గౌతమ్యా దక్షిణే తీరే భవేద్ దేవాగమో యది మఖం తు విషయం కృత్వా ఆయాన్తు సురసత్తమాః
గౌతమి నదికి దక్షిణ తీరంలో దేవతలు కూడిపోవాలి. అక్కడ యజ్ఞాన్ని ప్రధానంగా చేసుకొని ఉత్తమమైన దేవతలు రావాలి.
గన్ధర్వాః స్త్రీప్రియా నిత్యం పణధ్వం తం మయా సహ తథేత్య్ ఉక్త్వా సురగణాః సరస్వత్యా వచఃస్థితాః
గంధర్వులు ఎప్పుడూ స్త్రీలను ఇష్టపడేవారు. వారు నాతో ఒప్పందం చేసుకున్నారు. దేవతలు సరస్వతీ మాటలకు అంగీకరించి అలాగే ప్రవర్తించారు.
దేవదూతైః పృథగ్ దేవాన్ యక్షాన్ గన్ధర్వపన్నగాన్ ఆహ్వానం చక్రిరే తత్ర పుణ్యే దేవగిరౌ తదా
అప్పుడు పవిత్రమైన దేవగిరి పర్వతంపై దేవదూతలు దేవతలు, యక్షులు, గంధర్వులు, పన్నగులను వేర్వేరుగా పిలిపించారు.
తతో దేవగిరిర్ నామ పర్వతస్యాభవన్ మునే తత్రాగమన్ సురగణా గన్ధర్వా యక్షకింనరాః
అప్పటి నుండి ఆ పర్వతాన్ని దేవగిరి అని పిలవడం ప్రారంభమైంది, మునీశ్వరా. అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, కిన్నరులు కూడిపోయారు.
దేవాః సిద్ధాశ్ చ ఋషయస్ తథాష్టౌ దేవయోనయః ఋషిభిర్ గౌతమీతీరే క్రియమాణే మహాధ్వరే
దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషులు, అలాగే ఎనిమిది రకాల దేవతా వంశాలు, ఋషులు గౌతమి తీరంలో మహాయజ్ఞం నిర్వహిస్తుండగా అక్కడ చేరారు.
తత్ర దేవైః పరివృతః సహస్రాక్షో ఽభ్యభాషత
అక్కడ దేవతల మధ్యలో సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) మాట్లాడాడు.
గన్ధర్వాన్ అథ సంపూజ్య సరస్వత్యాః సమీపతః సరస్వత్యా పణధ్వం నో యుష్మాకమ్ అమృతాత్మనా
ఆ గంధర్వులను సరస్వతీదేవి గౌరవంగా ఆహ్వానించి, సరస్వతీ తీరంలో ఇలా చెప్పింది: 'మనమిద్దరం మధ్య ఒక పందెం పెట్టుకుందాం. ఇందులో మన ఆత్మలే పణంగా ఉండాలి.'
తచ్ ఛక్రవచనాత్ తే వై గన్ధర్వాః స్త్రీషు కాముకాః సోమం దత్త్వా సురేభ్యస్ తు జగృహుస్ తాం సరస్వతీమ్
ఆమె ఆజ్ఞతో, స్త్రీల పట్ల ఆకర్షణ కలిగిన గంధర్వులు సోమాన్ని దేవతలకు ఇచ్చి, సరస్వతిని తామే తీసుకున్నారు.
సోమో ఽభవచ్ చామరాణాం గన్ధర్వాణాం సరస్వతీ అవసత్ తత్ర వాగీశా తథాపి చ సురాన్తికే
అప్పటినుంచి సోమం అప్సరసలు, గంధర్వులు, సరస్వతీదేవికి చెందింది. అయినా సరస్వతీ దేవి అక్కడే, దేవతల దగ్గరే ఉండిపోయింది.
ఆయాతి చ రహో నిత్యమ్ ఉపాంశు క్రియతామ్ ఇతి అత ఏవ హి సోమస్య క్రయో భవతి నారద
ఆమె ప్రతి రోజు రహస్యంగా వచ్చి, 'ఇది నిశ్శబ్దంగా జరగాలి' అని చెప్పేది. అందుకే, నారదా! సోమాన్ని కొనడం కూడా ఇలానే రహస్యంగా జరుగుతుంది.
