సుపర్ణాసంగమం నామ కాద్రవాసంగమం తథా మహేశ్వరో యత్ర దేవో గఙ్గాపులినమ్ ఆశ్రితః
అక్కడ సుపర్ణాసంగమం అనే సంగమం, కాద్రవాసంగమం అనే సంగమం ఉన్నాయి. అక్కడే మహేశ్వరుడు గంగా తీరంలో నివసిస్తున్నాడు.
అగ్నికుణ్డం చ తత్రైవ రౌద్రం వైష్ణవమ్ ఏవ చ సౌరం సౌమ్యం తథా బ్రాహ్మం కౌమారం వారుణం తథా
అక్కడే అగ్ని కుండాలు ఉన్నాయి — రౌద్రం, వైష్ణవం, సౌరం, సౌమ్యం, బ్రాహ్మం, కౌమారం, వారుణం కూడా ఉన్నాయి.
అప్సరా చ నదీ యత్ర సంగతా గఙ్గయా తథా తత్తీర్థస్మరణాద్ ఏవ కృతకృత్యో భవేన్ నరః
అక్కడ అప్సరా అనే నది గంగతో కలుస్తుంది. ఆ తీర్థాన్ని స్మరించినా సరే, మనిషి తన జీవితంలో అన్నీ సాధించగలడు.
సర్వపాపప్రశమనం శృణు యత్నేన నారద ఇన్ద్రేణ హింసితాః పూర్వం వాలఖిల్యా మహర్షయః దత్తార్ధతపసః సర్వే ప్రోచుస్ తే కాశ్యపం మునిమ్
నారదా! అన్ని పాపాలు పోయే విషయాన్ని శ్రద్ధగా విను. ఇంద్రుడు వాలఖిల్య మహర్షులను బాధించాడు. వారు తపస్సులో అర్ధాన్ని విడిచిపెట్టి, కాశ్యప మహర్షిని అడిగారు.
పుత్రమ్ ఉత్పాదయానేన ఇన్ద్రదర్పహరం శుభమ్ తపసో ఽర్ధం తు దాస్యామస్ తథేత్య్ ఆహ మునిస్ తు తాన్
వారు, 'మీ ద్వారా ఇంద్రుడి గర్వాన్ని తగ్గించే మంచి కుమారుడు పుట్టాలి. మేము మా తపస్సులో అర్ధాన్ని ఇస్తాం,' అని చెప్పారు. ఆ మహర్షి, 'అలా జరుగుతుంది,' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
సుపర్ణాయాం తతో గర్భమ్ ఆదధే స ప్రజాపతిః కద్ర్వాం చైవ శనైర్ బ్రహ్మన్ సర్పాణాం సర్పమాతరి
తర్వాత ఆ ప్రజాపతి సుపర్ణలో గర్భాన్ని ఉంచాడు. క్రమంగా, బ్రాహ్మణా, కద్రూలో కూడా, ఆ సర్పమాతలో గర్భాన్ని ఉంచాడు.
తే గర్భిణ్యావ్ ఉభే ఆహ గన్తుకామః ప్రజాపతిః అపరాధో న చ క్వాపి కార్యో గమనమ్ ఏవ చ
ఆ ఇద్దరు గర్భిణీలకు, ప్రజాపతి వెళ్లిపోవాలనుకుని, 'ఎక్కడా తప్పు జరగకూడదు, మీరు ఇంకెక్కడికీ వెళ్లకూడదు,' అని చెప్పాడు.
అన్యత్ర గమనాచ్ ఛాపో భవిష్యతి న సంశయః
మీరు ఇంకెక్కడికైనా వెళ్తే, తప్పకుండా శాపం వస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా స యయౌ పత్న్యౌ గతే భర్తరి తే ఉభే తదైవ జగ్మతుః సత్త్రమ్ ఋషీణాం భావితాత్మనామ్
అలా చెప్పి, ఆయన వెళ్లిపోయాడు. భర్త వెళ్లిన వెంటనే, ఆ ఇద్దరు భార్యలు తపస్సులో నిమగ్నమైన ఋషుల యజ్ఞానికి వెళ్లారు.
బ్రహ్మవృన్దసమాకీర్ణం గఙ్గాతీరసమాశ్రితమ్ ఉన్మత్తే తే ఉభే నిత్యం వయఃసంపత్తిగర్వితే
ఆ ప్రదేశం బ్రహ్మలతో నిండిపోయి, గంగా తీరంలో ఉంది. ఆ ఇద్దరు భార్యలు, ఎప్పుడూ తమ యవ్వనంతో, అందంతో గర్వంగా ఉండేవారు, అక్కడికి వెళ్లారు.
