వైపరీత్యం తు యద్ వృత్తం న స్మర్తవ్యం కదాచన న చ త్రైలోక్యరాజ్యే ఽపి కైవల్యే వా సుఖం మనాక్ తద్ ఊర్ధ్వమ్ అపి వా యత్ తు నిర్వైరత్వాద్ అవాప్యతే
గతంలో జరిగిన శత్రుత్వాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తుచేసుకోకూడదు. మూడు లోకాల రాజ్యానికి అయినా, మోక్షానికి అయినా, శత్రుత్వంలో సుఖం ఉండదు. శత్రుత్వం లేకపోతే మాత్రమే సుఖం లభిస్తుంది.
ఏవం పరస్పరం ప్రీతాః సన్తో దేవాశ్ చ దానవాః ఏకీభూతాశ్ చ సుప్రీతా విమథ్య వరుణాలయమ్
ఇలా పరస్పర ప్రేమతో, దేవతలు, దానవులు ఒక్కటై, ఆనందంగా కలిసి వరుణుని నివాసాన్ని మథించారు.
మన్థానం మన్దరం కృత్వా రజ్జుం కృత్వా తు వాసుకిమ్ దేవాశ్ చ దానవాః సర్వే మమన్థుర్ వరుణాలయమ్
మందర పర్వతాన్ని మథన దండగా, వాసుకిని కట్టుగా చేసుకొని, దేవతలు, దానవులు అందరూ వరుణుని నివాసమైన సముద్రాన్ని మథించారు.
ఉత్పన్నం చ తతః పుణ్యమ్ అమృతం సురవల్లభమ్ నిష్పన్నే చామృతే పుణ్యే తే చ ప్రోచుః పరస్పరమ్
అప్పుడు పవిత్రమైన, దేవతలకు ప్రియమైన అమృతం పుట్టింది. ఆ పవిత్ర అమృతం లభించిన తరువాత, వారు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
యామః స్వం స్వమ్ అధిష్ఠానం కృతకార్యాః శ్రమం గతాః సర్వే సమం చ సర్వేభ్యో యథాయోగ్యం విభజ్యతామ్
మన పని పూర్తయింది, అలసట పోయింది. మనం మన గృహాలకు తిరిగి వెళ్ళుదాం. అందరికీ సమానంగా, యోగ్యతకు అనుగుణంగా, ఈ అమృతాన్ని పంచుదాం.
యదా సర్వాగమో యత్ర యస్మింల్ లగ్నే శుభావహే విభజ్యతామ్ ఇదం పుణ్యమ్ అమృతం సురసత్తమాః
సర్వులు శుభమైన సమయానికి కూడినప్పుడు, ఓ ఉత్తమ దేవతలారా, ఈ పవిత్ర అమృతాన్ని పంచాలి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా తే యయుః సర్వే దైత్యదానవరాక్షసాః గతేషు దైత్యసంఘేషు దేవాః సర్వే ఽన్వమన్త్రయన్
ఇలా చెప్పి, దైత్యులు, దానవులు, రాక్షసులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. దైత్యుల సమూహం వెళ్లిన తరువాత, దేవతలు కలిసి మంత్రించారు.
గతాస్ తే రిపవో ఽస్మాకం దైవయోగాద్ అరిందమాః రిపూణామ్ అమృతం నైవ దేయం భవతి సర్వథా
దైవకృపతో మన శత్రువులు ఇక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు. ఓ శత్రునాశకులారా, అమృతాన్ని శత్రువులకు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఇవ్వకూడదు.
బృహస్పతిస్ తథేత్య్ ఆహ పునర్ ఆహ సురాన్ ఇదమ్
బృహస్పతి 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, దేవతలతో ఇలా అన్నాడు.
న జానన్తి యథా పాపా పిబధ్వం చ తథామృతమ్ అయమ్ ఏవోచితో మన్త్రో యచ్ ఛత్రూణాం పరాభవః
వారు పాపులా తెలియరు. అందుకే మీరు అమృతాన్ని తాగండి. శత్రువులను ఓడించడానికి ఇదే సరైన మార్గం.
