భూతవద్ భవితవ్యం స్యాద్ దాస్యమానం తు దత్తవత్ ప్రాప్తవ్యం ప్రాప్తవత్ తత్ర దైవీ వాగ్ అభవచ్ ఛుభా
ఏమి జరగబోతుందో అది తప్పక జరుగుతుంది; ఏమి ఇవ్వబోతున్నారో అది ఇచ్చినట్టే, ఏమి పొందబోతున్నారో అది పొందినట్టే. అలా ఒక దైవికమైన, మంగళకరమైన స్వరం వినిపించింది.
ప్రభూతశత్రుః పరిభూతదుఃఖః సంపూజ్య సోమేశ్వరమ్ ఆప లిఙ్గమ్ దిగీశ్వరత్వం ద్రవిణప్రభుత్వమ్ అపారదాతృత్వకలత్రపుత్రాన్
అనేక శత్రువుల చేత బాధపడుతూ, అవమాన బాధతో ఉన్న అతను సోమేశ్వరుని పూజించి, లింగాన్ని పొందాడు. దాంతో పాటు దిక్పాలకత్వం, అపారమైన ధనం, అపరాధములను క్షమించే శక్తి, భార్య, కుమారులు అన్నీ అతనికి లభించాయి.
తాం వాచం ధనదః శ్రుత్వా దేవదేవం త్రిశూలినమ్ ఏవం భవతు నామేతి ధనదో వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ఆ స్వరం విని, ధనపతి దేవదేవుడైన త్రిశూలధారిని ఇలా అన్నాడు: 'అలా జరగాలి, మీరు చెప్పినట్లే కావాలి.'
తథైవాస్త్వ్ ఇతి దేవేశో దైవీం వాచమ్ అమన్యత పులస్త్యం చ వరైః పుణ్యైస్ తథా విశ్రవసం మునిమ్
'అలా జరగాలి' అని దేవతల అధిపతి ఆ దైవిక స్వరాన్ని అంగీకరించాడు. అలాగే పులస్త్యుడు, విశ్రవసు మునులకు కూడా మంగళకరమైన వరాలు ఇచ్చాడు.
ధనపాలం చ దేవేశో హ్య్ అభినన్ద్య యయౌ శివః తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం పౌలస్త్యం ధనదం విదుః
ధనపతిని అభినందించి దేవేశుడు శివుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు. అప్పటి నుండి ఆ తీర్థం పౌలస్త్య, ధనద అని ప్రసిద్ధి చెందింది.
తథా వైశ్రవసం పుణ్యం సర్వకామప్రదం శుభమ్ తేషు స్నానాది యత్ కించిత్ తత్ సర్వం బహుపుణ్యదమ్
అక్కడ వైశ్రవసుడు, మంగళకరుడు, అన్ని కోరికలు తీరుస్తాడు. అక్కడ స్నానం చేయడం లేదా ఏదైనా పుణ్యకార్యం చేయడం వల్ల ఎంతో పుణ్యం కలుగుతుంది.
అగ్నితీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం సర్వక్రతుఫలప్రదమ్ సర్వవిఘ్నోపశమనం తత్తీర్థస్య ఫలం శృణు
అగ్నితీర్థం అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ స్థలం అన్ని యజ్ఞఫలాలను ఇస్తుంది, అన్ని విఘ్నాలను తొలగిస్తుంది. ఆ తీర్థఫలాన్ని విను.
జాతవేదా ఇతి ఖ్యాతో అగ్నేర్ భ్రాతా స హవ్యవాట్ హవ్యం వహన్తం దేవానాం గౌతమ్యాస్ తీర ఏవ తు
అతడు జాతవేద అని ప్రసిద్ధి. అగ్నికి అన్నయ్య, దేవతలకు హవిస్సు తీసుకెళ్లేవాడు, గౌతమి నది తీరంలో నివసిస్తున్నాడు.
ఋషీణాం సత్త్రసదనే అగ్నేర్ భ్రాతరమ్ ఉత్తమమ్ భ్రాతుః ప్రియం తథా దక్షం మధుర్ దితిసుతో బలీ
ఋషుల సభలో, అగ్నికి అన్నయ్య అయిన ఉత్తముడు, తన సోదరుడు, దక్షుడు ప్రియమైన దితి కుమారుడు మధు, ఋషులు, దేవతలు చూస్తుండగానే అతన్ని సంహరించాడు.
జఘాన ఋషిముఖ్యేషు పశ్యత్సు చ సురేష్వ్ అపి హవ్యం దేవా నైవ చాపుర్ మృతే వై జాతవేదసి
ముఖ్యమైన ఋషులు, దేవతలు చూస్తుండగానే మధు, అగ్ని అన్నయ్యను హతమార్చాడు. జాతవేద మరణంతో, దేవతలకు హవిస్సు అందడం ఆగిపోయింది.
