గౌతమస్య తు తద్వాక్యాత్ ప్రాగాద్ గఙ్గాం స భార్గవః స్నాత్వా భూత్వా శుచిః సమ్యక్ స్తుతిం చక్రే స బాలకః
గౌతముని మాట విని, భృగుకులజుడు గంగానదికి వెళ్లి, స్నానం చేసి, పూర్తిగా పవిత్రుడై, ఆ బాలుడు శివుని స్తుతించాడు.
బాలో ఽహం బాలబుద్ధిశ్ చ బాలచన్ద్రధర ప్రభో నాహం జానామి తే కించిత్ స్తుతిం కర్తుం నమో ఽస్తు తే
ప్రభూ! నేను చిన్నవాడిని, నా బుద్ధి కూడా బాలబుద్ధి. చంద్రకళను ధరించిన దేవా! నిన్ను స్తుతించడమెలా అని నాకు తెలియదు. నీకు నమస్కారం.
పరిత్యక్తస్య గురుణా న మమాస్తి సుహృత్ సఖా త్వం ప్రభుః సర్వభావేన జగన్నాథ నమో ఽస్తు తే
నా గురువు నన్ను వదిలిపెట్టాడు. నాకు స్నేహితుడు, తోడు ఎవ్వరూ లేరు. ప్రభూ! నీవే నాకు అన్నివిధాలా ఆధారంగా ఉన్నవాడు, జగన్నాథా! నీకు నమస్కారం.
గురుర్ గురుమతాం దేవ మహతాం చ మహాన్ అసి అహమ్ అల్పతరో బాలో జగన్మయ నమో ఽస్తు తే
దేవా! గురువులు ఉన్నవారికి నీవే గురువు, గొప్పవారిలో నీవే గొప్పవాడు. నేను చిన్నవాడిని, బాలుడిని. జగన్మయా! నీకు నమస్కారం.
విద్యార్థం హి సురేశాన నాహం వేద్మి భవద్గతిమ్ మాం త్వం చ కృపయా పశ్య లోకసాక్షిన్ నమో ఽస్తు తే
దేవేంద్రా! నేను విద్య కోసం వచ్చాను. నీ మార్గం నాకు తెలియదు. లోకసాక్షివైన ప్రభూ! దయతో నన్ను కరుణగా చూడుము. నీకు నమస్కారం.
ఏవం తు స్తువతస్ తస్య ప్రసన్నో ఽభూత్ సురేశ్వరః
అతడు ఇలా స్తుతించగా, దేవతాధిపతి సంతోషించాడు.
కామం వరయ భద్రం తే యచ్ చాపి సురదుర్లభమ్
నీకు మేలు కలగాలి. దేవతలకు కూడా దుర్లభమైనది కావచ్చు, ఏ వరమైనా కోరుకో.
కవిర్ అప్య్ ఆహ దేవేశం కృతాఞ్జలిర్ ఉదారధీః
ఆ కవి, చేతులు జోడించి, ఉదారమైన మనసుతో దేవతల అధిపతిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
బ్రహ్మాదిభిశ్ చ ఋషిభిర్ యా విద్యా నైవ గోచరా తాం విద్యాం నాథ యాచిష్యే త్వం గురుర్ మమ దైవతమ్
బ్రహ్మ మొదలైన ఋషులకు కూడా అందని విద్యను, ప్రభూ! నేను నీ దగ్గరే అడుగుతున్నాను. నీవే నా గురువు, నీవే నా దైవం.
మృతసంజీవినీం విద్యామ్ అజ్ఞాతాం త్రిదశైర్ అపి తాం దత్తవాన్ సురశ్రేష్ఠస్ తస్మై శుక్రాయ యాచతే
దేవతలకూ తెలియని మృతసంజీవని విద్యను, సురశ్రేష్ఠుడు శుక్రునికి అతను అడిగినప్పుడు ప్రసాదించాడు.
ఇతరా లౌకికీ విద్యా వైదికీ చాన్యగోచరా కిం పునః శంకరే తుష్టే విచార్యమ్ అవశిష్యతే
ఇతర లోకిక విద్యలు, వేదవిద్యలు ఇతరులకు అందుబాటులో ఉంటాయి. కానీ శంకరుడు సంతోషించినప్పుడు ఇంకేమీ ఆలోచించాల్సిన అవసరం లేదు.