నివార్యమాణే బహుశో మునిభిస్ తత్త్వదర్శిభిః వికుర్వత్యౌ తత్ర సత్త్రే సమాని చ హవీంషి చ
అక్కడ ఉన్న తత్వాన్ని తెలిసిన మహర్షులు ఎన్నిసార్లు వారించినా, ఆ ఇద్దరూ యజ్ఞంలో, హవిస్సుల్లో అనుచితంగా ప్రవర్తించారు.
యోషితాం దుర్విలసితం కః సంవరితుమ్ ఈశ్వరః తే దృష్ట్వా చుక్షుభుర్ విప్రా అపమార్గరతే ఉభే
స్త్రీల దురాచారాన్ని ఎవరు ఆపగలరు? ఆ ఇద్దరూ తప్పు మార్గంలో ఉన్నదాన్ని చూసి, బ్రాహ్మణులు కలవరపడ్డారు.
అపమార్గస్థితే యస్మాద్ ఆపగే హి భవిష్యథః సుపర్ణా చైవ కద్రూశ్ చ నద్యౌ తే సంబభూవతుః
మీరు నది దగ్గర అపమార్గ మొక్కపై నిలబడతారు కాబట్టి, సుపర్ణా, కద్రూ ఇద్దరూ అక్కడ నదులుగా మారారు.
స కదాచిద్ గృహం ప్రాయాత్ కశ్యపో ఽథ ప్రజాపతిః ఋషిభ్యస్ తత్ర వృత్తాన్తం శాపం తాభ్యాం సవిస్తరమ్
ఒకసారి కశ్యపుడు, ప్రజాపతి, ఇంటికి వచ్చాడు. అక్కడ ఋషులు ఆ సంఘటనను, ఆ ఇద్దరికి జరిగిన శాపాన్ని పూర్తిగా వివరించారు.
శ్రుత్వా తు విస్మయావిష్టః కిం కరోమీత్య్ అచిన్తయత్ ఋషిభ్యః కథయామ్ ఆస వాలఖిల్యా ఇతి శ్రుతాః
ఇది విని అతడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, 'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచించాడు. ఆ తర్వాత ఋషులందరికి ఇలా చెప్పాడు: 'వాళ్లు వాలఖిల్యులు అని పిలవబడతారు.'
త ఊచుః కశ్యపం విప్రం గత్వా గఙ్గాం తు గౌతమీమ్ తత్ర స్తుహి మహేశానం పునర్ భార్యే భవిష్యతః
వారు ఇలా అన్నారు: 'నీవు కశ్యప మహర్షిని దగ్గరికి వెళ్లి, గౌతమీ అని పిలవబడే గంగానదిని చేరి, అక్కడ మహేశ్వరుడిని స్తుతించు. అప్పుడు నీకు భార్యలు మళ్లీ లభిస్తారు.'
బ్రహ్మహత్యాభయాద్ ఏవ యత్ర దేవో మహేశ్వరః గఙ్గామధ్యే సదా హ్య్ ఆస్తే మధ్యమేశ్వరసంజ్ఞయా
బ్రహ్మహత్యా పాప భయంతో దేవుడు మహేశ్వరుడు గంగానదిలో మధ్యలో ఎప్పుడూ ఉన్నాడు. అక్కడ ఆయన మధ్యమేశ్వరుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు.
తథేత్య్ ఉక్త్వా కశ్యపో ఽపి స్నాత్వా గఙ్గాం జితవ్రతః తుష్టావ స్తవనైః పుణ్యైర్ దేవదేవం మహేశ్వరమ్
'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, కశ్యపుడు తన నియమాన్ని కట్టుబడి గంగానదిలో స్నానం చేసి, పవిత్రమైన స్తోత్రాలతో దేవదేవుడైన మహేశ్వరుణ్ణి స్తుతించాడు.
లోకత్రయైకాధిపతేర్ న యస్య కుత్రాపి వస్తున్య్ అభిమానలేశః స సిద్ధనాథో ఽఖిలవిశ్వకర్తా భర్తా శివాయా భవతు ప్రసన్నః
మూడు లోకాలకు ఏకైక అధిపతి అయిన, ఏ వస్తువులోనూ అసలు గర్వం లేని, సిద్ధులలో శ్రేష్ఠుడు, జగత్కర్త, జగత్పోషకుడు, శివాదేవి భర్త అయిన శివుడు మనపై అనుగ్రహం చూపించాలి.
తాపత్రయోష్ణద్యుతితాపితానామ్ ఇతస్ తతో వై పరిధావతాం చ శరీరిణాం స్థావరజఙ్గమానాం త్వమ్ ఏవ దుఃఖవ్యపనోదదక్షః
ఈ లోకంలో స్థావరజంగమమయిన జీవులు ఎక్కడైనా మూడు రకాల బాధలు, వేడి, ఎండ కిరణాల వల్ల బాధపడినప్పుడు, వాటిని తొలగించడంలో నీవే నిపుణుడవు.
