కనీయాంస్ తు సమర్థో ఽపి పరివిత్తిభయాన్ మునే నాకరోద్ దారకర్మాది నైవాగ్నీనామ్ ఉపాసనమ్
తమ్ముడు చేయగలిగినవాడైనా, వారసత్వ భయంతో పెళ్లి పనులు, అగ్ని పూజ వంటి వాటిని చేయలేదు, ఓ మునీశ్వరా!
తతః ప్రోచుః పితృగణాః పుత్రం కక్షీవతః శుభమ్ జ్యేష్ఠం చైవ కనిష్ఠం చ పృథక్ పృథగ్ ఇదం వచః
అంతటా పితృదేవతలు కక్షీవతుని ఇద్దరు మంచి కుమారులకు, పెద్దవాడికీ, చిన్నవాడికీ వేరువేరుగా ఇలా చెప్పారు.
ఋణత్రయాపనోదాయ క్రియతాం దారసంగ్రహః
మూడు రకాల ఋణాలు తొలగించడానికి పెళ్లి జరిపించండి.
నేత్య్ ఉవాచ తతో జ్యేష్ఠః కిమ్ ఋణం కేన యుజ్యతే కనీయాంస్ తు పితౄన్ ప్రాహ న యోగ్యో దారసంగ్రహః
అప్పుడు పెద్దవాడు ఇలా అన్నాడు: 'లేదు, ఏ ఋణం, ఎవరి వల్ల కలుగుతుంది?' కానీ తమ్ముడు పితృదేవతలకు ఇలా అన్నాడు: 'పెళ్లి నాకు యోగ్యం కాదు.'
జ్యేష్ఠే సతి మహాప్రాజ్ఞః పరివిత్తిభయాద్ ఇతి తావ్ ఉభౌ పునర్ అప్య్ ఏవమ్ ఊచుస్ తే వై పితామహాః
పెద్దవాడు ఉన్నప్పుడు వారసత్వ భయంతోనే అని, ఇద్దరూ మళ్లీ అలాగే పితృదేవతలకు చెప్పారు, ఓ మహాప్రజ్ఞా!
యాతామ్ ఉభౌ గౌతమీం తు పుణ్యాం కక్షీవతః సుతౌ కురుతాం గౌతమీస్నానం సర్వాభీష్టప్రదాయకమ్
కక్షీవతుని ఇద్దరు కుమారులు పవిత్రమైన గౌతమీకి వెళ్లి, అన్ని కోరికలను తీరుస్తున్న గౌతమీ స్నానం చేయండి.
గచ్ఛతాం గౌతమీం గఙ్గాం లోకత్రితయపావనీమ్ స్నానం చ తర్పణం తస్యాం కురుతాం శ్రద్ధయాన్వితౌ
గౌతమీగా గంగా, మూడు లోకాల్ని పవిత్రం చేసే తీర్థంగా ఉన్నది. అక్కడకు వెళ్లినవారు, విశ్వాసంతో స్నానం చేసి, తర్పణం చేయాలి.
దృష్టావనామితా ధ్యాతా గౌతమీ సర్వకామదా న దేశకాలజాత్యాదినియమో ఽత్రావగాహనే జ్యేష్ఠో ఽనృణస్ తతో భూయాత్ పరివిత్తిర్ న చేతరః
గౌతమీని చూసినా, నమస్కరించినా, ధ్యానం చేసినా, అన్ని కోరికలు తీరతాయి. అక్కడ ప్రవేశించడంలో దేశం, కాలం, జాతి వంటి ఏ నియమమూ లేదు. పెద్దవాడు అప్పుల burden లేకుండా ఉంటే, అప్పుడు మాత్రమే అది సాధ్యం.
తతః పృథుశ్రవా జ్యేష్ఠః కృత్వా స్నానం సతర్పణమ్ త్రయాణామ్ అపి లోకానాం కాక్షీవతో ఽనృణో ఽభవత్
ఆ తరువాత, పృథుశ్రవా అనే పెద్దవాడు, స్నానం చేసి, తర్పణం చేసి, మూడు లోకాలపట్ల ఉన్న అప్పుల నుంచి విముక్తుడయ్యాడు, ఓ కాక్షీవత వంశజా!
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థమ్ ఋణమోచనమ్ ఉచ్యతే శ్రౌతస్మార్త-ఋణేభ్యశ్ చ ఇతరేభ్యశ్ చ నారద తత్ర స్నానేన దానేన ఋణీ ముక్తః సుఖీ భవేత్
అప్పటి నుంచీ ఆ తీర్థాన్ని 'అప్పు తీరే తీర్థం' అని పిలుస్తారు. నారదా! అక్కడ స్నానం చేసి, దానం చేస్తే, వేద, పితృ, ఇతర అప్పుల నుంచి విముక్తి లభించి, సుఖంగా ఉంటారు.
