సత్త్వాదియోగస్ త్రివిధో ఽపి యస్య శక్రాదిభిర్ వక్తుమ్ అశక్య ఏవ విచిత్రవృత్తిం పరిచిన్త్య సోమం సుఖీ సదా దానపరో వరేణ్యః
శక్రుడు లాంటి దేవతలు కూడా నీలోని మూడు రకాల గుణాల కలయికను వివరించలేరు. నీ విచిత్రమైన స్వభావాన్ని ఆలోచిస్తే, నీవు ఎప్పుడూ సంతోషంగా, దానశీలిగా, అందరిలో శ్రేష్ఠుడివిగా ఉంటావు.
ఇత్యాదిస్తుతిభిర్ దేవః స్తుతో గౌరీపతిః శివః ప్రసన్నో హ్య్ అదదాచ్ ఛంభుః కశ్యపాయ వరాన్ బహూన్
ఇలా ఎన్నో స్తోత్రాలతో గౌరీపతియైన శివుడిని స్తుతించగా, శంభువు సంతోషించి కశ్యపునికి అనేక వరాలు ఇచ్చాడు.
భార్యార్థినం తు తం ప్రాహ స్యాతాం భార్యే ఉభే తు తే నదీస్వరూపే పత్న్యౌ యే గఙ్గాం ప్రాప్య సరిద్వరామ్
భార్యలను కోరిన అతనికి శివుడు ఇలా అన్నాడు: 'గంగానదిని చేరిన వారు ఇద్దరూ నదిరూపంలో నీ భార్యలవుతారు.'
తత్సంగమనమాత్రేణ తాభ్యాం భూయాత్ స్వకం వపుః తే గర్భిణ్యౌ పునర్ జాతే గఙ్గాయాశ్ చ ప్రసాదతః
వారి కలయికతోనే నీ స్వరూపం తిరిగి లభిస్తుంది. గంగాదేవి కృపతో వారు ఇద్దరూ మళ్లీ గర్భవతులవుతారు.
తతః ప్రజాపతిః ప్రీతో భార్యే ప్రాప్య మహామనాః ఆహ్వయామ్ ఆస తాన్ విప్రాన్ గౌతమీతీరమ్ ఆశ్రితాన్
అంతటితో సంతోషించిన ప్రజాపతి భార్యలను పొందిన తరువాత, గౌతమీ నది తీరంలో ఉన్న ఋషులను పిలిపించాడు.
సీమన్తోన్నయనం చక్రే తాభ్యాం ప్రీతః ప్రజాపతిః బ్రాహ్మణాన్ పూజయామ్ ఆస విధిదృష్టేన కర్మణా
ఆనందంగా ప్రజాపతి తన ఇద్దరు భార్యలకు సీమంతం చేసి, వేదపద్ధతిన ప్రకారం బ్రాహ్మణులను సత్కరించాడు.
భుక్తవత్స్వ్ అథ విప్రేషు కశ్యపస్యాథ మన్దిరే భర్తృసమీపోపవిష్టా కద్రూర్ విప్రాన్ నిరీక్ష్య చ
బ్రాహ్మణులు భోజనం చేసిన తర్వాత, కశ్యపుని ఇంట్లో భర్త పక్కన కూర్చున్న కద్రూ, బ్రాహ్మణులవైపు చూశింది.
తతః కద్రూర్ ఋషీన్ అక్ష్ణా ప్రాహసత్ తే చ చుక్షుభుః యేనాక్ష్ణా హసితా పాపే భజ్యతాం తే ఽక్షి పాపవత్
అప్పుడే కద్రూ తన కళ్లతో ఋషులను చూసి నవ్వింది. వారు అసహనానికి లోనయ్యారు. 'పాపమా, నీవు కళ్లతో నవ్వినందుకు నీ కంటికి కూడా పాపఫలం కలుగుతుంది' అని వారు శపించారు.
కాణాభవత్ తతః కద్రూః సర్పమాతేతి యోచ్యతే తతః ప్రసాదయామ్ ఆస కశ్యపో భగవాన్ ఋషీన్
అప్పటి నుంచి కద్రూ ఒక కంటిగా మారింది. అందుకే ఆమెను సర్పమాత అని అంటారు. ఆ తరువాత భగవాన్ కశ్యపుడు ఋషులను ప్రసన్నం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు.
తతః ప్రసన్నాస్ తే ప్రోచుర్ గౌతమీ సరితాం వరా అపరాధసహస్రేభ్యో రక్షిష్యతి చ సేవనాత్
తర్వాత సంతోషించిన వారు ఇలా అన్నారు: 'గౌతమీ నదిని సేవించినవారికి, ఆమెను వేలాది అపరాధాలనుండి కాపాడుతుంది.'