సత్త్వాదియోగస్ త్రివిధో ఽపి యస్య శక్రాదిభిర్ వక్తుమ్ అశక్య ఏవ విచిత్రవృత్తిం పరిచిన్త్య సోమం సుఖీ సదా దానపరో వరేణ్యః
శక్రుడు లాంటి దేవతలు కూడా నీలోని మూడు రకాల గుణాల కలయికను వివరించలేరు. నీ విచిత్రమైన స్వభావాన్ని ఆలోచిస్తే, నీవు ఎప్పుడూ సంతోషంగా, దానశీలిగా, అందరిలో శ్రేష్ఠుడివిగా ఉంటావు.
ఇత్యాదిస్తుతిభిర్ దేవః స్తుతో గౌరీపతిః శివః ప్రసన్నో హ్య్ అదదాచ్ ఛంభుః కశ్యపాయ వరాన్ బహూన్
ఇలా ఎన్నో స్తోత్రాలతో గౌరీపతియైన శివుడిని స్తుతించగా, శంభువు సంతోషించి కశ్యపునికి అనేక వరాలు ఇచ్చాడు.
భార్యార్థినం తు తం ప్రాహ స్యాతాం భార్యే ఉభే తు తే నదీస్వరూపే పత్న్యౌ యే గఙ్గాం ప్రాప్య సరిద్వరామ్
భార్యలను కోరిన అతనికి శివుడు ఇలా అన్నాడు: 'గంగానదిని చేరిన వారు ఇద్దరూ నదిరూపంలో నీ భార్యలవుతారు.'
తత్సంగమనమాత్రేణ తాభ్యాం భూయాత్ స్వకం వపుః తే గర్భిణ్యౌ పునర్ జాతే గఙ్గాయాశ్ చ ప్రసాదతః
వారి కలయికతోనే నీ స్వరూపం తిరిగి లభిస్తుంది. గంగాదేవి కృపతో వారు ఇద్దరూ మళ్లీ గర్భవతులవుతారు.
తతః ప్రజాపతిః ప్రీతో భార్యే ప్రాప్య మహామనాః ఆహ్వయామ్ ఆస తాన్ విప్రాన్ గౌతమీతీరమ్ ఆశ్రితాన్
అంతటితో సంతోషించిన ప్రజాపతి భార్యలను పొందిన తరువాత, గౌతమీ నది తీరంలో ఉన్న ఋషులను పిలిపించాడు.
సీమన్తోన్నయనం చక్రే తాభ్యాం ప్రీతః ప్రజాపతిః బ్రాహ్మణాన్ పూజయామ్ ఆస విధిదృష్టేన కర్మణా
ఆనందంగా ప్రజాపతి తన ఇద్దరు భార్యలకు సీమంతం చేసి, వేదపద్ధతిన ప్రకారం బ్రాహ్మణులను సత్కరించాడు.
భుక్తవత్స్వ్ అథ విప్రేషు కశ్యపస్యాథ మన్దిరే భర్తృసమీపోపవిష్టా కద్రూర్ విప్రాన్ నిరీక్ష్య చ
బ్రాహ్మణులు భోజనం చేసిన తర్వాత, కశ్యపుని ఇంట్లో భర్త పక్కన కూర్చున్న కద్రూ, బ్రాహ్మణులవైపు చూశింది.
తతః కద్రూర్ ఋషీన్ అక్ష్ణా ప్రాహసత్ తే చ చుక్షుభుః యేనాక్ష్ణా హసితా పాపే భజ్యతాం తే ఽక్షి పాపవత్
అప్పుడే కద్రూ తన కళ్లతో ఋషులను చూసి నవ్వింది. వారు అసహనానికి లోనయ్యారు. 'పాపమా, నీవు కళ్లతో నవ్వినందుకు నీ కంటికి కూడా పాపఫలం కలుగుతుంది' అని వారు శపించారు.
కాణాభవత్ తతః కద్రూః సర్పమాతేతి యోచ్యతే తతః ప్రసాదయామ్ ఆస కశ్యపో భగవాన్ ఋషీన్
అప్పటి నుంచి కద్రూ ఒక కంటిగా మారింది. అందుకే ఆమెను సర్పమాత అని అంటారు. ఆ తరువాత భగవాన్ కశ్యపుడు ఋషులను ప్రసన్నం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు.
తతః ప్రసన్నాస్ తే ప్రోచుర్ గౌతమీ సరితాం వరా అపరాధసహస్రేభ్యో రక్షిష్యతి చ సేవనాత్
తర్వాత సంతోషించిన వారు ఇలా అన్నారు: 'గౌతమీ నదిని సేవించినవారికి, ఆమెను వేలాది అపరాధాలనుండి కాపాడుతుంది.'