మృతే భ్రాతరి స త్వ్ అగ్నిః ప్రియే వై జాతవేదసి కోపేన మహతావిష్టో గాఙ్గమ్ అమ్భః సమావిశత్
తన ప్రియమైన అన్నయ్య జాతవేద మరణంతో, అగ్ని గొప్ప కోపంతో గంగా జలంలోకి ప్రవేశించాడు.
గఙ్గామ్భసి సమావిష్టే హ్య్ అగ్నౌ దేవాశ్ చ మానుషాః జీవమ్ ఉత్సర్జయామ్ ఆసుర్ అగ్నిజీవా యతో మతాః
అగ్ని గంగా నీటిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, దేవతలు, మనుషులు అందరూ అగ్ని జీవాన్ని విడిచిపెట్టారు. అందుకే వారిని 'అగ్ని జీవులు' అంటారు.
యత్రాగ్నిర్ జలమ్ ఆవిష్టస్ తం దేశం సర్వ ఏవ తే ఆజగ్ముర్ విబుధాః సర్వ ఋషయః పితరస్ తథా
అగ్ని నీటిలోకి ప్రవేశించిన ఆ స్థలానికి, అన్ని దేవతలు, అన్ని ఋషులు, పితృదేవతలు కూడగట్టారు.
వినాగ్నినా న జీవామః స్తువన్తో ఽగ్నిం విశేషతః అగ్నిం జలగతం దృష్ట్వా ప్రియం చోచుర్ దివౌకసః
అగ్ని లేకుండా మనం బ్రతకలేము అని వారు ప్రత్యేకంగా అగ్నిని స్తుతించారు. తమ ప్రియమైన అగ్ని నీటిలో మునిగిపోవడం చూసి, దేవలోకవాసులు దుఃఖించారు.
దేవాఞ్ జీవయ హవ్యేన కవ్యేన చ పితౄంస్ తథా మానుషాన్ అన్నపాకేన బీజానాం క్లేదనేన చ
దేవతలకు హవిస్సుతో, పితృదేవతలకు పిండప్రదానంతో, మనుషులకు అన్నపానంతో, విత్తనాలకు తేమతో జీవం ఇవ్వు అని వారు ప్రార్థించారు.
అగ్నిర్ అప్య్ ఆహ తాన్ దేవాఞ్ శక్తో యో మే గతో ఽనుజః క్రియమాణే భవత్కార్యే యా గతిర్ జాతవేదసః
అగ్ని దేవతలకు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు: 'నాకు అన్నయ్య అయినవాడు, మీ పనిలో నిపుణుడు, అతను వెళ్లిపోయాడు. జాతవేదుడికి ఏ విధమైన పరిస్థితే ఎదురయ్యిందో, అదే జరగాలి.'
సా వాపి స్యాన్ మమ సురా నోత్సహే కార్యసాధనే కార్యం తు సర్వతస్ తస్య భవతాం జాతవేదసః
'ఆ పరిస్థితే నాకు లేదా దేవతలకు వచ్చినా, నేను ఈ పని చేయలేను. మీ పనిలో అన్ని విధాలా జాతవేదుడికే హక్కు ఉంది, నాకు కాదు.'
ఇమాం స్థితిమ్ అనుప్రాప్తో న జానే మే కథం భవేత్ ఇహ చాముత్ర చ వ్యాప్తౌ శక్తిర్ అప్య్ అత్ర నో భవేత్
'ఈ స్థితికి వచ్చాను కానీ, నాకు ఏమవుతుందో తెలియదు. ఇక్కడా, ఎక్కడైనా, అన్నీ వ్యాపించగల శక్తి నాకు ఉండకపోవచ్చు.'
అథాపి క్రియమాణే వై కార్యే సైవ గతిర్ మమ దేవాస్ తమ్ ఊచుర్ భావేన సర్వేణ ఋషయస్ తథా
అయినా, ఏ పని జరుగుతున్నప్పుడు, అదే నా మార్గం. దేవతలు, ఋషులతో కలిసి, సంపూర్ణ భక్తితో అతనితో ఇలా అన్నారు.
ఆయుః కర్మణి చ ప్రీతిర్ వ్యాప్తౌ శక్తిశ్ చ దీయతే ప్రయాజాన్ అనుయాజాంశ్ చ దాస్యామో హవ్యవాహన
మేము నీకు దీర్ఘాయువు, కర్మలలో ఆనందం, వ్యాప్తి శక్తి, బలాన్ని ఇస్తాము. ముందస్తు, అనంతర హోమాలను కూడా నీకు ఇస్తాము, ఓ హవ్యవాహనా!
