ఉపాంశునా వర్తితవ్యం సోమక్రయణ ఏవ హి తతో ఽభవద్ దేవతానాం సోమశ్ చాపి సరస్వతీ
సోమాన్ని కొనడంలో నిశ్శబ్దంగా వ్యవహరించాలి. అలా చేసి, సోమం కూడా సరస్వతీదేవి కూడా దేవతలకు చెందాయి.
గన్ధర్వాణాం నైవ సోమో నైవాసీచ్ చ సరస్వతీ తత్రాగమన్ సర్వ ఏవ సోమార్థం గౌతమీతటమ్
ఆ తర్వాత గంధర్వులకు సోమం కూడా, సరస్వతీ కూడా మిగలలేదు. అందరూ సోమం కోసం గౌతమీ నదీ తీరానికి వచ్చారు.
గావో దేవాః పర్వతా యక్షరక్షాః సిద్ధాః సాధ్యా మునయో గుహ్యకాశ్ గన్ధర్వాస్ తే మరుతః పన్నగాశ్ సర్వౌషధ్యో మాతరో లోకపాలాః
ఆవులు, దేవతలు, పర్వతాలు, యక్షులు, రాక్షసులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు, ఋషులు, గుహ్యకులు, గంధర్వులు, మరుతులు, పాములు, అన్ని ఔషధాలు, తల్లులు, లోకపాళకులు—
పఞ్చవింశతినద్యస్ తు గఙ్గాయాం సంగతా మునే పూర్ణాహుతిర్ యత్ర దత్తా పూర్ణాఖ్యానం తద్ ఉచ్యతే
ఓ మునీశ్వరా! ఇక్కడ గంగలో ఇరవై అయిదు నదులు కలిసి, అక్కడ పూర్ణాహుతి సమర్పించబడుతుంది. అందుకే దానిని 'పూర్ణఖ్యానము' అని అంటారు.
గౌతమ్యాం సంగతా యాస్ తు సర్వాశ్ చాపి యథోదితాః తన్నామధేయతీర్థాని సంక్షేపాచ్ ఛృణు నారద
గౌతమీ నదిలో కలిసిన అన్ని తీర్థాల పేర్లను, మునుపు చెప్పినట్టు, సంక్షిప్తంగా విను నారదా!
సోమతీర్థం చ గాన్ధర్వం దేవతీర్థమ్ అతః పరమ్ పూర్ణాతీర్థం తతః శాలం శ్రీపర్ణాసంగమం తథా
సోమతీర్థం, గాంధర్వతీర్థం, దేవతీర్థం, ఆ తర్వాత పూర్ణతీర్థం, తరువాత శాల, శ్రీపర్ణా సంగమం—
స్వాగతాసంగమం పుణ్యం కుసుమాయాశ్ చ సంగమమ్ పుష్టిసంగమమ్ ఆఖ్యాతం కర్ణికాసంగమం శుభమ్
స్వాగతా సంగమం అనే పవిత్రమైన సంగమం, కుసుమా నదితో కలయిక, పుష్టి సంగమం, కర్ణికా సంగమం అనే మంగళకరమైన సంగమం—
వైణవీసంగమశ్ చైవ కృశరాసంగమస్ తథా వాసవీసంగమశ్ చైవ శివశర్యా తథా శిఖీ
వైనవీ సంగమం, కృషరా సంగమం, వాసవీ సంగమం, శివశర్యా, శిఖీ— ఇవన్నీ కూడా కలిశాయి.
కుసుమ్భికా ఉపారథ్యా శాన్తిజా దేవజా తదా అజో వృద్ధః సురో భద్రో గౌతమ్యా సహ సంగతాః
కుసుంబికా, ఉపారథ్యా, శాంతిజా, దేవజా, అజ, వృద్ధ, సుర, భద్ర— వీళ్ళందరూ గౌతమీ నదితో కలిశారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో నదీనదసహాయగాః పృథివ్యాం యాని తీర్థాని హ్య్ అగమన్ దేవపర్వతే
ఇవి మాత్రమే కాదు, ఇంకా ఎన్నో నదులు, వాగులు, భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలు దేవతల పర్వతానికి వచ్చాయి.
