తత్ర తీర్థాని పుణ్యాని విఖ్యాతాని సురాదిభిః బహూని తేషాం నామాని మత్తః శృణు మహామతే
అక్కడ దేవతలు మొదలైనవారు ప్రసిద్ధిపొందిన ఎన్నో పవిత్ర తీర్థాలు ఉన్నాయి. వాటి పేర్లు నేను చెబుతాను, ఓ జ్ఞానవంతుడా, విను.
హరిశ్చన్ద్రం శునఃశేపం విశ్వామిత్రం సరోహితమ్ ఇత్యాద్య్ అష్ట సహస్రాణి తీర్థాన్య్ అథ చతుర్దశ
అక్కడ హరిశ్చంద్రుడు, శునఃశేపుడు, విశ్వామిత్రుడు, సరోహితుడు మొదలైన ఎనిమిది వేల పద్నాలుగు పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి.
తేషు స్నానం చ దానం చ నరమేధఫలప్రదమ్ ఆఖ్యాతం చాస్య మాహాత్మ్యం తీర్థస్య మునిసత్తమ
ఆ తీర్థాలలో స్నానం చేయడం, దానం చేయడం వలన మనుష్యయాగ ఫలం లభిస్తుంది. ఆ పవిత్ర స్థలాల మహిమను కూడా వివరించాను, మహర్షీ.
యః పఠేత్ పాఠయేద్ వాపి శృణుయాద్ వాపి భక్తితః అపుత్రః పుత్రమ్ ఆప్నోతి యచ్ చాన్యన్ మనసః ప్రియమ్
ఈ కథను ఎవరు భక్తితో చదువుతారో, చదివిస్తారో, వినుతారో, వారు సంతానం లేని వారు అయినా కుమారుడిని పొందుతారు. ఇంకా మనసుకు ఇష్టమైనది కూడా లభిస్తుంది.
సోమతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం పితౄణాం ప్రీతివర్ధనమ్ తత్ర వృత్తం మహాపుణ్యం శృణు యత్నేన నారద
దానిని సోమతీర్థం అని అంటారు. అది పితృదేవతలకు ఆనందాన్ని పెంచుతుంది. అక్కడ జరిగిన మహాపుణ్య ఘట్టాన్ని నేను చెబుతాను, నారదా, జాగ్రత్తగా విను.
సోమో రాజామృతమయో గన్ధర్వాణాం పురాభవత్ న దేవానాం తదా దేవా మామ్ అభ్యేత్యేదమ్ అబ్రువన్
ఒకప్పుడు సోముడు, అమృతస్వరూపుడైన రాజు, గంధర్వులలో ఉండేవాడు. అప్పటికి దేవతలలో లేడు. అప్పుడు దేవతలు నా వద్దకు వచ్చి ఇలా అన్నారు.
గన్ధర్వైర్ ఆహృతః సోమో దేవానాం ప్రాణదః పురా తమ్ అధ్యాయన్ సురగణా ఋషయస్ త్వ్ అతిదుఃఖితాః యథా స్యాత్ సోమో హ్య్ అస్మాకం తథా నీతిర్ విధీయతామ్
గంధర్వులు సోముని తెచ్చి, దేవతలకు ప్రాణదాతగా చేసారు. కానీ దేవతలు, ఋషులు చాలా బాధపడి, 'సోముడు మాకూ దక్కేలా ఏదైనా మార్గం చూపండి' అని కోరారు.
తత్ర వాగ్ విబుధాన్ ఆహ గన్ధర్వాః స్త్రీషు కాముకాః తేభ్యో దత్త్వాథ మాం దేవాః సోమమ్ ఆహర్తుమ్ అర్హథ
అప్పుడు వాక్కు దేవతలకు ఇలా చెప్పింది: 'గంధర్వులు ఎప్పుడూ స్త్రీల పట్ల ఆసక్తి చూపుతారు. మీరు నన్ను వారికి ఇచ్చి, సోముని తీసుకోండి' అని.
వాచం ప్రత్యూచుర్ అమరాస్ త్వాం దాతుం న క్షమా వయమ్ వినా తేనాపి న స్థాతుం శక్యం నైవ త్వయా వినా
అందుకు అమరులు వాక్కును ఇలా సమాధానమిచ్చారు: 'మేము నిన్ను ఇవ్వలేము. కానీ నీవు లేకుండా మేము ఉండలేము, సోముడు లేకుండా కూడా ఉండలేము' అన్నారు.