స తు లబ్ధ్వా మహావిద్యాం ప్రాయాత్ స్వపితరం గురుమ్ దైత్యానాం చ గురుశ్ చాసీద్ విద్యయా పూజితః కవిః
ఆ మహావిద్యను పొందిన తర్వాత, అతడు తన తండ్రి, గురువుని దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఆ కవి, విద్య వల్ల గౌరవించబడి, దైత్యులకు గురువయ్యాడు.
తతః కదాచిత్ తాం విద్యాం కస్మింశ్చిత్ కారణాన్తరే కచో బృహస్పతిసుతో విద్యాం ప్రాప్తః కవేస్ తు తామ్
తర్వాత మరొక సందర్భంలో, వేరే కారణంతో, బృహస్పతిపుత్రుడైన కచుడు ఆ కవిచేత మృతసంజీవని విద్యను పొందాడు.
కచాద్ బృహస్పతిశ్ చాపి తతో దేవాః పృథక్ పృథక్ అవాపుర్ మహతీం విద్యాం యామ్ ఆహుర్ మృతజీవినీమ్
కచుని ద్వారా బృహస్పతి, తరువాత దేవతలు ఒక్కొక్కరుగా మృతజీవిని అని పిలవబడే ఆ మహావిద్యను పొందారు.
యత్ర సా కవినా ప్రాప్తా విద్యాపూజ్య మహేశ్వరమ్ గౌతమ్యా ఉత్తరే పారే శుక్రతీర్థం తద్ ఉచ్యతే
ఆ కవి మహేశ్వరుని జ్ఞానంతో పూజించి, గౌతమి నదికి ఉత్తర తీరంలో ఆ విద్యను పొందిన స్థలాన్ని శుక్రతీర్థం అంటారు.
మృతసంజీవినీతీర్థమ్ ఆయురారోగ్యవర్ధనమ్ స్నానం దానం చ యత్ కించిత్ సర్వమ్ అక్షయపుణ్యదమ్
మృతసంజీవని తీర్థం ఆయురారోగ్యాలను పెంచుతుంది. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం ఎలాంటి పుణ్యమైనా చెల్లిపోని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
ఇన్ద్రతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం బ్రహ్మహత్యావినాశనమ్ స్మరణాద్ అపి పాపౌఘక్లేశసంఘవినాశనమ్
ఇంద్రతీర్థం అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ స్థలం, బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని నశింపజేస్తుంది. దాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకున్నా కూడా, ఎన్నో పాపాలు, బాధలు అంతా తొలగిపోతాయి.
పురా వృత్రవధే వృత్తే బ్రహ్మహత్యా తు నారద శచీపతిం చానుగతా తాం దృష్ట్వా భీతవద్ ధరిః
నారదా! ఒకప్పుడు వృత్రుని సంహరించిన తర్వాత, బ్రాహ్మణ హత్య అనే పాపం శచీపతిని వెంబడించింది. ఆమెను చూసి హరి భయంతో ఉన్నట్టు కనిపించాడు.
ఇన్ద్రస్ తతో వృత్రహన్తా ఇతశ్ చేతశ్ చ ధావతి యత్ర యత్ర త్వ్ అసౌ యాతి హత్యా సాపీన్ద్రగామినీ
అప్పుడు వృత్రుని సంహరించిన ఇంద్రుడు ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తాడు. ఎక్కడికి పోయినా, ఆ హత్య పాపం కూడా ఇంద్రుని వెంటనే వెళ్ళింది.
స మహత్ సర ఆవిశ్య పద్మనాలమ్ ఉపాగమత్ తత్రాసౌ తన్తువద్ భూత్వా వాసం చక్రే శచీపతిః
ఇంద్రుడు ఒక పెద్ద సరస్సులోకి ప్రవేశించి, పద్మనాళాన్ని చేరాడు. అక్కడ తాడు రూపంలో మారి, శచీపతి అక్కడే నివసించాడు.
సరస్తీరే ఽపి హత్యాసీద్ దివ్యం వర్షసహస్రకమ్ ఏతస్మిన్న్ అన్తరే దేవా నిరిన్ద్రా హ్య్ అభవన్ మునే
ఆ సరస్సు తీరంలో కూడా ఆ హత్య పాపం దివ్యమైన వెయ్యేళ్ళు ఉండిపోయింది. ఈలోపులో, మునీశ్వరా, దేవతలకు ఇంద్రుడు లేకుండా పోయారు.