సోమార్థం వై తథా చాన్యే ఽప్య్ ఆగమన్ మఖమణ్డపమ్ తాని తీర్థాని గఙ్గాయాం సంగతాని యథాక్రమమ్
సోమం కోసం, ఇంకా ఇతరులు కూడా, యజ్ఞమండపానికి వచ్చారు. ఆ తీర్థాలు అన్నీ గంగలో క్రమంగా చేరాయి.
నదీరూపేణ కాన్య్ ఏవ నదరూపేణ కానిచిత్ సరోరూపేణ కాన్య్ అత్ర స్తవరూపేణ కానిచిత్
కొన్ని నదుల రూపంలో, కొన్ని వాగుల రూపంలో, కొన్ని సరస్సుల రూపంలో, మరికొన్ని స్తోత్రాల రూపంలో అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
తాన్య్ ఏవ సర్వతీర్థాని విఖ్యాతాని పృథక్ పృథక్ తేషు స్నానం జపో హోమః పితృతర్పణమ్ ఏవ చ
అవి అన్నీ వేర్వేరు పవిత్ర తీర్థాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. వాటిలో స్నానం, జపం, హోమం, పితృదేవతలకు తర్పణం చేయబడతాయి.
సర్వకామప్రదం పుంసాం భుక్తిదం ముక్తిభాజనమ్ ఏతేషాం పఠనం చాపి స్మరణం వా కరోతి యః సర్వపాపవినిర్ముక్తో యాతి విష్ణుపురం జనః
ఇవి మనుషులకు అన్ని కోరికలు తీర్చేలా, భోగం, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేలా ఉన్నాయి. వీటి పేర్లు చదివినవారు లేదా స్మరించినవారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, విష్ణుపురానికి చేరుకుంటారు.
ప్రవరాసంగమో నామ శ్రేష్ఠా చైవ మహానదీ యత్ర సిద్ధేశ్వరో దేవః సర్వలోకోపకారకృత్
ప్రవరాసంగమం అనే ప్రదేశంలో గొప్ప నది ప్రవహిస్తుంది. అక్కడ సర్వలోకాలకు ఉపకారం చేసే సిద్ధేశ్వరుడు నివసిస్తున్నాడు.
దేవానాం దానవానాం చ సంగమో ఽభూత్ సుదారుణః తేషాం పరస్పరం వాపి ప్రీతిశ్ చాభూన్ మహామునే
అక్కడ దేవతలు, దానవులు మధ్య భయంకరమైన పోరు జరిగింది. అయినా, మహామునీ, వారి మధ్య పరస్పర ప్రేమ కూడా ఏర్పడింది.
తే ఽప్య్ ఏవం మన్త్రయామ్ ఆసుర్ దేవా వై దానవా మిథః మేరుపర్వతమ్ ఆసాద్య పరస్పరహితైషిణః
అలా దేవతలు, దానవులు పరస్పర మేలు కోరుతూ, మేరు పర్వతాన్ని చేరుకొని, కలిసి ఆలోచించారు.
అమృతేనామరత్వం స్యాద్ ఉత్పాద్యామృతమ్ ఉత్తమమ్ పిబామః సర్వ ఏవైతే భవామశ్ చామరా వయమ్
మనము అమృతాన్ని తయారు చేస్తే, మరణరహితులమవుతాము. అందరం ఆ ఉత్తమమైన అమృతాన్ని తాగి, అమరులమవుదాం.
ఏకీభూత్వా వయం లోకాన్ పాలయామః సుఖాని చ ప్రాప్స్యామః సంగరం హిత్వా సంగరో దుఃఖకారణమ్
మనము ఒక్కటై ఈ లోకాలను కాపాడుదాం, సుఖాలు పొందుదాం. కలహాన్ని వదిలేద్దాం, ఎందుకంటే కలహమే బాధలకు కారణం.