ద్వేష్యాః సర్వాత్మనా ద్వేష్యా ఇతి నీతివిదో విదుః న విశ్వాస్యా న చాఖ్యేయా నైవ మన్త్ర్యాశ్ చ శత్రవః
ధర్మజ్ఞులు చెబుతారు — శత్రువులను పూర్తిగా ద్వేషించాలి. వారిని నమ్మకూడదు, రహస్యాలు చెప్పకూడదు, మంత్రణలో భాగస్వామ్యం చేయకూడదు.
తేభ్యో న దేయమ్ అమృతం భవేయుర్ అమరాస్ తతః అమరేషు చ జాతేషు తేషు దైత్యేషు శత్రుషు తాఞ్ జేతుం నైవ శక్ష్యామో న దేయమ్ అమృతం తతః
వారికి అమృతాన్ని ఇవ్వకూడదు. ఎందుకంటే వారు అమరులవుతారు. మన శత్రువులైన దైత్యులు అమరులైతే, మనం వారిని ఓడించలేం. అందుకే అమృతాన్ని ఇవ్వకూడదు.
ఇతి సంమన్త్ర్య తే దేవా వాచస్పతిమ్ అథాబ్రువన్
అలా ఆలోచించి, దేవతలు బ్రహస్పతిని ఇలా అడిగారు.
క్వ యామః కుత్ర మన్త్రః స్యాత్ క్వ పిబామః క్వ సంస్థితిః కుర్మస్ తద్ ఏవ ప్రథమం వద వాచస్పతే తథా
మనం ఎక్కడికి వెళ్లాలి? యజ్ఞాన్ని ఎక్కడ చేయాలి? ఎక్కడ పానము చేయాలి? ఎక్కడ ఉండాలి? బ్రహస్పతీ, ముందుగా ఇదే చెప్పు.
యాన్తు బ్రహ్మాణమ్ అమరాః పృచ్ఛన్త్వ్ అత్ర గతిం పరామ్ స తు జ్ఞాతా చ వక్తా చ దాతా చైవ పితామహః
అమరులు బ్రహ్మను దగ్గరకు వెళ్లి, ఉత్తమమైన మార్గాన్ని అడగాలి. ఎందుకంటే ఆయనే అన్నీ తెలిసినవాడు, చెప్పేవాడు, దాత, పెద్దవాడు.
బృహస్పతేర్ వచః శ్రుత్వా మదన్తికమ్ అథాగమన్ నమస్య మాం సురాః సర్వే యద్ వృత్తం తన్ న్యవేదయన్
బ్రహస్పతి మాటలు విని, వారు నా దగ్గరకు వచ్చారు. అందరు దేవతలు నన్ను నమస్కరించి, జరిగినదంతా వివరించారు.
తద్ దేవవచనాత్ పుత్ర తైః సురైర్ అగమం హరిమ్ విష్ణవే కథితం సర్వం శంభవే విషహారిణే
దేవతల ఆజ్ఞతో, నా కుమారుడా, నేను వారితో కలిసి హరిదగ్గరకు వెళ్లాను. అక్కడ జరిగినదంతా విష్ణువుకీ, విషాన్ని హరించేవాడైన శంభువుకూ చెప్పారు.
అహం విష్ణుశ్ చ శంభుశ్ చ దేవగన్ధర్వకింనరైః మేరుకన్దరమ్ ఆగత్య న జానన్తి యథాసురాః
నేను, విష్ణువు, శంభువు, దేవతలు, గంధర్వులు, కిన్నరులతో కలిసి మెరు పర్వతపు గుహకు వెళ్లాము. దీనిని అసురులు తెలుసుకోలేదు.
రక్షకం చ హరిం కృత్వా సోమపానాయ తస్థిరే ఆదిత్యస్ తత్ర విజ్ఞాతా సోమభోజ్యాన్ అథేతరాన్
హరిని రక్షకుడిగా నియమించి, వారు సోమపానం చేయడానికి సిద్ధంగా నిలిచారు. అక్కడ ఆదిత్యుడు మాత్రమే సోమపానానికి అర్హుడిగా గుర్తించబడ్డాడు, మిగతావారు కాదు.
సోమో దాతామృతం భాగం చక్రధృగ్ రక్షకస్ తథా నైవ జానన్తి తద్ దైత్యా దనుజా రాక్షసాస్ తథా
సోముడు అమృతభాగాన్ని దాతలకు ఇచ్చాడు. చక్రధారి రక్షకుడిగా నిలిచాడు. దీనిని దైత్యులు, దానవులు, రాక్షసులు ఎవరూ తెలుసుకోలేదు.