మన్త్రయామ్ ఆసుర్ అవ్యగ్రాః కథమ్ ఇన్ద్రో భవేద్ ఇతి తత్రాహమ్ అవదం దేవాన్ హత్యాస్థానం ప్రకల్ప్య చ
దేవతలు చింతించకుండా, ఇంద్రుడు ఎలా తిరిగి వస్తాడో అని ఆలోచించాయి. అప్పుడు నేను, ఆ పాపానికి ఒక స్థలాన్ని నిర్ణయించి, దేవతలకు చెప్పాను.
ఇన్ద్రస్య పావనార్థాయ గౌతమ్యామ్ అభిషిచ్యతామ్ యత్రాభిషిక్తః పూతాత్మా పునర్ ఇన్ద్రో భవిష్యతి
ఇంద్రుని పవిత్రత కోసం, అతన్ని గౌతమీలో అభిషేకం చేయాలి. అక్కడ అభిషేకం చేసినప్పుడు, అతని మనసు పవిత్రమై, మళ్లీ ఇంద్రుడు అవుతాడు.
తథా తే నిశ్చయం కృత్వా గౌతమీం శీఘ్రమ్ ఆగమన్ తత్ర స్నాతం సురపతిం దేవాశ్ చ ఋషయస్ తథా
అలా నిర్ణయించుకుని, వారు త్వరగా గౌతమీ నదికి వెళ్లారు. అక్కడ దేవేంద్రుడు, ఇతర దేవతలు, ఋషులతో కలిసి స్నానం చేశాడు.
అభిషేక్తుకామాస్ తే సర్వే శచీకాన్తం చ తస్థిరే అభిషిచ్యమానమ్ ఇన్ద్రం తం ప్రకోపాద్ గౌతమో ఽబ్రవీత్
అందరూ శచీప్రియుడైన ఇంద్రుని అభిషేకం చేయాలని నిలబడ్డారు. అభిషేకం జరుగుతుండగా, గౌతముడు కోపంతో ఇలా అన్నాడు.
అభిషేక్ష్యన్తి పాపిష్ఠం మహేన్ద్రం గురుతల్పగమ్ తాన్ సర్వాన్ భస్మసాత్ కుర్యాం శీఘ్రం యాన్త్వ్ అసురారయః
ఈ పాపిష్టుడు, గురుపత్నితో సహవాసం చేసిన మహేంద్రుని అభిషేకం చేయాలనుకుంటున్నారు. నేను వీరందరినీ వెంటనే బూడిదగా చేసేస్తాను. అసుర శత్రువులైన మీరు త్వరగా వెళ్లిపోండి.
తద్ ఋషేర్ వచనం శ్రుత్వా పరిహృత్య చ గౌతమీమ్ నర్మదామ్ అగమన్ సర్వ ఇన్ద్రమ్ ఆదాయ సత్వరాః
ఆ ఋషి మాటలు విని, వారు గౌతమీని వదిలేసి, ఇంద్రుని తీసుకుని అందరూ త్వరగా నర్మదా నదికి వెళ్లారు.
ఉత్తరే నర్మదాతీరే అభిషేకాయ తస్థిరే అభిషేక్ష్యమాణమ్ ఇన్ద్రం తం మాణ్డవ్యో భగవాన్ ఋషిః
నర్మదా ఉత్తర తీరంలో, అభిషేకం కోసం వారు నిలబడ్డారు. ఇంద్రుని అభిషేకం చేయబోతుండగా, మహర్షి మాండవ్యుడు—
అబ్రవీద్ భస్మసాత్ కుర్యాం యది స్యాద్ అభిషేచనమ్ పూజయామ్ ఆసుర్ అమరా మాణ్డవ్యం యుక్తిభిః స్తవైః
—'ఇక్కడ అభిషేకం జరిగితే, నేను అతన్ని బూడిద చేస్తాను' అని అన్నాడు. అమరులు మాండవ్యుని వివేచనతో, స్తోత్రాలతో సత్కరించారు.
అయమ్ ఇన్ద్రః సహస్రాక్షో యస్మిన్ దేశే ఽభిషిచ్యతే తత్రాతిదారుణం విఘ్నం మునే సముపజాయతే
మహర్షీ, ఈ సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుని ఎక్కడ అభిషేకం చేస్తే, అక్కడ భయంకరమైన విఘ్నం కలుగుతుంది.