పునర్ వాగ్ అబ్రవీద్ దేవాన్ పునర్ ఏష్యామ్య్ అహం త్వ్ ఇహ అత్ర బుద్ధిర్ విధాతవ్యా క్రియతాం క్రతుర్ ఉత్తమః
మళ్లీ వాక్కు దేవతలకు ఇలా చెప్పింది: 'నేను మళ్లీ ఇక్కడికి వస్తాను. అప్పటివరకు మీరు మంచి యోచన చేసి, గొప్ప యజ్ఞం చేయండి' అని.
గౌతమ్యా దక్షిణే తీరే భవేద్ దేవాగమో యది మఖం తు విషయం కృత్వా ఆయాన్తు సురసత్తమాః
గౌతమి నదికి దక్షిణ తీరంలో దేవతలు కూడిపోవాలి. అక్కడ యజ్ఞాన్ని ప్రధానంగా చేసుకొని ఉత్తమమైన దేవతలు రావాలి.
గన్ధర్వాః స్త్రీప్రియా నిత్యం పణధ్వం తం మయా సహ తథేత్య్ ఉక్త్వా సురగణాః సరస్వత్యా వచఃస్థితాః
గంధర్వులు ఎప్పుడూ స్త్రీలను ఇష్టపడేవారు. వారు నాతో ఒప్పందం చేసుకున్నారు. దేవతలు సరస్వతీ మాటలకు అంగీకరించి అలాగే ప్రవర్తించారు.
దేవదూతైః పృథగ్ దేవాన్ యక్షాన్ గన్ధర్వపన్నగాన్ ఆహ్వానం చక్రిరే తత్ర పుణ్యే దేవగిరౌ తదా
అప్పుడు పవిత్రమైన దేవగిరి పర్వతంపై దేవదూతలు దేవతలు, యక్షులు, గంధర్వులు, పన్నగులను వేర్వేరుగా పిలిపించారు.
తతో దేవగిరిర్ నామ పర్వతస్యాభవన్ మునే తత్రాగమన్ సురగణా గన్ధర్వా యక్షకింనరాః
అప్పటి నుండి ఆ పర్వతాన్ని దేవగిరి అని పిలవడం ప్రారంభమైంది, మునీశ్వరా. అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, కిన్నరులు కూడిపోయారు.
దేవాః సిద్ధాశ్ చ ఋషయస్ తథాష్టౌ దేవయోనయః ఋషిభిర్ గౌతమీతీరే క్రియమాణే మహాధ్వరే
దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషులు, అలాగే ఎనిమిది రకాల దేవతా వంశాలు, ఋషులు గౌతమి తీరంలో మహాయజ్ఞం నిర్వహిస్తుండగా అక్కడ చేరారు.
తత్ర దేవైః పరివృతః సహస్రాక్షో ఽభ్యభాషత
అక్కడ దేవతల మధ్యలో సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) మాట్లాడాడు.
గన్ధర్వాన్ అథ సంపూజ్య సరస్వత్యాః సమీపతః సరస్వత్యా పణధ్వం నో యుష్మాకమ్ అమృతాత్మనా
ఆ గంధర్వులను సరస్వతీదేవి గౌరవంగా ఆహ్వానించి, సరస్వతీ తీరంలో ఇలా చెప్పింది: 'మనమిద్దరం మధ్య ఒక పందెం పెట్టుకుందాం. ఇందులో మన ఆత్మలే పణంగా ఉండాలి.'
తచ్ ఛక్రవచనాత్ తే వై గన్ధర్వాః స్త్రీషు కాముకాః సోమం దత్త్వా సురేభ్యస్ తు జగృహుస్ తాం సరస్వతీమ్
ఆమె ఆజ్ఞతో, స్త్రీల పట్ల ఆకర్షణ కలిగిన గంధర్వులు సోమాన్ని దేవతలకు ఇచ్చి, సరస్వతిని తామే తీసుకున్నారు.
సోమో ఽభవచ్ చామరాణాం గన్ధర్వాణాం సరస్వతీ అవసత్ తత్ర వాగీశా తథాపి చ సురాన్తికే
అప్పటినుంచి సోమం అప్సరసలు, గంధర్వులు, సరస్వతీదేవికి చెందింది. అయినా సరస్వతీ దేవి అక్కడే, దేవతల దగ్గరే ఉండిపోయింది.