భార్యాన్వితస్ తథా చక్రే కశ్యపో మునిసత్తమః తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థమ్ ఉభయోః సంగమం విదుః సర్వపాపప్రశమనం సర్వక్రతుఫలప్రదమ్
తన భార్యలతో కలిసి మహర్షి కశ్యపుడు అలా చేశాడు. అప్పటి నుంచి ఆ తీర్థాన్ని ఇద్దరి సంగమం అని పిలుస్తారు. అది అన్ని పాపాలను తొలగించేది, అన్ని యజ్ఞఫలాలను ప్రసాదించేది.
పురూరవసమ్ ఆఖ్యాతం తీర్థం వేదవిదో విదుః స్మరణాద్ ఏవ పాపానాం నాశనం కిం తు దర్శనాత్
పురూరవసు అనే తీర్థాన్ని వేదజ్ఞులు తెలుసు. దాన్ని స్మరించడమే పాపాలను నశింపజేస్తుంది. చూడటం వల్ల మరింత ఫలం కలుగుతుంది.
పురూరవా బ్రహ్మసదః ప్రాప్య తత్ర సరస్వతీమ్ యదృచ్ఛయా దేవనదీం హసన్తీం బ్రహ్మణో ఽన్తికే తాం దృష్ట్వా రూపసంపన్నామ్ ఉర్వశీం ప్రాహ భూపతిః
పురూరవుడు బ్రహ్మసభలోకి చేరి, అక్కడ బ్రహ్మదేవుని దగ్గర నవ్వుతూ ఉన్న పవిత్రమైన సరస్వతీ నదిని యాదృచ్ఛికంగా చూశాడు. ఆమె అందాన్ని చూసి, రాజు ఉర్వశిని ఇలా అడిగాడు.
కేయం రూపవతీ సాధ్వీ స్థితేయం బ్రహ్మణో ఽన్తికే సర్వాసామ్ ఉత్తమా యోషిద్ దీపయన్తీ సభామ్ ఇమామ్
ఈ అందమైన, మంచితనంతో నిలబడి ఉన్న మహిళ ఎవరు? ఆమె బ్రహ్మదేవుని దగ్గర నిలబడి, ఇక్కడ ఉన్న అందరి స్త్రీలకన్నా మెరుగ్గా కనిపించి, ఈ సభ అంతటినీ ప్రకాశింపజేస్తోంది.
ఉర్వశీ ప్రాహ రాజానమ్ ఇయం దేవనదీ శుభా సరస్వతీ బ్రహ్మసుతా నిత్యమ్ ఏతి చ యాతి చ తచ్ ఛ్రుత్వా విస్మితో రాజా ఆనయేమాం మమాన్తికమ్
ఉర్వశి రాజును ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది: 'ఈమె దేవతల నది అయిన పవిత్ర సరస్వతీ, బ్రహ్మదేవుని కుమార్తె. ఆమె ఎప్పుడూ ఇక్కడికి వచ్చి, తిరిగి వెళ్తూ ఉంటారు.' ఇది విని రాజు ఆశ్చర్యపడి, 'ఆమెను నా దగ్గరకు తీసుకురా' అని చెప్పాడు.
ఉర్వశీ పునర్ అప్య్ ఆహ రాజానం భూరిదక్షిణమ్
ఉర్వశి మరలా ఆ దాతృత్వం కలిగిన రాజుతో మాట్లాడింది.
ఆనీయతే మహారాజ తస్యాః సర్వం నివేద్య చ
'మహారాజా! ఆమెను తీసుకువచ్చి, మీ మాటలన్నీ ఆమెకు చెప్పబడతాయి.'
తతస్ తాం ప్రాహిణోత్ తత్ర రాజా ప్రీత్యా తదోర్వశీమ్ సా గత్వా రాజవచనం న్యవేదయద్ అథోర్వశీ
అప్పుడు రాజు సంతోషంతో ఉర్వశిని అక్కడికి పంపించాడు. ఆమె వెళ్లి రాజు చెప్పిన మాటను సరస్వతీకి తెలియజేసింది.
సరస్వత్య్ అపి తన్ మేనే ఉర్వశ్యా యన్ నివేదితమ్ సా తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ ప్రాయాద్ యత్ర పురూరవాః
ఉర్వశి చెప్పినదాన్ని సరస్వతీ అంగీకరించి, 'అలా చేస్తాను' అని చెప్పి, పురూరవుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లింది.