ఉపాంశునా వర్తితవ్యం సోమక్రయణ ఏవ హి తతో ఽభవద్ దేవతానాం సోమశ్ చాపి సరస్వతీ
సోమాన్ని కొనడంలో నిశ్శబ్దంగా వ్యవహరించాలి. అలా చేసి, సోమం కూడా సరస్వతీదేవి కూడా దేవతలకు చెందాయి.
గన్ధర్వాణాం నైవ సోమో నైవాసీచ్ చ సరస్వతీ తత్రాగమన్ సర్వ ఏవ సోమార్థం గౌతమీతటమ్
ఆ తర్వాత గంధర్వులకు సోమం కూడా, సరస్వతీ కూడా మిగలలేదు. అందరూ సోమం కోసం గౌతమీ నదీ తీరానికి వచ్చారు.
గావో దేవాః పర్వతా యక్షరక్షాః సిద్ధాః సాధ్యా మునయో గుహ్యకాశ్ గన్ధర్వాస్ తే మరుతః పన్నగాశ్ సర్వౌషధ్యో మాతరో లోకపాలాః
ఆవులు, దేవతలు, పర్వతాలు, యక్షులు, రాక్షసులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు, ఋషులు, గుహ్యకులు, గంధర్వులు, మరుతులు, పాములు, అన్ని ఔషధాలు, తల్లులు, లోకపాళకులు—
పఞ్చవింశతినద్యస్ తు గఙ్గాయాం సంగతా మునే పూర్ణాహుతిర్ యత్ర దత్తా పూర్ణాఖ్యానం తద్ ఉచ్యతే
ఓ మునీశ్వరా! ఇక్కడ గంగలో ఇరవై అయిదు నదులు కలిసి, అక్కడ పూర్ణాహుతి సమర్పించబడుతుంది. అందుకే దానిని 'పూర్ణఖ్యానము' అని అంటారు.
గౌతమ్యాం సంగతా యాస్ తు సర్వాశ్ చాపి యథోదితాః తన్నామధేయతీర్థాని సంక్షేపాచ్ ఛృణు నారద
గౌతమీ నదిలో కలిసిన అన్ని తీర్థాల పేర్లను, మునుపు చెప్పినట్టు, సంక్షిప్తంగా విను నారదా!
సోమతీర్థం చ గాన్ధర్వం దేవతీర్థమ్ అతః పరమ్ పూర్ణాతీర్థం తతః శాలం శ్రీపర్ణాసంగమం తథా
సోమతీర్థం, గాంధర్వతీర్థం, దేవతీర్థం, ఆ తర్వాత పూర్ణతీర్థం, తరువాత శాల, శ్రీపర్ణా సంగమం—
స్వాగతాసంగమం పుణ్యం కుసుమాయాశ్ చ సంగమమ్ పుష్టిసంగమమ్ ఆఖ్యాతం కర్ణికాసంగమం శుభమ్
స్వాగతా సంగమం అనే పవిత్రమైన సంగమం, కుసుమా నదితో కలయిక, పుష్టి సంగమం, కర్ణికా సంగమం అనే మంగళకరమైన సంగమం—
వైణవీసంగమశ్ చైవ కృశరాసంగమస్ తథా వాసవీసంగమశ్ చైవ శివశర్యా తథా శిఖీ
వైనవీ సంగమం, కృషరా సంగమం, వాసవీ సంగమం, శివశర్యా, శిఖీ— ఇవన్నీ కూడా కలిశాయి.
కుసుమ్భికా ఉపారథ్యా శాన్తిజా దేవజా తదా అజో వృద్ధః సురో భద్రో గౌతమ్యా సహ సంగతాః
కుసుంబికా, ఉపారథ్యా, శాంతిజా, దేవజా, అజ, వృద్ధ, సుర, భద్ర— వీళ్ళందరూ గౌతమీ నదితో కలిశారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో నదీనదసహాయగాః పృథివ్యాం యాని తీర్థాని హ్య్ అగమన్ దేవపర్వతే
ఇవి మాత్రమే కాదు, ఇంకా ఎన్నో నదులు, వాగులు, భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలు దేవతల పర్వతానికి వచ్చాయి.
