విశ్వామిత్రం తు తత్ తీర్థమ్ ఋషిజుష్టం సుపుణ్యదమ్ తత్స్వరూపం చ వక్ష్యామి పఠితం వేదవాదిభిః
విశ్వామిత్రుని ఆ పవిత్ర స్థలం, ఋషులు ఆరాధించినది, గొప్ప పుణ్యాన్ని ఇచ్చేది—దాని స్వరూపాన్ని వేదాలు చదివే వారు చెప్పినట్టు నేను వివరించబోతున్నాను.
అనావృష్టిర్ అభూత్ పూర్వం ప్రజానామ్ అతిభీషణా విశ్వామిత్రో మహాప్రాజ్ఞః సశిష్యో గౌతమీమ్ అగాత్
ఒకసారి ప్రజలకు భయంకరమైన వర్షాభావం వచ్చింది. అప్పుడు మహాపండితుడైన విశ్వామిత్రుడు తన శిష్యులతో కలిసి గౌతమీ నదికి వెళ్లాడు.
శిష్యాన్ పుత్రాంశ్ చ జాయాం చ కృశాన్ దృష్ట్వా క్షుధాతురాన్ వ్యథితః కౌశికః శ్రీమాఞ్ శిష్యాన్ ఇదమ్ ఉవాచ హ
తన శిష్యులు, కుమారులు, భార్య—allare ఆకలితో క్షీణించి బాధపడుతూ కనిపించగా, కౌశికుడు అయిన విశ్వామిత్రుడు శిష్యులకు ఇలా అన్నాడు.
యథా కథంచిద్ యత్ కించిద్ యత్ర క్వాపి యథా తథా ఆనీయతాం కింతు భక్ష్యం భోజ్యం వా మా విలమ్బ్యతామ్ ఇదానీమ్ ఏవ గన్తవ్యమ్ ఆనేతవ్యం క్షణేన తు
ఎలా అయినా, ఎక్కడైనా, ఏది అయినా—తినడానికి ఏదైనా తినుబండారాన్ని వెంటనే తీసుకురండి. ఆలస్యం చేయకండి. ఇప్పుడే వెళ్లి వెంటనే తీసుకురావాలి.
ఋషేస్ తద్ వచనాచ్ ఛిష్యాః క్షుధితాస్ త్వరయా యయుః అటమానా ఇతశ్ చేతో మృతం దదృశిరే శునమ్
ఋషి ఆజ్ఞను విని, ఆకలితో ఉన్న శిష్యులు తొందరగా బయలుదేరారు. ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ, వారు ఒక మృత శునకాన్ని కనుగొన్నారు.
తమ్ ఆదాయ త్వరాయుక్తా ఆచార్యాయ న్యవేదయన్ సో ఽపి తం భద్రమ్ ఇత్య్ ఉక్త్వా ప్రతిజగ్రాహ పాణినా
దాన్ని త్వరగా తీసుకుని, వారు తమ గురువుకి చూపించారు. ఆయన 'మంచిదే' అని చెప్పి, తన చేతితో దాన్ని స్వీకరించాడు.
విశసధ్వం శ్వమాంసం చ క్షాలయధ్వం చ వారిణా పచధ్వం మన్త్రవచ్ చాపి హుత్వాగ్నౌ తు యథావిధి
ఆ శునక మాంసాన్ని ముక్కలు చేసి, నీటితో శుభ్రం చేసి, వంట చేసి, మంత్రాలు చదువుతూ, విధి ప్రకారం అగ్నికి హోమం చేయండి.
దేవాన్ ఋషీన్ పితౄన్ అన్యాంస్ తర్పయిత్వాతిథీన్ గురూన్ సర్వే భోక్ష్యామహే శేషమ్ ఇత్య్ ఉవాచ స కౌశికః
దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, అతిథులు, గురువులను తృప్తిపరిచిన తర్వాత మిగిలినదాన్ని మనం తినుదాం అని కౌశికుడు అన్నాడు.
విశ్వామిత్రవచః శ్రుత్వా శిష్యాశ్ చక్రుస్ తథైవ తత్ పచ్యమానే శ్వమాంసే తు దేవదూతో ఽగ్నిర్ అభ్యగాత్ దేవానాం సదనే సర్వం దేవేభ్యస్ తన్ న్యవేదయత్
విశ్వామిత్రుని మాటలు విని, శిష్యులు అలాగే చేశారు. శునక మాంసం వండుతుండగా, అగ్ని దేవుడు దేవతల నివాసానికి వెళ్లి జరిగినదంతా వారికి తెలిపాడు.