వినా రాహుం మహాప్రాజ్ఞం సైంహికేయం చ సోమపమ్ కామరూపధరో రాహుర్ మరుతాం మధ్యమ్ ఆవిశత్
సింహిక కుమారుడైన మహాప్రజ్ఞుడైన రాహువు తప్ప, వేరెవ్వరూ తెలియలేదు. రాహువు కావలసిన రూపాన్ని ధరించి, మరుతుల మధ్యలో ప్రవేశించి సోమపానం చేయడానికి వచ్చాడు.
మరుద్రూపం సమాస్థాయ పానపాత్రధరస్ తథా జ్ఞాత్వా దివాకరో దైత్యం తం సోమాయ న్యవేదయత్
మరుతుల రూపాన్ని ధరించి, పానపాత్రను పట్టుకుని ఉన్న రాహువును, సూర్యుడు గుర్తించి, ఆ దైత్యుడి విషయాన్ని సోమునికి తెలిపాడు.
తదా తద్ అమృతం తస్మై దైత్యాయాదైత్యరూపిణే దత్త్వా సోమం తదా సోమో విష్ణవే తన్ న్యవేదయత్
అప్పుడు సోముడు, దేవతారూపం ధరించిన ఆ దైత్యుడికి అమృతాన్ని ఇచ్చాడు. తరువాత సోముడు ఈ విషయాన్ని విష్ణువుకి తెలియజేశాడు.
విష్ణుః పీతామృతం దైత్యం చక్రేణోద్యమ్య తచ్ఛిరః చిచ్ఛేద తరసా వత్స తచ్ఛిరస్ త్వ్ అమరం త్వ్ అభూత్
విష్ణువు తన చక్రాన్ని పైకి ఎత్తి, అమృతాన్ని తిన్న దైత్యుడి తలని వేగంగా తెంచాడు. కాని, బిడ్డా, ఆ తల అమరత్వాన్ని పొందింది.
శిరోమాత్రవిహీనం యద్ దేహం తద్ అపతద్ భువి దేహం తద్ అమృతస్పృష్టం పతితం దక్షిణే తటే
తల లేని ఆ శరీరం భూమిపై పడిపోయింది. అమృతాన్ని తాకిన ఆ శరీరం దక్షిణ తీరంలో పడిపోయింది.
గౌతమ్యా మునిశార్దూల కమ్పయద్ వసుధాతలమ్ దేహం చాప్య్ అమరం పుత్ర తద్ అద్భుతమ్ ఇవాభవత్
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ శరీరం గౌతమి దగ్గర భూమిని కంపింపజేసింది. బిడ్డా, ఆ శరీరం అద్భుతంగా అమరత్వాన్ని పొందింది.
దేహం చ శిరసో ఽపేక్షి శిరో దేహమ్ అపేక్షతే ఉభయం చామరం జాతం దైత్యశ్ చాయం మహాబలః
ఆ శరీరం తలను కోరింది, తల శరీరాన్ని కోరింది. రెండూ అమరత్వాన్ని పొందాయి. ఈ దైత్యుడు మహాబలశాలి అయ్యాడు.
శిరః కాయే సమావిష్టం సర్వాన్ భక్షయతే సురాన్ తస్మాద్ దేహమ్ ఇదం పూర్వం నాశయామో మహీగతమ్ తతస్ తే శంకరం ప్రాహుర్ దేవాః సర్వే ససంభ్రమాః
తల శరీరంతో కలిసిపోయి, అతడు అందరు దేవతలను భక్షించసాగాడు. అందువల్ల, ముందుగా భూమిపై ఉన్న ఆ శరీరాన్ని నాశనం చేద్దాం. అప్పుడు అందరు దేవతలు ఆందోళనతో శంకరుని దగ్గరకు వెళ్లారు.
మహీగతం దైత్యదేహం నాశయస్వ సురోత్తమ త్వం దేవ కరుణాసిన్ధుః శరణాగతరక్షకః
భూమిపై ఉన్న దైత్యుడి శరీరాన్ని నాశనం చేయుము, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు కరుణాసముద్రుడవు, శరణాగతులను రక్షించేవాడవు.
శిరసా నైవ యుజ్యేత దైత్యదేహం తథా కురు
దైత్యుడి శరీరం తలతో కలవకుండా చేయుము.