ఆయాతి చ రహో నిత్యమ్ ఉపాంశు క్రియతామ్ ఇతి అత ఏవ హి సోమస్య క్రయో భవతి నారద
ఆమె ప్రతి రోజు రహస్యంగా వచ్చి, 'ఇది నిశ్శబ్దంగా జరగాలి' అని చెప్పేది. అందుకే, నారదా! సోమాన్ని కొనడం కూడా ఇలానే రహస్యంగా జరుగుతుంది.
ఉపాంశునా వర్తితవ్యం సోమక్రయణ ఏవ హి తతో ఽభవద్ దేవతానాం సోమశ్ చాపి సరస్వతీ
సోమాన్ని కొనడంలో నిశ్శబ్దంగా వ్యవహరించాలి. అలా చేసి, సోమం కూడా సరస్వతీదేవి కూడా దేవతలకు చెందాయి.
గన్ధర్వాణాం నైవ సోమో నైవాసీచ్ చ సరస్వతీ తత్రాగమన్ సర్వ ఏవ సోమార్థం గౌతమీతటమ్
ఆ తర్వాత గంధర్వులకు సోమం కూడా, సరస్వతీ కూడా మిగలలేదు. అందరూ సోమం కోసం గౌతమీ నదీ తీరానికి వచ్చారు.
గావో దేవాః పర్వతా యక్షరక్షాః సిద్ధాః సాధ్యా మునయో గుహ్యకాశ్ గన్ధర్వాస్ తే మరుతః పన్నగాశ్ సర్వౌషధ్యో మాతరో లోకపాలాః
ఆవులు, దేవతలు, పర్వతాలు, యక్షులు, రాక్షసులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు, ఋషులు, గుహ్యకులు, గంధర్వులు, మరుతులు, పాములు, అన్ని ఔషధాలు, తల్లులు, లోకపాళకులు—
పఞ్చవింశతినద్యస్ తు గఙ్గాయాం సంగతా మునే పూర్ణాహుతిర్ యత్ర దత్తా పూర్ణాఖ్యానం తద్ ఉచ్యతే
ఓ మునీశ్వరా! ఇక్కడ గంగలో ఇరవై అయిదు నదులు కలిసి, అక్కడ పూర్ణాహుతి సమర్పించబడుతుంది. అందుకే దానిని 'పూర్ణఖ్యానము' అని అంటారు.
గౌతమ్యాం సంగతా యాస్ తు సర్వాశ్ చాపి యథోదితాః తన్నామధేయతీర్థాని సంక్షేపాచ్ ఛృణు నారద
గౌతమీ నదిలో కలిసిన అన్ని తీర్థాల పేర్లను, మునుపు చెప్పినట్టు, సంక్షిప్తంగా విను నారదా!
సోమతీర్థం చ గాన్ధర్వం దేవతీర్థమ్ అతః పరమ్ పూర్ణాతీర్థం తతః శాలం శ్రీపర్ణాసంగమం తథా
సోమతీర్థం, గాంధర్వతీర్థం, దేవతీర్థం, ఆ తర్వాత పూర్ణతీర్థం, తరువాత శాల, శ్రీపర్ణా సంగమం—
స్వాగతాసంగమం పుణ్యం కుసుమాయాశ్ చ సంగమమ్ పుష్టిసంగమమ్ ఆఖ్యాతం కర్ణికాసంగమం శుభమ్
స్వాగతా సంగమం అనే పవిత్రమైన సంగమం, కుసుమా నదితో కలయిక, పుష్టి సంగమం, కర్ణికా సంగమం అనే మంగళకరమైన సంగమం—
వైణవీసంగమశ్ చైవ కృశరాసంగమస్ తథా వాసవీసంగమశ్ చైవ శివశర్యా తథా శిఖీ
వైనవీ సంగమం, కృషరా సంగమం, వాసవీ సంగమం, శివశర్యా, శిఖీ— ఇవన్నీ కూడా కలిశాయి.
కుసుమ్భికా ఉపారథ్యా శాన్తిజా దేవజా తదా అజో వృద్ధః సురో భద్రో గౌతమ్యా సహ సంగతాః
కుసుంబికా, ఉపారథ్యా, శాంతిజా, దేవజా, అజ, వృద్ధ, సుర, భద్ర— వీళ్ళందరూ గౌతమీ నదితో కలిశారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో నదీనదసహాయగాః పృథివ్యాం యాని తీర్థాని హ్య్ అగమన్ దేవపర్వతే
ఇవి మాత్రమే కాదు, ఇంకా ఎన్నో నదులు, వాగులు, భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలు దేవతల పర్వతానికి వచ్చాయి.