సరస్వత్యాస్ తతస్ తీరే స రేమే బహులాః సమాః సరస్వాన్ అభవత్ పుత్రో యస్య పుత్రో బృహద్రథః
సరస్వతీ నది తీరంలో పురూరవుడు చాలా సంవత్సరాలు ఆనందంగా గడిపాడు. అతనికి సరస్వంతుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. ఆ సరస్వంతునికి బృహద్రథుడు కుమారుడు.
తాం గచ్ఛన్తీం నృపగృహం నిత్యమ్ ఏవ సరస్వతీమ్ సరస్వన్తం తతో లక్ష్మ జ్ఞాత్వాన్యేషు తథా కృతమ్
లక్ష్మా! సరస్వతీ ఎప్పుడూ రాజుగారి ఇంటికి వెళ్తుండేది. అందువల్ల, సరస్వంతుడు ఇతరుల మధ్య కూడా అలానే ప్రసిద్ధి చెందాడు.
తస్యై దదావ్ అహం శాపం భూయా ఇతి మహానదీ మచ్ఛాపభీతా వాగీశా ప్రాగాద్ దేవీం చ గౌతమీమ్
ఆమెకు నేను 'మళ్లీ మహానదిగా మారిపో' అని శాపం ఇచ్చాను. నా శాపాన్ని భయపడి, వాగ్దేవి తూర్పు వైపు వెళ్లి గౌతమి అయ్యింది.
కమణ్డలుభవాం పూతాం మాతరం లోకపావనీమ్ తాపత్రయోపశమనీమ్ ఐహికాముష్మికప్రదామ్
కమండలువలన పుట్టిన, పవిత్రమైన, లోకాలను పవిత్రం చేసే తల్లి, మూడు రకాల బాధలను శాంతిపరిచే, ఇహపరలోక ఫలితాలను ప్రసాదించే ఆమె.
సా గత్వా గౌతమీం దేవీం ప్రాహ మచ్ఛాపమ్ ఆదితః గఙ్గాపి మామ్ ఉవాచేదం విశాపాం కర్తుమ్ అర్హసి
ఆమె గౌతమి దేవిని దగ్గరకు వెళ్లి, నా శాపాన్ని మొదటి నుంచే వివరించింది. గంగ కూడా, 'మీరు శాపాన్ని తొలగించాలి' అని నన్ను అడిగింది.
న యుక్తం యత్ సరస్వత్యాః శాపం త్వం దత్తవాన్ అసి స్త్రీణామ్ ఏష స్వభావో వై పుంస్కామా యోషితో యతః
'సరస్వతికి మీరు శాపం ఇవ్వడం సరికాదు. స్త్రీలకు ఇది సహజ స్వభావం, ఎందుకంటే వారు పురుషులను కోరుకుంటారు.'
స్వభావచపలా బ్రహ్మన్ యోషితః సకలా అపి త్వం కథం తు న జానీషే జగత్స్రష్టామ్బుజాసన
'బ్రహ్మా! స్త్రీలందరికీ సహజంగా చంచలత్వం ఉంటుంది. జగత్తును సృష్టించిన పద్మాసనుడైన మీరు ఇది తెలియకపోవడం ఎలా?'
విడమ్బయతి కం వా న కామో వాపి స్వభావతః తతో విశాపమ్ అవదం దృశ్యాపి స్యాత్ సరస్వతీ
'కామం సహజంగా ఎవరికైనా మోసగించగలదు. అందుకే, 'సరస్వతీ కూడా కనబడేలా ఉండాలి' అని నేను శాపాన్ని ఉపసంహరించాను.'
తస్మాచ్ ఛాపాన్ నదీ మర్త్యే దృశ్యాదృశ్యా సరస్వతీ యత్రైషా సంగతా దేవీ గఙ్గాయాం శాపవిహ్వలా
అందువల్ల, శాపం కారణంగా సరస్వతీ మానవ లోకంలో కనిపిస్తూ, కనిపించకుండా పోతూ ఉంటుంది. ఈ దేవి శాప బాధతో ఎక్కడ గంగలో కలుస్తుందో—
తత్ర ప్రాయాన్ నృపవరో ధార్మికః స పురూరవాః తపస్ తప్త్వా సమారాధ్య దేవం సిద్ధేశ్వరం హరమ్
అక్కడ ధర్మవంతుడైన పురూరవుడు వెళ్లి, తపస్సు చేసి, సిద్ధేశ్వరుడైన హరుడిని భక్తితో ఆరాధించాడు.
సర్వాన్ కామాన్ అథావాప గఙ్గాయాశ్ చ ప్రసాదతః తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం పురూరవసమ్ ఉచ్యతే
ఆయన గంగాదేవి అనుగ్రహంతో తన కోరికలన్నింటినీ పొందాడు. అప్పటి నుండి ఆ తీర్థాన్ని పురూరవసం అని పిలుస్తారు.