సోమార్థం వై తథా చాన్యే ఽప్య్ ఆగమన్ మఖమణ్డపమ్ తాని తీర్థాని గఙ్గాయాం సంగతాని యథాక్రమమ్
సోమం కోసం, ఇంకా ఇతరులు కూడా, యజ్ఞమండపానికి వచ్చారు. ఆ తీర్థాలు అన్నీ గంగలో క్రమంగా చేరాయి.
నదీరూపేణ కాన్య్ ఏవ నదరూపేణ కానిచిత్ సరోరూపేణ కాన్య్ అత్ర స్తవరూపేణ కానిచిత్
కొన్ని నదుల రూపంలో, కొన్ని వాగుల రూపంలో, కొన్ని సరస్సుల రూపంలో, మరికొన్ని స్తోత్రాల రూపంలో అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
తాన్య్ ఏవ సర్వతీర్థాని విఖ్యాతాని పృథక్ పృథక్ తేషు స్నానం జపో హోమః పితృతర్పణమ్ ఏవ చ
అవి అన్నీ వేర్వేరు పవిత్ర తీర్థాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. వాటిలో స్నానం, జపం, హోమం, పితృదేవతలకు తర్పణం చేయబడతాయి.
సర్వకామప్రదం పుంసాం భుక్తిదం ముక్తిభాజనమ్ ఏతేషాం పఠనం చాపి స్మరణం వా కరోతి యః సర్వపాపవినిర్ముక్తో యాతి విష్ణుపురం జనః
ఇవి మనుషులకు అన్ని కోరికలు తీర్చేలా, భోగం, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేలా ఉన్నాయి. వీటి పేర్లు చదివినవారు లేదా స్మరించినవారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, విష్ణుపురానికి చేరుకుంటారు.
ప్రవరాసంగమో నామ శ్రేష్ఠా చైవ మహానదీ యత్ర సిద్ధేశ్వరో దేవః సర్వలోకోపకారకృత్
ప్రవరాసంగమం అనే ప్రదేశంలో గొప్ప నది ప్రవహిస్తుంది. అక్కడ సర్వలోకాలకు ఉపకారం చేసే సిద్ధేశ్వరుడు నివసిస్తున్నాడు.
దేవానాం దానవానాం చ సంగమో ఽభూత్ సుదారుణః తేషాం పరస్పరం వాపి ప్రీతిశ్ చాభూన్ మహామునే
అక్కడ దేవతలు, దానవులు మధ్య భయంకరమైన పోరు జరిగింది. అయినా, మహామునీ, వారి మధ్య పరస్పర ప్రేమ కూడా ఏర్పడింది.
తే ఽప్య్ ఏవం మన్త్రయామ్ ఆసుర్ దేవా వై దానవా మిథః మేరుపర్వతమ్ ఆసాద్య పరస్పరహితైషిణః
అలా దేవతలు, దానవులు పరస్పర మేలు కోరుతూ, మేరు పర్వతాన్ని చేరుకొని, కలిసి ఆలోచించారు.
అమృతేనామరత్వం స్యాద్ ఉత్పాద్యామృతమ్ ఉత్తమమ్ పిబామః సర్వ ఏవైతే భవామశ్ చామరా వయమ్
మనము అమృతాన్ని తయారు చేస్తే, మరణరహితులమవుతాము. అందరం ఆ ఉత్తమమైన అమృతాన్ని తాగి, అమరులమవుదాం.
ఏకీభూత్వా వయం లోకాన్ పాలయామః సుఖాని చ ప్రాప్స్యామః సంగరం హిత్వా సంగరో దుఃఖకారణమ్
మనము ఒక్కటై ఈ లోకాలను కాపాడుదాం, సుఖాలు పొందుదాం. కలహాన్ని వదిలేద్దాం, ఎందుకంటే కలహమే బాధలకు కారణం.
ప్రీత్యా చైవార్జితాన్ అర్థాన్ భోక్ష్యామో గతమత్సరాః యతః స్నేహేన వృత్తిర్ యా సాస్మాకం సుఖదా సదా
అసూయ లేకుండా, స్నేహంతో సంపాదించిన ధనాన్ని ఆనందంగా అనుభవిద్దాం. ఎందుకంటే ప్రేమతో నడిచే జీవితం మనకు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని ఇస్తుంది.