సుపర్ణాసంగమం నామ కాద్రవాసంగమం తథా మహేశ్వరో యత్ర దేవో గఙ్గాపులినమ్ ఆశ్రితః
అక్కడ సుపర్ణాసంగమం అనే సంగమం, కాద్రవాసంగమం అనే సంగమం ఉన్నాయి. అక్కడే మహేశ్వరుడు గంగా తీరంలో నివసిస్తున్నాడు.
అగ్నికుణ్డం చ తత్రైవ రౌద్రం వైష్ణవమ్ ఏవ చ సౌరం సౌమ్యం తథా బ్రాహ్మం కౌమారం వారుణం తథా
అక్కడే అగ్ని కుండాలు ఉన్నాయి — రౌద్రం, వైష్ణవం, సౌరం, సౌమ్యం, బ్రాహ్మం, కౌమారం, వారుణం కూడా ఉన్నాయి.
అప్సరా చ నదీ యత్ర సంగతా గఙ్గయా తథా తత్తీర్థస్మరణాద్ ఏవ కృతకృత్యో భవేన్ నరః
అక్కడ అప్సరా అనే నది గంగతో కలుస్తుంది. ఆ తీర్థాన్ని స్మరించినా సరే, మనిషి తన జీవితంలో అన్నీ సాధించగలడు.
సర్వపాపప్రశమనం శృణు యత్నేన నారద ఇన్ద్రేణ హింసితాః పూర్వం వాలఖిల్యా మహర్షయః దత్తార్ధతపసః సర్వే ప్రోచుస్ తే కాశ్యపం మునిమ్
నారదా! అన్ని పాపాలు పోయే విషయాన్ని శ్రద్ధగా విను. ఇంద్రుడు వాలఖిల్య మహర్షులను బాధించాడు. వారు తపస్సులో అర్ధాన్ని విడిచిపెట్టి, కాశ్యప మహర్షిని అడిగారు.
పుత్రమ్ ఉత్పాదయానేన ఇన్ద్రదర్పహరం శుభమ్ తపసో ఽర్ధం తు దాస్యామస్ తథేత్య్ ఆహ మునిస్ తు తాన్
వారు, 'మీ ద్వారా ఇంద్రుడి గర్వాన్ని తగ్గించే మంచి కుమారుడు పుట్టాలి. మేము మా తపస్సులో అర్ధాన్ని ఇస్తాం,' అని చెప్పారు. ఆ మహర్షి, 'అలా జరుగుతుంది,' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
సుపర్ణాయాం తతో గర్భమ్ ఆదధే స ప్రజాపతిః కద్ర్వాం చైవ శనైర్ బ్రహ్మన్ సర్పాణాం సర్పమాతరి
తర్వాత ఆ ప్రజాపతి సుపర్ణలో గర్భాన్ని ఉంచాడు. క్రమంగా, బ్రాహ్మణా, కద్రూలో కూడా, ఆ సర్పమాతలో గర్భాన్ని ఉంచాడు.
తే గర్భిణ్యావ్ ఉభే ఆహ గన్తుకామః ప్రజాపతిః అపరాధో న చ క్వాపి కార్యో గమనమ్ ఏవ చ
ఆ ఇద్దరు గర్భిణీలకు, ప్రజాపతి వెళ్లిపోవాలనుకుని, 'ఎక్కడా తప్పు జరగకూడదు, మీరు ఇంకెక్కడికీ వెళ్లకూడదు,' అని చెప్పాడు.
అన్యత్ర గమనాచ్ ఛాపో భవిష్యతి న సంశయః
మీరు ఇంకెక్కడికైనా వెళ్తే, తప్పకుండా శాపం వస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా స యయౌ పత్న్యౌ గతే భర్తరి తే ఉభే తదైవ జగ్మతుః సత్త్రమ్ ఋషీణాం భావితాత్మనామ్
అలా చెప్పి, ఆయన వెళ్లిపోయాడు. భర్త వెళ్లిన వెంటనే, ఆ ఇద్దరు భార్యలు తపస్సులో నిమగ్నమైన ఋషుల యజ్ఞానికి వెళ్లారు.
బ్రహ్మవృన్దసమాకీర్ణం గఙ్గాతీరసమాశ్రితమ్ ఉన్మత్తే తే ఉభే నిత్యం వయఃసంపత్తిగర్వితే
ఆ ప్రదేశం బ్రహ్మలతో నిండిపోయి, గంగా తీరంలో ఉంది. ఆ ఇద్దరు భార్యలు, ఎప్పుడూ తమ యవ్వనంతో, అందంతో గర్వంగా ఉండేవారు, అక్కడికి వెళ్లారు.