ప్రీత్యా చైవార్జితాన్ అర్థాన్ భోక్ష్యామో గతమత్సరాః యతః స్నేహేన వృత్తిర్ యా సాస్మాకం సుఖదా సదా
అసూయ లేకుండా, స్నేహంతో సంపాదించిన ధనాన్ని ఆనందంగా అనుభవిద్దాం. ఎందుకంటే ప్రేమతో నడిచే జీవితం మనకు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
వైపరీత్యం తు యద్ వృత్తం న స్మర్తవ్యం కదాచన న చ త్రైలోక్యరాజ్యే ఽపి కైవల్యే వా సుఖం మనాక్ తద్ ఊర్ధ్వమ్ అపి వా యత్ తు నిర్వైరత్వాద్ అవాప్యతే
గతంలో జరిగిన శత్రుత్వాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తుచేసుకోకూడదు. మూడు లోకాల రాజ్యానికి అయినా, మోక్షానికి అయినా, శత్రుత్వంలో సుఖం ఉండదు. శత్రుత్వం లేకపోతే మాత్రమే సుఖం లభిస్తుంది.
ఏవం పరస్పరం ప్రీతాః సన్తో దేవాశ్ చ దానవాః ఏకీభూతాశ్ చ సుప్రీతా విమథ్య వరుణాలయమ్
ఇలా పరస్పర ప్రేమతో, దేవతలు, దానవులు ఒక్కటై, ఆనందంగా కలిసి వరుణుని నివాసాన్ని మథించారు.
మన్థానం మన్దరం కృత్వా రజ్జుం కృత్వా తు వాసుకిమ్ దేవాశ్ చ దానవాః సర్వే మమన్థుర్ వరుణాలయమ్
మందర పర్వతాన్ని మథన దండగా, వాసుకిని కట్టుగా చేసుకొని, దేవతలు, దానవులు అందరూ వరుణుని నివాసమైన సముద్రాన్ని మథించారు.
ఉత్పన్నం చ తతః పుణ్యమ్ అమృతం సురవల్లభమ్ నిష్పన్నే చామృతే పుణ్యే తే చ ప్రోచుః పరస్పరమ్
అప్పుడు పవిత్రమైన, దేవతలకు ప్రియమైన అమృతం పుట్టింది. ఆ పవిత్ర అమృతం లభించిన తరువాత, వారు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
యామః స్వం స్వమ్ అధిష్ఠానం కృతకార్యాః శ్రమం గతాః సర్వే సమం చ సర్వేభ్యో యథాయోగ్యం విభజ్యతామ్
మన పని పూర్తయింది, అలసట పోయింది. మనం మన గృహాలకు తిరిగి వెళ్ళుదాం. అందరికీ సమానంగా, యోగ్యతకు అనుగుణంగా, ఈ అమృతాన్ని పంచుదాం.
యదా సర్వాగమో యత్ర యస్మింల్ లగ్నే శుభావహే విభజ్యతామ్ ఇదం పుణ్యమ్ అమృతం సురసత్తమాః
సర్వులు శుభమైన సమయానికి కూడినప్పుడు, ఓ ఉత్తమ దేవతలారా, ఈ పవిత్ర అమృతాన్ని పంచాలి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా తే యయుః సర్వే దైత్యదానవరాక్షసాః గతేషు దైత్యసంఘేషు దేవాః సర్వే ఽన్వమన్త్రయన్
ఇలా చెప్పి, దైత్యులు, దానవులు, రాక్షసులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. దైత్యుల సమూహం వెళ్లిన తరువాత, దేవతలు కలిసి మంత్రించారు.
గతాస్ తే రిపవో ఽస్మాకం దైవయోగాద్ అరిందమాః రిపూణామ్ అమృతం నైవ దేయం భవతి సర్వథా
దైవకృపతో మన శత్రువులు ఇక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు. ఓ శత్రునాశకులారా, అమృతాన్ని శత్రువులకు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఇవ్వకూడదు.
బృహస్పతిస్ తథేత్య్ ఆహ పునర్ ఆహ సురాన్ ఇదమ్
బృహస్పతి 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, దేవతలతో ఇలా అన్నాడు.
న జానన్తి యథా పాపా పిబధ్వం చ తథామృతమ్ అయమ్ ఏవోచితో మన్త్రో యచ్ ఛత్రూణాం పరాభవః
వారు పాపులా తెలియరు. అందుకే మీరు అమృతాన్ని తాగండి. శత్రువులను ఓడించడానికి ఇదే సరైన మార్గం.