దేవానాం త్వం ముఖం శ్రేష్ఠమ్ ఆహుత్యః ప్రథమాస్ తవ త్వయా దత్తం తు యద్ ద్రవ్యం భోక్ష్యామః సురసత్తమ
దేవతల్లో నీవే ముఖ్యమైన నోరు, నీవే ముందుగా హవిస్సులు పొందేవాడు. నీవిచ్చే ద్రవ్యాన్ని మేము అనుభవిస్తాము, ఓ ఉత్తమ దేవతా!
తతస్ తుష్టో ఽభవద్ వహ్నిర్ దేవవాక్యాద్ యథాక్రమమ్ ఇహ చాముత్ర చ వ్యాప్తౌ హవ్యే వా లౌకికే తథా
దేవతల మాటలు విని అగ్ని సంతృప్తి చెందాడు. ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ, యజ్ఞ సంబంధమైనదైనా, లోక సంబంధమైనదైనా, అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి సంతోషించాడు.
సర్వత్ర వహ్నిర్ అభయః సమర్థో ఽభూత్ సురాజ్ఞయా జాతవేదా బృహద్భానుః సప్తార్చిర్ నీలలోహితః
దేవతల ఆజ్ఞతో జాతవేదా, మహా తేజస్సుతో, ఏడు జ్వాలలతో, నీలం, ఎరుపు రంగులతో ఉన్న అగ్ని అన్ని చోట్ల భయములేని, శక్తివంతుడయ్యాడు.
జలగర్భః శమీగర్భో యజ్ఞగర్భః స ఉచ్యతే జలాద్ ఆకృష్య విబుధా అభిషిచ్య విభావసుమ్
నీటిలో జన్మించినవాడు, శమీ చెట్టులో జన్మించినవాడు, యజ్ఞంలో జన్మించినవాడని అతనిని పిలుస్తారు. దేవతలు నీటిలో నుంచి ఆయనను తీసి, తేజోమయుడిని అభిషేకించారు.
ఉభయత్ర పదే వాసః సర్వగో ఽగ్నిస్ తతో ఽభవత్ యథాగతం సురా జగ్ముర్ వహ్నితీర్థం తద్ ఉచ్యతే
అందువల్ల అగ్ని రెండు లోకాలలోనూ నివసిస్తూ, అన్నిచోట్ల వ్యాపించాడు. దేవతలు వచ్చిన విధంగా తిరిగి వెళ్లారు. అదే అగ్ని తీర్థంగా ప్రసిద్ధి పొందింది.
తత్ర సప్త శతాన్య్ ఆసంస్ తీర్థాని గుణవన్తి చ తేషు స్నానం చ దానం చ యః కరోతి జితాత్మవాన్
అక్కడ ఏడు వందల పవిత్ర తీర్థాలు ఉండేవి, అవన్నీ గుణవంతమైనవి. ఎవరు ఆ తీర్థాల్లో స్నానం చేసి, దానం చేస్తారో, వారు
అశ్వమేధఫలం సాగ్రం ప్రాప్నోత్య్ అవికలం శుభమ్ దేవతీర్థం చ తత్రైవ ఆగ్నేయం జాతవేదసమ్
పూర్తిగా, లోపం లేకుండా, అశ్వమేధ యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతారు. అక్కడే జాతవేదసుకు సంబంధించిన పవిత్రమైన అగ్ని తీర్థం కూడా ఉంది.
అగ్నిప్రతిష్ఠితం లిఙ్గం తత్రాస్తే ఽనేకవర్ణవత్ తద్దేవదర్శనాద్ ఏవ సర్వక్రతుఫలం లభేత్
అక్కడ అగ్ని ప్రతిష్ఠించిన, అనేక రంగులతో ఉన్న లింగం ఉంది. ఆ దేవతను కేవలం దర్శించడానికే అన్ని యజ్ఞాల ఫలితాన్ని పొందవచ్చు.
ఋణప్రమోచనం నామ తీర్థం వేదవిదో విదుః తస్య స్వరూపం వక్ష్యామి శృణు నారద తన్మనాః
వేదాన్ని తెలిసినవారు దాన్ని ఋణ విమోచన తీర్థమని అంటారు. దాని స్వరూపాన్ని నేను నీకు వివరించబోతున్నాను. ఓ నారదా, మనస్ఫూర్తిగా విను.
ఆసీత్ పృథుశ్రవా నామ ప్రియః కక్షీవతః సుతః న దారసంగ్రహం లేభే వైరాగ్యాన్ నాగ్నిపూజనమ్
పృథుశ్రవా అనే వాడు ఉండేవాడు, అతడు కక్షీవతుని ప్రియమైన కుమారుడు. వైరాగ్యంతో, అతడు పెళ్లి చేసుకోలేదు, అగ్ని పూజ కూడా చేయలేదు.