నివార్యమాణే బహుశో మునిభిస్ తత్త్వదర్శిభిః వికుర్వత్యౌ తత్ర సత్త్రే సమాని చ హవీంషి చ
అక్కడ ఉన్న తత్వాన్ని తెలిసిన మహర్షులు ఎన్నిసార్లు వారించినా, ఆ ఇద్దరూ యజ్ఞంలో, హవిస్సుల్లో అనుచితంగా ప్రవర్తించారు.
యోషితాం దుర్విలసితం కః సంవరితుమ్ ఈశ్వరః తే దృష్ట్వా చుక్షుభుర్ విప్రా అపమార్గరతే ఉభే
స్త్రీల దురాచారాన్ని ఎవరు ఆపగలరు? ఆ ఇద్దరూ తప్పు మార్గంలో ఉన్నదాన్ని చూసి, బ్రాహ్మణులు కలవరపడ్డారు.
అపమార్గస్థితే యస్మాద్ ఆపగే హి భవిష్యథః సుపర్ణా చైవ కద్రూశ్ చ నద్యౌ తే సంబభూవతుః
మీరు నది దగ్గర అపమార్గ మొక్కపై నిలబడతారు కాబట్టి, సుపర్ణా, కద్రూ ఇద్దరూ అక్కడ నదులుగా మారారు.
స కదాచిద్ గృహం ప్రాయాత్ కశ్యపో ఽథ ప్రజాపతిః ఋషిభ్యస్ తత్ర వృత్తాన్తం శాపం తాభ్యాం సవిస్తరమ్
ఒకసారి కశ్యపుడు, ప్రజాపతి, ఇంటికి వచ్చాడు. అక్కడ ఋషులు ఆ సంఘటనను, ఆ ఇద్దరికి జరిగిన శాపాన్ని పూర్తిగా వివరించారు.
శ్రుత్వా తు విస్మయావిష్టః కిం కరోమీత్య్ అచిన్తయత్ ఋషిభ్యః కథయామ్ ఆస వాలఖిల్యా ఇతి శ్రుతాః
ఇది విని అతడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, 'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచించాడు. ఆ తర్వాత ఋషులందరికి ఇలా చెప్పాడు: 'వాళ్లు వాలఖిల్యులు అని పిలవబడతారు.'
త ఊచుః కశ్యపం విప్రం గత్వా గఙ్గాం తు గౌతమీమ్ తత్ర స్తుహి మహేశానం పునర్ భార్యే భవిష్యతః
వారు ఇలా అన్నారు: 'నీవు కశ్యప మహర్షిని దగ్గరికి వెళ్లి, గౌతమీ అని పిలవబడే గంగానదిని చేరి, అక్కడ మహేశ్వరుడిని స్తుతించు. అప్పుడు నీకు భార్యలు మళ్లీ లభిస్తారు.'
బ్రహ్మహత్యాభయాద్ ఏవ యత్ర దేవో మహేశ్వరః గఙ్గామధ్యే సదా హ్య్ ఆస్తే మధ్యమేశ్వరసంజ్ఞయా
బ్రహ్మహత్యా పాప భయంతో దేవుడు మహేశ్వరుడు గంగానదిలో మధ్యలో ఎప్పుడూ ఉన్నాడు. అక్కడ ఆయన మధ్యమేశ్వరుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు.
తథేత్య్ ఉక్త్వా కశ్యపో ఽపి స్నాత్వా గఙ్గాం జితవ్రతః తుష్టావ స్తవనైః పుణ్యైర్ దేవదేవం మహేశ్వరమ్
'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, కశ్యపుడు తన నియమాన్ని కట్టుబడి గంగానదిలో స్నానం చేసి, పవిత్రమైన స్తోత్రాలతో దేవదేవుడైన మహేశ్వరుణ్ణి స్తుతించాడు.
లోకత్రయైకాధిపతేర్ న యస్య కుత్రాపి వస్తున్య్ అభిమానలేశః స సిద్ధనాథో ఽఖిలవిశ్వకర్తా భర్తా శివాయా భవతు ప్రసన్నః
మూడు లోకాలకు ఏకైక అధిపతి అయిన, ఏ వస్తువులోనూ అసలు గర్వం లేని, సిద్ధులలో శ్రేష్ఠుడు, జగత్కర్త, జగత్పోషకుడు, శివాదేవి భర్త అయిన శివుడు మనపై అనుగ్రహం చూపించాలి.
తాపత్రయోష్ణద్యుతితాపితానామ్ ఇతస్ తతో వై పరిధావతాం చ శరీరిణాం స్థావరజఙ్గమానాం త్వమ్ ఏవ దుఃఖవ్యపనోదదక్షః
ఈ లోకంలో స్థావరజంగమమయిన జీవులు ఎక్కడైనా మూడు రకాల బాధలు, వేడి, ఎండ కిరణాల వల్ల బాధపడినప్పుడు, వాటిని తొలగించడంలో నీవే నిపుణుడవు.