తస్య పుత్రో మహాన్ ఆసీద్ యువనాశ్వో నరాధిపః మాన్ధాతా యువనాశ్వస్య త్రిలోకవిజయీ సుతః
ఆమెకు యువనాశ్వుడు అనే గొప్ప రాజు కుమారుడు. యువనాశ్వునికి త్రిలొకాలను జయించిన మాంధాతృ కుమారుడు.
తస్య చైత్రరథీ భార్యా శశబిన్దోః సుతాభవత్ సాధ్వీ బిన్దుమతీ నామ రూపేణాసదృశీ భువి
మాంధాతృ భార్య చైత్రరథి, శశబిందువు కుమార్తె, బిందుమతీ. ఆమె భూమిపై అందంలో ఎవరికీ సమానురాలు కాదు.
పతివ్రతా చ జ్యేష్ఠా చ భ్రాతౄణామ్ అయుతస్య వై తస్యామ్ ఉత్పాదయామ్ ఆస మాన్ధాతా ద్వౌ సుతౌ ద్విజాః
ఆమె పతివ్రత, పది వేల మంది అన్నదమ్ములలో పెద్దది. మాంధాతృ ఆమెలో ఇద్దరు కుమారులను పొందాడు.
పురుకుత్సం చ ధర్మజ్ఞం ముచుకున్దం చ పార్థివమ్ పురుకుత్ససుతస్ త్వ్ ఆసీత్ త్రసదస్యుర్ మహీపతిః
పురుకుత్సుడు ధర్మజ్ఞుడు, ముచుకుందుడు రాజు. పురుకుత్సుని కుమారుడు భూమిపై పరిపాలించిన త్రసదస్యుడు.
నర్మదాయామ్ అథోత్పన్నః సంభూతస్ తస్య చాత్మజః సంభూతస్య తు దాయాదస్ త్రిధన్వా రిపుమర్దనః
నర్మదా నదిలో సంభూతుడు పుట్టాడు. సంభూతునికి త్రిధన్వుడు అనే శత్రువులను సంహరించిన కుమారుడు పుట్టాడు.
రాజ్ఞస్ త్రిధన్వనస్ త్వ్ ఆసీద్ విద్వాంస్ త్రయ్యారుణః ప్రభుః తస్య సత్యవ్రతో నామ కుమారో ఽభూన్ మహాబలః
త్రిధన్వునికి త్రయ్యారుణుడు అనే విద్యావంతుడు, పరాక్రమశాలి కుమారుడు. అతనికి మహాబలుడు అయిన సత్యవ్రతుడు పుట్టాడు.
పరిగ్రహణమన్త్రాణాం విఘ్నం చక్రే సుదుర్మతిః యేన భార్యా కృతోద్వాహా హృతా చైవ పరస్య హ
దుష్టమనస్సుతో, పెళ్లి మంత్రాలకు అడ్డంకి కలిగించాడు. అలా, ఇప్పటికే పెళ్లయిన వాడి భార్యను తాను తీసుకుపోయాడు.
బాల్యాత్ కామాచ్ చ మోహాచ్ చ సాహసాచ్ చాపలేన చ జహార కన్యాం కామార్తః కస్యచిత్ పురవాసినః
బాల్యమూ, కోరిక, మాయ, తొందర, అవివేకం వల్ల, ఒక పట్టణవాసి కుమార్తెను కామంతో అపహరించాడు.
అధర్మశఙ్కునా తేన తం స త్రయ్యారుణో ఽత్యజత్ అపధ్వంసేతి బహుశో వదన్ క్రోధసమన్వితః
ఆ పాపం వల్ల, మూడు వేదాల పూజారి కోపంతో, 'ఇతడిని బయటకు తోదు' అని పదే పదే చెప్పి, అతన్ని వదిలిపెట్టాడు.
సో ఽబ్రవీత్ పితరం త్యక్తః క్వ గచ్ఛామీతి వై ముహుః పితా చ తమ్ అథోవాచ శ్వపాకైః సహ వర్తయ
వదిలివేయబడిన వాడు, తండ్రిని మళ్లీ మళ్లీ 'నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి?' అని అడిగాడు. తండ్రి, 'నీవు చుట్టుపక్కల వెలివేయబడినవారితో ఉండు' అని చెప్పాడు.