దేవైః శ్వమాంసం భోక్తవ్యమ్ ఆపన్నమ్ ఋషికల్పితమ్
దేవతలకు, ఋషులు సిద్ధం చేసిన శునక మాంసాన్ని ఆపదలో తినాలని చెప్పబడింది.
అగ్నేస్ తద్వచనాద్ ఇన్ద్రః శ్యేనో భూత్వా విహాయసి స్థాలీమ్ అథాహరత్ పూర్ణాం మాంసేన పిహితాం తదా
అగ్ని చెప్పిన విషయాన్ని విని, ఇంద్రుడు గద్దగా మారి, ఆకాశంలో ఎగిరి, మాంసంతో నిండిన పాత్రను తీసుకెళ్లాడు.
తత్ కర్మ దృష్ట్వా శిష్యాస్ తే ఋషేః శ్యేనం న్యవేదయన్ హృతా స్థాలీ మునిశ్రేష్ఠ శ్యేనేనాకృతబుద్ధినా
అది చూసిన శిష్యులు, 'మునిశ్రేష్ఠా! ఆ పాత్రను బుద్ధిహీనుడైన గద్ద తీసుకెళ్లింది' అని ఋషికి చెప్పారు.
తతశ్ చుకోప భగవాఞ్ శప్తుకామస్ తదా హరిమ్ తతో జ్ఞాత్వా సురపతిః స్థాలీం చక్రే మధుప్లుతామ్
అప్పుడు భగవంతుడు కోపంతో హరిను శపించాలనుకున్నాడు. అది తెలుసుకున్న దేవేంద్రుడు ఆ పాత్రను తేనెతో నింపాడు.
పునర్ నివేశయామ్ ఆస ఉల్కాస్వ్ ఏవ ఖగో హరిః మధునా తు సమాయుక్తాం విశ్వామిత్రశ్ చుకోప హ స్థాలీం వీక్ష్య తతః కోపాద్ ఇదమ్ ఆహ స కౌశికః
హరి మళ్లీ ఆ పాత్రను తేనెతో నింపి, అగ్నికణాలలో పెట్టాడు. ఆ పాత్రను చూసి విశ్వామిత్రుడు కోపంతో, కౌశికుడు ఇలా అన్నాడు.
శ్వమాంసమ్ ఏవ నో దేహి త్వం హరామృతమ్ ఉత్తమమ్ నో చేత్ త్వాం భస్మసాత్ కుర్యామ్ ఇన్ద్రో భీతస్ తదాబ్రవీత్
'మాకు శునక మాంసమే కావాలి. అదే మాకు ఉత్తమ అమృతం. ఇవ్వకపోతే నిన్ను బూడిద చేసేస్తాను.' అప్పుడు భయపడ్డ ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు.
మధు హుత్వా యథాన్యాయం పిబ పుత్రైః సమన్వితః కిమ్ అనేన శ్వమాంసేన అమేధ్యేన మహామునే
'విధి ప్రకారం తేనెను హోమం చేసి, నీ కుమారులతో కలిసి దాన్ని తిను. ఈ అపవిత్రమైన శునక మాంసంతో నీకు ఏమి లాభం, మహర్షీ!'
విశ్వామిత్రో ఽపి నేత్య్ ఆహ భుక్తేనైకేన కిం ఫలమ్ ప్రజాః సర్వాశ్ చ సీదన్తి కిం తేన మధునా హరే
విశ్వామిత్రుడు కూడా ఇలా అన్నాడు: 'ఒకరికి మాత్రమే తినిపించడం వల్ల ఏమి లాభం? అన్ని జీవులు బాధపడుతుంటే ఆ తేనెతో ఏమి ప్రయోజనం, హరి?'
సర్వేషామ్ అమృతం చేత్ స్యాద్ భోక్ష్యే ఽహమ్ అమృతం శుచి అథవా దేవపితరో భోక్ష్యన్తీదం శ్వమాంసకమ్
అది అందరికీ అమృతంగా ఉంటే, నేను కూడా ఆ పవిత్రమైన అమృతాన్ని తింటాను; లేకపోతే దేవతలు, పితృదేవతలు ఈ కుక్క మాంసాన్ని తినగలరు.
పశ్చాద్ అహం తచ్ చ మాంసం భోక్ష్యే నానృతమ్ అస్తి మే తతో భీతః సహస్రాక్షో మేఘాన్ ఆహూయ తత్క్షణాత్
తర్వాత నేను ఆ మాంసాన్ని తింటాను—నాలో అసత్యం లేదు.' అప్పుడు భయపడి, సహస్రాక్షుడు వెంటనే మేఘాలను పిలిచాడు.
