్రువులైన అందరూ ఆనందంతో అతన్ని అభిషేకించి, 'నీవు గ్రహాలలో ప్రధానమైన గ్రహంగా ఆనందంతో ఉంటావు' అని అన్నారు.
తద్దేవవచనాచ్ ఛక్తిర్ ఈశ్వరీ యా నిగద్యతే దేహం భిత్త్వా దైత్యపతేః సురశక్తిసమన్వితా
అప్పుడు దేవతల ఆజ్ఞతో, ఈశ్వరీ అనే ఆ శక్తి, దేవతల శక్తితో కూడి, దైత్యాధిపతికి చెందిన శరీరాన్ని ఛేదించింది.
ఆకృష్య శీఘ్రమ్ ఉత్కృష్టం ప్రవరం చామృతం బహిః స్థాపయిత్వా తు తద్ దేహం భక్షయామ్ ఆస చామ్బికా
ఆ అంబికా, అత్యుత్తమమైన అమృతాన్ని త్వరగా బయటకు తీసి, అక్కడ ఉంచి, ఆ శరీరాన్ని భక్షించటం ప్రారంభించింది.
కాలరాత్రిర్ భద్రకాలీ ప్రోచ్యతే యా మహాబలా స్థాపితం రసమ్ ఉత్కృష్టం రసానాం ప్రవరం రసమ్
కాళరాత్రి, భద్రకాళి అని పిలవబడే మహాబలశాలి ఆ దేవి, అక్కడ అత్యుత్తమమైన రసాన్ని, అన్ని రసాల్లో శ్రేష్ఠమైనదాన్ని ఉంచింది.
వ్యస్రవత్ స్థాపితం తత్ తు ప్రవరా సాభవన్ నదీ ఆకృష్టమ్ అమృతం చైవ స్థాపితం సాప్య్ అభక్షయత్
అక్కడ ఉంచిన ఆ పరమరసం ప్రవహించి, ఒక నదిగా మారింది. బయటకు తీసిన అమృతాన్ని అక్కడే ఉంచి, ఆ దేవి దాన్ని భక్షించలేదు.