నాహం పుత్రేణ పుత్రార్థీ త్వయాద్య కులపాంసన ఇత్య్ ఉక్తః స నిరాక్రామన్ నగరాద్ వచనాత్ పితుః
'నీవల్ల నాకు ఇక పుత్రసంతానం అవసరం లేదు, వంశాన్ని కలుషితం చేసినవాడా!' అని తండ్రి అన్నాడు. అందువల్ల, తండ్రి ఆజ్ఞతో అతడు నగరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
న చ తం వారయామ్ ఆస వసిష్ఠో భగవాన్ ఋషిః స తు సత్యవ్రతో విప్రాః శ్వపాకావసథాన్తికే
పూజ్యుడు వసిష్ఠుడు అతన్ని ఆపలేదు. అందువల్ల, సత్యవ్రతుడు, బ్రాహ్మణులారా, వెలివేయబడినవారి పక్కన నివసించాడు.
పిత్రా త్యక్తో ఽవసద్ వీరః పితాప్య్ అస్య వనం యయౌ తతస్ తస్మింస్ తు విషయే నావర్షత్ పాకశాసనః
తండ్రి వదిలిన వాడు అక్కడే ఉండిపోయాడు. అతని తండ్రి కూడా అరణ్యంలోకి వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడు ఆ ప్రాంతంలో ఇంద్రుడు వర్షాన్ని నిలిపేశాడు.
సమా ద్వాదశ భో విప్రాస్ తేనాధర్మేణ వై తదా దారాంస్ తు తస్య విషయే విశ్వామిత్రో మహాతపాః
బ్రాహ్మణులారా, ఆ పాపం వల్ల అక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు కరువు వచ్చింది. ఆ ప్రాంతంలో మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు తన కుటుంబంతో ఉండేవాడు.
సంన్యస్య సాగరాన్తే తు చకార విపులం తపః తస్య పత్నీ గలే బద్ధ్వా మధ్యమం పుత్రమ్ ఔరసమ్
అన్నింటిని వదిలి సముద్రతీరంలో విశ్వామిత్రుడు ఘనమైన తపస్సు చేశాడు. అతని భార్య, మధ్య కుమారుడిని మెడకు కట్టి—తన సొంత బిడ్డను—
శేషస్య భరణార్థాయ వ్యక్రీణాద్ గోశతేన వై తం చ బద్ధం గలే దృష్ట్వా విక్రయార్థం నృపాత్మజః
మిగతా పిల్లలను పోషించేందుకు, ఆమె ఆ కుమారుడిని నూరు ఆవులతో అమ్మింది. అతడిని మెడకు కట్టి అమ్మడానికి తీసుకువెళ్తున్నప్పుడు, రాజకుమారుడు చూశాడు.
మహర్షిపుత్రం ధర్మాత్మా మోక్షయామ్ ఆస భో ద్విజాః సత్యవ్రతో మహాబాహుర్ భరణం తస్య చాకరోత్
ధర్మాత్ముడైన సత్యవ్రతుడు, మహాబాహువు, ఆ మహర్షిపుత్రుడిని విడిపించాడు, బ్రాహ్మణులారా, అతని పోషణ బాధ్యతను తీసుకున్నాడు.
విశ్వామిత్రస్య తుష్ట్యర్థమ్ అనుకమ్పార్థమ్ ఏవ చ సో ఽభవద్ గాలవో నామ గలే బన్ధాన్ మహాతపాః మహర్షిః కౌశికో ధీమాంస్ తేన వీరేణ మోక్షితః
విశ్వామిత్రునికి సంతృప్తి కలిగించేందుకు, దయతో, ఆ మహాతపస్వి మెడలో బంధనంతో గాలవుడు అనే పేరు పొందాడు. కౌశిక మహర్షిని ఆ వీరుడు విడిపించాడు.
సత్యవ్రతస్ తు భక్త్యా చ కృపయా చ ప్రతిజ్ఞయా విశ్వామిత్రకలత్రం తు బభార వినయే స్థితః
సత్యవ్రతుడు భక్తితో, దయతో, తన ప్రతిజ్ఞతో, విశ్వామిత్రుని కుటుంబాన్ని విధిగా పోషించాడు.
హత్వా మృగాన్ వరాహాంశ్ చ మహిషాంశ్ చ వనేచరాన్ విశ్వామిత్రాశ్రమాభ్యాశే మాంసం వృక్షే బబన్ధ చ
విశ్వామిత్రుని ఆశ్రమం దగ్గర అడవిలో ఉన్న జింకలు, పందులు, ఎద్దులను వేటాడి, వాటి మాంసాన్ని చెట్టుకు కట్టాడు.