వవర్ష చామృతం వారి హ్య్ అమృతేనార్పితాః ప్రజాః పశ్చాత్ తద్ అమృతం పుణ్యం హరిదత్తం యథావిధి
ఆయన అమృతసమానమైన జలాన్ని వర్షించాడు. ఆ అమృతంతో ప్రాణులు పవిత్రులయ్యారు; ఆ పవిత్రమైన అమృతాన్ని హరి విధిగా సమర్పించాడు.
తర్పయిత్వా సురాన్ ఆదౌ తర్పయిత్వా జగత్త్రయమ్ విప్రః సంభుక్తవాఞ్ శిష్యైర్ విశ్వామిత్రః స్వభార్యయా
ముందుగా దేవతలను, ఆ తరువాత మూడు లోకాలను తృప్తిపరిచిన తర్వాత, విశ్వామిత్రుడు తన శిష్యులతో, భార్యతో కలిసి మిగిలిన భాగాన్ని భుజించాడు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థమ్ ఆఖ్యాతం చాతిపుణ్యదమ్ యత్రాగతః సురపతిర్ లోకానామ్ అమృతార్పణమ్
ఆ సమయం నుంచి, దేవేంద్రుడు వచ్చి లోకాలకు అమృతాన్ని సమర్పించిన ఆ తీర్థం అత్యంత పవిత్రమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
సంజాతం మాంసవర్జం తు తత్ తీర్థం పుణ్యదం నృణామ్ తత్ర స్నానం చ దానం చ సర్వక్రతుఫలప్రదమ్
అక్కడ మాంసం లేని పవిత్ర తీర్థం ఏర్పడింది; అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్ని యజ్ఞఫలితాలను ఇస్తుంది.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం విశ్వామిత్రమ్ ఇతి స్మృతమ్ మధుతీర్థమ్ అథైన్ద్రం చ శ్యేనం పర్జన్యమ్ ఏవ చ
ఆ సమయం నుంచి, ఆ తీర్థాన్ని విశ్వామిత్ర తీర్థం, మధు తీర్థం, ఇంద్ర తీర్థం, శ్యేన తీర్థం, పర్జన్య తీర్థం అని కూడా గుర్తిస్తున్నారు.
శ్వేతతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం త్రైలోక్యే విశ్రుతం శుభమ్ తస్య శ్రవణమాత్రేణ సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
అది శ్వేత తీర్థం అని మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన పవిత్రమైనది; దాని పేరు వినగానే అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి.
శ్వేతో నామ పురా విప్రో గౌతమస్య ప్రియః సఖా ఆతిథ్యపూజానిరతో గౌతమీతీరమ్ ఆశ్రితః
ఒకప్పుడు శ్వేత అనే బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు గౌతమునికి ప్రియమైన మిత్రుడు, అతిథి సేవలో, పూజలో నిమగ్నుడై, గౌతమీ నది తీరాన నివసించేవాడు.
మనసా కర్మణా వాచా శివభక్తిపరాయణః ధ్యాయన్తం తం ద్విజశ్రేష్ఠం పూజయన్తం సదా శివమ్
ఆ బ్రాహ్మణుడు మనసుతో, చేతలతో, మాటలతో శివభక్తిలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు; ఎప్పుడూ శివునిని ధ్యానిస్తూ, పూజిస్తూ ఉండే ఉత్తమ ద్విజుడు.
పూర్ణాయుషం ద్విజవరం శివభక్తిపరాయణమ్ నేతుం దూతాః సమాజగ్ముర్ దక్షిణాశాపతేస్ తదా
పూర్తి ఆయుష్షు గడిపిన ఆ శివభక్తుడైన బ్రాహ్మణుడిని తీసుకెళ్లేందుకు దక్షిణ దిశాధిపతికి చెందిన దూతలు అక్కడికి వచ్చారు.
నాశక్నువన్ గృహం తస్య ప్రవేష్టుమ్ అపి నారద తదా కాలే వ్యతిక్రాన్తే చిత్రకో మృత్యుమ్ అబ్రవీత్
నారదా, వారు అతని ఇంట్లోకి కూడా ప్రవేశించలేకపోయారు; నిర్ణీత సమయం గడిచిన తరువాత, చిత్రకుడు యముని ఇలా అన్నాడు.
కిం నాయాతి క్షీణజీవో మృత్యో శ్వేతః కథం త్వ్ ఇతి నాద్యాప్య్ ఆయాన్తి దూతాస్ తే మృత్యోర్ నైవోచితం తు తే
'శ్వేతుడు ప్రాణం ముగిసినా ఎందుకు రాడు, యమా? నీ దూతలు ఇంకా ఎందుకు రాలేదు? ఇది నీకు తగినది కాదు.'