ఉపాంశువ్రతమ్ ఆస్థాయ దీక్షాం ద్వాదశవార్షికీమ్ పితుర్ నియోగాద్ అవసత్ తస్మిన్ వనగతే నృపే
అతడు మౌనవ్రతాన్ని, పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను చేపట్టి, తండ్రి ఆజ్ఞతో, రాజు అరణ్యంలో ఉన్నంతకాలం అక్కడే ఉన్నాడు.
అయోధ్యాం చైవ రాజ్యం చ తథైవాన్తఃపురం మునిః యాజ్యోపాధ్యాయసంయోగాద్ వసిష్ఠః పర్యరక్షత
వసిష్ఠుడు, యాజకులు, ఉపాధ్యాయులతో కలిసి, అయోధ్య, రాజ్యం, అంతఃపురాన్ని కాపాడాడు.
సత్యవ్రతస్ తు బాల్యాచ్ చ భావినో ఽర్థస్య వై బలాత్ వసిష్ఠే ఽభ్యధికం మన్యుం ధారయామ్ ఆస నిత్యశః
కానీ, సత్యవ్రతుడు తన బాల్యంతో, భవిష్యత్తు ప్రభావంతో, వసిష్ఠునిపై ఎప్పుడూ ఎక్కువ కోపాన్ని కలిగి ఉండేవాడు.
పిత్రా హి తం తదా రాష్ట్రాత్ త్యజ్యమానం ప్రియం సుతమ్ నివారయామ్ ఆస మునిర్ బహునా కారణేన న
తన ప్రియమైన కుమారుడిని తండ్రి రాజ్యంనుంచి వెలివేస్తున్నప్పుడు, అనేక కారణాలు ఉన్నా, ముని అతన్ని ఆపలేదు.
పాణిగ్రహణమన్త్రాణాం నిష్ఠా స్యాత్ సప్తమే పదే న చ సత్యవ్రతస్ తస్మాద్ ధతవాన్ సప్తమే పదే
పాణిగ్రహణ మంత్రాలు ఏడవ అడుగుతో పూర్తవుతాయి. కానీ సత్యవ్రతుడు ఆ ఏడవ అడుగులో ఆచారం పూర్తిచేయలేదు. అందుకే అతడిని ఏడవ అడుగులో వదిలేశారు.
జానన్ ధర్మం వసిష్ఠస్ తు న మాం త్రాతీతి భో ద్విజాః సత్యవ్రతస్ తదా రోషం వసిష్ఠే మనసాకరోత్
ధర్మం తెలుసుకున్న వశిష్ఠుడు నన్ను రక్షించలేదు, ఓ ద్విజులారా! అప్పుడు సత్యవ్రతుడు మనసులో వశిష్ఠుడిపై కోపం తెచ్చుకున్నాడు.
గుణబుద్ధ్యా తు భగవాన్ వసిష్ఠః కృతవాంస్ తథా న చ సత్యవ్రతస్ తస్య తమ్ ఉపాంశుమ్ అబుధ్యత
భగవంతుడు వశిష్ఠుడు మంచి గుణాన్ని గుర్తించి అలా చేశాడు. కానీ సత్యవ్రతుడు ఆయన మౌన సంకల్పాన్ని అర్థం చేసుకోలేకపోయాడు.
తస్మిన్న్ అపరితోషశ్ చ పితుర్ ఆసీన్ మహాత్మనః తేన ద్వాదశ వర్షాణి నావర్షత్ పాకశాసనః
ఆ మహాత్ముడైన తండ్రికి సంతృప్తి లేకపోవడం వల్ల పాకశాసనుడు పన్నెండు సంవత్సరాలు వాన కురిపించలేదు.
తేన త్వ్ ఇదానీం విహితాం దీక్షాం తాం దుర్వహాం భువి కులస్య నిష్కృతిర్ విప్రాః కృతా సా వై భవేద్ ఇతి
ఇప్పుడు భూమిపై ఆ కఠినమైన దీక్షను చేపట్టడం వంశానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా జరిగింది, బ్రాహ్మణులారా! అది నెరవేరాలని చేయబడింది.
న తం వసిష్ఠో భగవాన్ పిత్రా త్యక్తం న్యవారయత్ అభిషేక్ష్యామ్య్ అహం పుత్రమ్ అస్యేత్య్ ఏవంమతిర్ మునిః
తండ్రి వదిలిపెట్టినా, భగవంతుడు వశిష్ఠుడు అతడిని ఆపలేదు. 'నేనే అతని కుమారుడిని అభిషేకం చేస్తాను' అని ముని భావించాడు.